Podział majątku a ubezpieczenie na życie, co z polisą byłego małżonka?

Czy pieniądze z polisy ubezpieczeniowej męża powinny być podzielone po rozwodzie między małżonków

Polisa ubezpieczeniowa, w odróżnieniu od polisy inwestycyjnej, kapitałowej, nie wchodzi w skład spadku. Żeby nie być gołosłowną, odwołam się w tym względzie do postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 31.01.2014 r., sygn. akt II Ca 114/13, gdzie sąd wyjaśnił, co następuje:

„Przyjmuje się, że polisy na życie nie wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków przede wszystkim z uwagi na imienne określenie beneficjenta. Wierzytelność wynikająca z takiej umowy może być dochodzona jedynie przez samego ubezpieczonego lub w przypadku jego śmierci przez osobę przez niego wskazaną (tj. uposażonego). Sąd zwrócił jednak uwagę, że uczestnik wskazywał, że zawarta przez niego umowa jest „ubezpieczeniem kapitałowym”. Zatem nie jest to typowa umowa ubezpieczenia na życie sensu stricto, ale umowa, której podstawowym celem jest gromadzenie oszczędności na funduszu kapitałowym. Środki te są inwestowane przez ubezpieczyciela w imieniu ubezpieczonego zazwyczaj w zakup jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych, z założeniem uzyskania zysku z takiej operacji. Taka forma lokowania oszczędności stała się bardzo popularna po wprowadzeniu podatku od dochodów kapitałowych. (...) tego rodzaju umowy winny być zaliczane do majątku wspólnego małżonków.”

Generalnie nie ma możliwości podzielenia środków zgromadzonych na klasycznej polisie ubezpieczeniowej pomiędzy współmałżonków w trakcie rozwodu, bowiem należy ona do jej posiadacza. Także w przypadku dziedziczenia polisa na życie nie wchodzi w skład masy spadkowej.

Czy sąd przy podziale majątku powinien uwzględnić pieniądze zgromadzone na polisie ubezpieczeniowej jednego z małżonków?

Sądzę, że to było podstawą rozstrzygnięcia sądu, ale najprościej, jeżeli nie upłynął jeszcze termin 7 dni od dnia ogłoszenia postanowienia w przedmiocie podziału majątku może Pani wystąpić z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia postanowienia i w ten sposób będzie Pani dokładnie znała przyczyny, dla których sąd nie uwzględnił tego składnika w majątku dorobkowym.

Nie wiem, w jaki sposób domagała się Pani rozliczenia tej „polisy”. Jeśli było tak, że pieniądze na opłatę tego ubezpieczenia pochodziły z majątku wspólnego, to można było próbować rozliczyć to poprzez nakłady w trybie art. 45 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie bowiem z § 1 tego przepisu – każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Konieczny jest tu jednak wniosek małżonka.

Osoby uprawnione do otrzymania sumy ubezpieczenia w razie śmierci osoby ubezpieczonej

Natomiast jeśli sąd oddalił już prawomocnie Pani żądanie w tym zakresie, to niestety widzę już tylko możliwość uzyskania środków w momencie śmierci męża, jeśli zostanie Pani uposażona przez niego. Art. 831 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że – ubezpieczający może wskazać jedną lub więcej osób uprawnionych do otrzymania sumy ubezpieczenia w razie śmierci osoby ubezpieczonej; może również zawrzeć umowę ubezpieczenia na okaziciela. Ubezpieczający może każde z tych zastrzeżeń zmienić lub odwołać w każdym czasie.

Oczywiście były mąż może uposażyć dzieci i tak najczęściej postępują rodzice, wówczas z chwilą śmierci byłego męża ubezpieczyciel wypłaciłby należność dzieciom. Może proszę spróbować ustalić, kto jest uposażony z tej polisy, bo być może jest to właśnie Pani i (lub) dzieci.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
3. Postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 31.01.2014 r., sygn. akt II Ca 114/13