Podział majątku małżeńskiego, intercyza, rozliczenie nakładów

Możliwość podziału majątku po ustanowieniu rozdzielności majątkowej

Najkorzystniejszym rozwiązaniem jest dokonanie podziału majątku po zniesieniu wspólności ustawowej, czyli po zawarciu umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność majątkową. Podział majątku może zostać przeprowadzony w drodze umowy między małżonkami. Jeżeli w skład majątku wchodzi nieruchomość, umowa taka musi zostać zawarta w formie aktu notarialnego. Jej treść może być swobodnie kształtowana, o ile nie jest sprzeczna z prawem, zasadami współżycia społecznego ani nie zmierza do obejścia przepisów.

Podstawa prawna umownego podziału majątku

Możliwość zawarcia umowy o podział majątku wspólnego wynika z art. 1037 § 1 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 46 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Stronami takiej umowy są byli małżonkowie lub małżonkowie, pomiędzy którymi ustała wspólność majątkowa.

Zakres i treść umowy o podział majątku

Umowa powinna wskazywać skład i wartość majątku wspólnego oraz sposób jego podziału. Przedmiotem podziału mogą być wyłącznie aktywa, a nie długi. Strony samodzielnie ustalają, komu przypadają poszczególne składniki majątku oraz czy i w jakiej wysokości przewidziane są spłaty lub dopłaty. Umowa powinna również regulować rozliczenie nakładów i wydatków poniesionych z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków, w tym spłatę kredytu hipotecznego.

Ograniczenia swobody stron

Nie jest dopuszczalne objęcie podziałem składników należących do majątku osobistego, zgodnie z art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ponadto należy mieć na uwadze zasadę wynikającą z art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którą: „Oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym”. Ustalenie nierównych udziałów co do zasady wymaga postępowania sądowego, choć dopuszczalne jest dokonanie darowizny ponad przysługujący udział.

Skutki braku rozliczenia nakładów w umowie

Jeżeli umowa o podział majątku nie reguluje kwestii rozliczenia nakładów i wydatków, możliwe są różne konsekwencje. Może dojść do częściowego podziału majątku z możliwością jego późniejszego uzupełnienia, pozostawienia rozliczeń do dalszych uzgodnień albo konieczności interpretacji treści umowy. Należy jednak pamiętać, że zawarcie umowy o podział całego majątku wspólnego bez zastrzeżenia rozliczeń wyłącza możliwość późniejszego dochodzenia takich roszczeń.

Forma umowy i skutki prawne

Umowa o podział majątku podlega ogólnym przepisom dotyczącym formy czynności prawnych i może zostać zawarta w formie ustnej, pisemnej lub aktu notarialnego, przy czym przy nieruchomościach wymagana jest forma notarialna. Dokonanie całkowitego umownego podziału majątku skutecznie wyłącza możliwość późniejszego dochodzenia roszczeń o jego podział.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59