Jak wrócić do nazwiska panieńskiego po drugim rozwodzie?

Zmiana nazwiska po rozwodzie – co mówi prawo?

W ciągu trzech miesięcy od chwili uprawomocnienia się orzeczenia rozwodu, jako małżonka rozwiedziona, która wskutek zawarcia małżeństwa zmieniła swoje dotychczasowe nazwisko, może Pani przez oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego powrócić do nazwiska, które nosiła Pani przed zawarciem małżeństwa (w tym przypadku: do nazwiska pierwszego męża). Powyższe wynika z art. 59 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.).

Jak wygląda procedura w urzędzie stanu cywilnego?

Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego podpisuje oświadczenie (protokół) i przekazuje je w terminie jednego dnia roboczego od dnia sporządzenia tego protokołu do urzędu, w którym znajduje się akt małżeństwa, celem dokonania stosownej wzmianki. Ustawodawca nie wymaga od organu wydania żadnego rozstrzygnięcia w formie decyzji czy postanowienia. Organ przyjmujący oświadczenie nie może zatem odmówić Pani żądaniu, jeżeli spełnione są przesłanki z art. 59 K.r.o. Skutek powrotu do poprzedniego nazwiska następuje poprzez złożenie przez Panią oświadczenia, zaś jego potwierdzeniem jest wzmianka w akcie małżeństwa.

Zgodnie z art. 18 Prawa o aktach stanu cywilnego złożone przez Panią pisemne oświadczenie o powrocie do nazwiska, które nosiła Pani przed zawarciem małżeństwa, można złożyć w dowolnym urzędzie stanu cywilnego. Żaden inny organ nie jest uprawniony do przyjęcia takiego oświadczenia. Sąd nie może również zamieścić takiego orzeczenia w samym wyroku rozwodowym.

Czy można wrócić do nazwiska panieńskiego?

W postępowaniu z art. 59 K.r.o. możliwy jest wyłącznie powrót do nazwiska noszonego przed zawarciem tego związku małżeńskiego, którego dotyczy wyrok rozwodowy. Jeśli zatem ma Pani za sobą wcześniejszy związek małżeńskim i nie powróciła Pani po pierwszym rozwodzie do nazwiska uprzednio noszonego (panieńskiego), to po drugim rozwodzie, co do zasady, również nie może Pani do niego powrócić. Powrót do nazwiska noszonego jeszcze wcześniej (np. przed pierwszym związkiem małżeńskim; innymi słowy do nazwiska panieńskiego) może nastąpić w trybie ustawy o zmianie imienia i nazwiska.

Skutki prawne i obowiązek wymiany dokumentów

Co istotne, powrót do poprzednio noszonego nazwiska wywiera skutki na przyszłość. To oznacza, że po rozwodzie nie może się Pani domagać sprostowania dokumentów urzędowych, w których figuruje pod poprzednim nazwiskiem (tj. nazwiskiem ostatniego męża) np. decyzji administracyjnych. Skutkiem powrotu do poprzedniego nazwiska jest obowiązek uaktualnienia dokumentów potwierdzających Pani tożsamość np. dowodu osobistego, paszportu, ale również prawa jazdy. Konieczna może być również zmiana w innych rejestrach np. księgach wieczystych, czy uaktualnienie danych osobowych w banku i wiążących Panią umowach.

Jakie kroki należy podjąć?

Jeśli chciałaby Pani powrócić do poprzednio (tj. przed zawarciem drugiego małżeństwa) noszonego nazwiska (po pierwszym mężu), należy złożyć w tym celu pisemne oświadczenie o powrocie do nazwiska, które nosiła Pani przed zawarciem małżeństwa (w Pani przypadku będzie to nazwisko z pierwszego małżeństwa). Oświadczenie takie można złożyć w dowolnym urzędzie stanu cywilnego w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego.

Jeśli natomiast chciałaby Pani powrócić do swojego nazwiska panieńskiego, może skorzystać z procedury zmiany nazwiska przewidzianej w ustawie z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska. Art. 4 tej ustawy wskazuje „ważne powody” i wymienia przykładowy katalog takich powodów. Ustawodawca, dokonując typizacji „ważnych powodów”, posługuje się zwrotem „w szczególności” – dlatego też należy domniemywać, że wniosek o zmianę nazwiska z powodów, o których Pani pisze, może być wnioskiem zasadnym i może podlegać pozytywnemu rozpatrzeniu. O zaistnieniu „ważnych powodów”, które uzasadniają dostatecznie uznanie wniosku w sprawie zmiany nazwiska lub imienia, mają decydować nie tylko przesłanki subiektywne, ale – co jest bardzo ważne – również obiektywne. Subiektywne przekonania osoby wnoszącej o zmianę nazwiska w żadnym wypadku nie mogą być przez organ orzekający w sprawie pominięte, chociażby ze względu na to, że zmiana nazwiska może nastąpić jedynie na wniosek strony. Zatem istotną rolę przy złożeniu wniosku o zmianę nazwiska odgrywa uzasadnienie takiego wniosku. Nie ma przeszkód, by do wniosku dołączyć dokumenty, o których Pani wspomina (np. list z organizacji Gaja).

Rekomendacje praktyczne

Proponuję zacząć od złożenia stosownego oświadczenia w przedmiocie powrotu do nazwiska, które nosiła Pani przed zawarciem ostatnio zakończonego małżeństwa (czyli do nazwiska pierwszego męża). Wiąże Panią tutaj termin 3 miesięcy. Do sporządzenia oświadczenia będą potrzebne Pani dane (imię, nazwisko, adres zamieszkania, nr PESEL) oraz prawomocny wyrok rozwodowy. Po zakończeniu tej procedury (czyli powrotu do nazwiska z pierwszego małżeństwa) można rozważyć zmianę nazwiska pierwszego męża na nazwisko panieńskie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska - Dz.U. 2008 nr 220 poz. 1414