Ochrona dzieci przed manipulacją w konflikcie rodziców

Nadużycie władzy rodzicielskiej

W mojej ocenie przedstawione zachowania byłej zony noszą znamiona nadużycie władzy rodzicielskiej. Jeżeli po rozmowie z żoną sytuacja będzie się powtarzać, może Pan skierować do sądu rejonowego wydział rodzinny wniosek o ograniczenie matce władzy rodzicielskiej, a nawet powierzenie Panu pieczy nad dziećmi.

Zgodnie bowiem z art. 109 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego „jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia”.

Z jednoznacznego brzmienia art. 109 § 1 wynika, że przesłanką zastosowania przez sąd opiekuńczy ograniczenia władzy rodzicielskiej jest zagrożenie dobra dziecka. Interwencja sądu opiekuńczego nie jest zatem ograniczona do sytuacji, w których nastąpi naruszenie dobra dziecka. Wystarczający jest sam stan zagrożenia tego dobra.

Zagrożenie dobra dzieci

Wynika z tego, że zarządzenia sądu opiekuńczego mogą mieć charakter prewencyjny i powinny prowadzić do usunięcia stanu zagrożenia. Tej funkcji omawianego unormowania odpowiada jego otwarta i elastyczna formuła umożliwiająca wydawanie dostosowanych do konkretnej sytuacji dziecka zarządzeń. W taki też sposób funkcję ograniczenia władzy rodzicielskiej na podstawie art. 109 określił SN w postanowieniu z 13.9.2000 r. (sygn. akt II CKN 1141/00), w którym wskazano, że „wynikająca z art. 109 § 1 KRO dyrektywa profilaktycznego działania sądu nakazuje podjęcie ingerencji w sferę władzy rodzicielskiej już w razie zagrożenia dobra dziecka, by zapobiec ujemnym skutkom niewłaściwego lub nieudolnego jej sprawowania”.

SN uznał, że przesłankę zagrożenia dobra dziecka spełnia stwierdzenie cech „niedojrzałości emocjonalnej i życiowej” po stronie rodziców, które zagrażać mogą powstaniu prawidłowej więzi między rodzicami i dzieckiem, a przez to stanowią także zagrożenie dla jego rozwoju emocjonalnego.

Z art. 109 § 1 wynika, że wydawane przez sąd opiekuńczy zarządzenia powinny być „odpowiednie”, co oznacza konieczność dostosowania ich do konkretnej sytuacji dziecka (por. H. Dolecki, w: Dolecki, Sokołowski, Komentarz KRO, 2013, s. 725).

Należy przyjąć, że w przypadku ograniczenia władzy rodzicielskiej znajduje zastosowanie zasada proporcjonalności, zgodnie z którą sąd opiekuńczy powinien dobierać możliwie mało dolegliwe środki, które są niezbędne do realizacji celu, jakim jest uchylenie zagrożenia dobra dziecka.

Postanowienia sądu rodzinnego

W art. 109 § 2 określony został otwarty katalog zarządzeń, które może wydać sąd opiekuńczy ograniczając władzę rodzicielską.

Zarządzenia te wymienione zostały przykładowo, na co wskazuje użycie słów „w szczególności”, co oznacza możliwość ograniczenia władzy rodzicielskiej przez wydanie zarządzenia niewskazanego wprost w komentowanym przepisie. „Sąd opiekuńczy może w szczególności:

1) zobowiązać rodziców oraz małoletniego do określonego postępowania, w szczególności do pracy z asystentem rodziny, realizowania innych form pracy z rodziną, skierować małoletniego do placówki wsparcia dziennego, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub skierować rodziców do placówki albo specjalisty zajmujących się terapią rodzinną, poradnictwem lub świadczących rodzinie inną stosowną pomoc z jednoczesnym wskazaniem sposobu kontroli wykonania wydanych zarządzeń;

2) określić, jakie czynności nie mogą być przez rodziców dokonywane bez zezwolenia sądu, albo poddać rodziców innym ograniczeniom, jakim podlega opiekun;

3) poddać wykonywanie władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego;

4) skierować małoletniego do organizacji lub instytucji powołanej do przygotowania zawodowego albo do innej placówki sprawującej częściową pieczę nad dziećmi;

5) zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo w instytucjonalnej pieczy zastępczej albo powierzyć tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej małżonkom lub osobie, niespełniającym warunków dotyczących rodzin zastępczych, w zakresie niezbędnych szkoleń, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej albo zarządzić umieszczenie małoletniego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej”.

Wobec tego proponuję porozmawiać z żoną o jej postępowaniu i wskazać, że w przypadku powtarzających się sytuacji podejmie Pan kroki prawne i skieruje sprawę do sądu, bowiem zachowanie byłej żony nosi znamiona nadużywania władzy rodzicielskiej.

Źródła:

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59