Majątek osobisty, wspólny dom i zabezpieczenie PPK, IKE oraz IKZE – jak chronić swoje inwestycje i nieruchomości w małżeństwie?

Co wchodzi do majątku wspólnego małżonków?

Podstawę prawną do udzielenia odpowiedzi na zadane pytanie stanowi ustawa – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (K.r.o.). Zgodnie z jej art. 31 § 1 – z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Nadto w § 2 tego przepisu czytamy, że:

Do majątku wspólnego należą w szczególności:

1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;

2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków;

3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;

4) kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695 i 875).

Ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej a nabywanie przedmiotów majątkowych

Ustrój ustawowy obligatoryjnie powstaje z mocy prawa i nie jest możliwe, aby małżonkowie w drodze umowy ustanowili bądź przywrócili wspólność ustawową. Z reguły przedmiotowy ustrój powstaje z chwilą zwarcia małżeństwa, ale jest też możliwe jego powstanie w późniejszym terminie. Ustawodawca przyjął, że majątek wspólny małżonków tworzą przedmioty nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich, z wyjątkiem tych, które enumeratywnie zaliczane są do majątków osobistych małżonków. Z analizowanej regulacji wynika, że regułą jest, iż o zaliczeniu nabytego przedmiotu majątkowego do majątku wspólnego decyduje czas jego nabycia. Zasadniczo do majątku wspólnego należą przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej. Należy podkreślić, że w sytuacjach, kiedy nabycie prawa rozłożone jest w czasie, o przynależności do majątku wspólnego decyduje chwila definitywnego nabycia tego prawa w czasie trwania wspólności ustawowej. Zasadniczo o zaliczeniu danego przedmiotu majątkowego do majątku wspólnego nie decyduje sposób jego nabycia. W konsekwencji przedmioty majątkowe mogą być nabyte w sposób pierwotny albo pochodny, także w drodze czynności prawnej, z mocy samego prawa, na podstawie decyzji administracyjnej, na mocy orzeczenia sądowego bądź wskutek innego zdarzenia.

Jakie składniki majątkowe wchodzą do majątku osobistego małżonka?

Warto w kontekście Pana zapytania wskazać na to, że zgodnie z art. 33 K.r.o.:

Do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;

2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił;

3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom

4)przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków;

5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;

6) przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość;

7) wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków;

8) przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków;

9) prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy;

10) przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Rozliczenie małżonków – zwrot nakładów i wydatków

Po tym wstępie należy przejść do odpowiedzi na zadane przez Pana pytania:

Jeśli w trakcie trwania małżeństwa sprzedam mieszkanie, by kupić dom (o większej wartości), czy nadal będzie to majątek osobisty? Czy mogę liczyć na większy udział procentowy w nieruchomości?

Środki uzyskane ze sprzedaży mieszkania, które należy do Pana, będą stanowiły Pański majątek osobisty. Jeżeli te środki zainwestuje Pan w majątek wspólny, to zgodnie z art. 45 § 1 K.r.o.: Każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności. Zatem może Pan rozliczyć w przypadku podziału majątku dokonany nakład, natomiast w przypadku wspólności majątkowej małżeńskiej nabywacie Państwo udziały po 1/2.

Czy na przykład po 10 latach małżeństwa naddatek będzie miał znaczenie w przypadku rozwodu?

Tak będzie mógł Pan rozliczyć ten nakład.

Umowa majątkowa małżeńska a możliwość wspólnego rozliczenia podatkowego

Ponadto chciałbym zachować swoje wpłaty na PPK, IKE oraz IKZE w przypadku rozwodu. Jeśli podpiszemy z żoną stosowną umowę u notariusza, czy możemy rozliczyć się (PIT) jako prowadzący wspólne gospodarstwo domowe?

W tym kontekście należy zawrzeć umowę majątkową małżeńską przed notariuszem w formie aktu notarialnego, w którym dokonają Państwo modyfikacji ustroju majątkowej wspólności małżeńskiej i wskażą, że wyżej wskazane środki nie wchodzą do majątku wspólnego. Jeśli wyłączą Państwo tylko te wskazane środki z majątku wspólnego, to nadal będzie możliwość wspólnego rozliczenia.

Źródła:

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59