Mieszkanie kupione za pieniądze z darowizny a podział majątku

Darowizna dla jednego małżonka a majątek wspólny

Podstawowa zasada jest taka, że z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami wspólność ustawowa, jeżeli nie zawarli intercyzy. Zgodnie z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obejmuje ona przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności przez oboje małżonków albo przez jednego z nich. Nie oznacza to jednak, że każdy składnik nabyty w trakcie małżeństwa automatycznie jest wspólny.

Art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wymienia składniki majątku osobistego każdego z małżonków. W praktyce przy darowiźnie najważniejsze są dwa punkty: art. 33 pkt 2, zgodnie z którym do majątku osobistego należą przedmioty nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca albo darczyńca inaczej postanowił, oraz art. 33 pkt 10, który obejmuje przedmioty nabyte w zamian za składniki majątku osobistego.

Jeżeli więc matka przekazała pieniądze córce jako darowiznę tylko dla niej, a nie dla obojga małżonków, sama darowizna stanowi majątek osobisty córki. Szerzej omawiamy to w artykule o tym, kiedy darowizna w trakcie małżeństwa podlega rozliczeniu przy rozwodzie.

Kupno mieszkania za pieniądze z darowizny

Jeżeli mieszkanie zostało kupione za pieniądze pochodzące z darowizny otrzymanej przez jednego małżonka, zasadnicze znaczenie ma zasada surogacji. Polega ona na tym, że składnik nabyty w zamian za składnik majątku osobistego również wchodzi do majątku osobistego. W takiej sytuacji mieszkanie może pozostać poza majątkiem wspólnym, mimo że zostało kupione już w trakcie małżeństwa.

W opisanym stanie faktycznym bardzo istotne jest to, że w akcie notarialnym wskazano, iż mieszkanie należy wyłącznie do Pani i zostało zakupione za środki pochodzące od matki. Taki zapis nie zastępuje wszystkich dowodów, ale wyraźnie wzmacnia Pani stanowisko. W razie sporu warto dodatkowo posiadać umowę darowizny, potwierdzenie przelewu, historię rachunku bankowego oraz dokumenty pokazujące przepływ środków od darczyńcy do zakupu lokalu.

Jeżeli darowizna od rodziców była skierowana tylko do jednego małżonka, a następnie za te środki nabyto mieszkanie, pomocny może być też opis sytuacji, w której darowizna od rodziców do osobistego majątku żony nie staje się automatycznie majątkiem wspólnym. Przy zakupie nieruchomości należy jednak odróżnić darowiznę dla jednego małżonka od darowizny dla obojga małżonków.

Jeżeli darczyńca wyraźnie postanowił, że pieniądze mają przypaść obojgu małżonkom albo że mają wejść do majątku wspólnego, ocena będzie inna. Podobnie będzie wtedy, gdy część ceny mieszkania pochodziła z majątku osobistego, a część z majątku wspólnego. Wówczas sprawa może dotyczyć nie tylko własności lokalu, lecz także rozliczenia nakładów, udziału środków wspólnych w cenie albo sposobu wykazania, z jakiego majątku faktycznie pochodziły pieniądze.

W praktyce sąd bada nie tylko samą datę zakupu mieszkania, lecz także źródło finansowania, treść aktu notarialnego i dokumenty potwierdzające pochodzenie pieniędzy. Więcej o mechanizmie, w którym jeden składnik majątku osobistego zostaje zastąpiony innym, wyjaśnia artykuł o tym, jak działa surogacja składników majątkowych.

Jakie przedmioty należą do majątku osobistego?

Do majątku osobistego każdego z małżonków należą w szczególności składniki nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej, składniki otrzymane przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, prawa niezbywalne, część odszkodowań i zadośćuczynień, prawa autorskie i prawa pokrewne oraz przedmioty nabyte w zamian za składniki majątku osobistego.

Znaczenie mogą mieć także środki sprzed ślubu. Jeżeli małżonek miał oszczędności przed zawarciem małżeństwa i potrafi wykazać, że to właśnie z nich sfinansował konkretny zakup, może twierdzić, że nabyty składnik należy do jego majątku osobistego albo że przysługuje mu rozliczenie nakładów.

Trzeba jednak pamiętać, że ciężar wykazania pochodzenia środków spoczywa co do zasady na małżonku, który twierdzi, że dany składnik nie należy do majątku wspólnego. Samo przekonanie, że pieniądze były prywatne, zwykle nie wystarczy. Im większa wartość składnika, tym ważniejsze jest staranne udokumentowanie przepływów finansowych.

Surogacja a rozliczenie nakładów

Surogacja nie oznacza, że drugi małżonek zawsze traci możliwość jakiegokolwiek rozliczenia. Jeżeli mieszkanie jest majątkiem osobistym jednego małżonka, ale z majątku wspólnego finansowano remont, wykończenie, spłatę części ceny albo inne wydatki zwiększające wartość lokalu, drugi małżonek może domagać się rozliczenia nakładów przy podziale majątku.

Podstawą takich rozliczeń jest art. 45 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zasadą jest, że każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty. Nie dotyczy to jednak każdego wydatku wprost, ponieważ ustawa przewiduje wyjątki, a wydatki zużyte na zaspokojenie potrzeb rodziny zasadniczo nie podlegają zwrotowi, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.

W sprawach o podział majątku często trzeba więc odrębnie ustalić, czy mieszkanie jest majątkiem osobistym, czy były nakłady z majątku wspólnego i jaka jest ich aktualna wartość. Podobne problemy pojawiają się, gdy jeden z małżonków finansuje z prywatnych środków inwestycję wspólną, na przykład gdy występuje wkład z majątku osobistego w budowę albo remont.

Samochód kupiony na kredyt w czasie małżeństwa

Samochód kupiony w trakcie trwania wspólności ustawowej najczęściej wchodzi do majątku wspólnego, nawet jeżeli w dowodzie rejestracyjnym widnieje tylko jeden małżonek i nawet jeżeli tylko on zawarł umowę kredytu. O przynależności auta do majątku wspólnego decyduje przede wszystkim chwila i źródło nabycia, a nie sama rejestracja pojazdu.

Wynagrodzenie za pracę pobrane w czasie małżeństwa co do zasady wchodzi do majątku wspólnego. Jeżeli więc kredyt był spłacany z bieżącej pensji jednego małżonka uzyskiwanej w czasie małżeństwa, nie oznacza to automatycznie, że samochód jest jego majątkiem osobistym. Inaczej może być wtedy, gdy pojazd został kupiony za środki z majątku osobistego, na przykład za pieniądze z darowizny otrzymanej wyłącznie przez jednego małżonka, ze sprzedaży jego majątku osobistego albo z oszczędności sprzed ślubu.

Trzeba też odróżnić własność samochodu od zobowiązania kredytowego wobec banku. Sąd w sprawie o podział majątku co do zasady dzieli aktywa, a nie przenosi długów wobec wierzyciela. Niespłacony kredyt może jednak wpływać na sposób rozliczenia wartości pojazdu i na wzajemne roszczenia między małżonkami, zwłaszcza gdy po ustaniu wspólności jedna osoba spłaca raty związane z autem używanym przez drugą.

Co wynika z tego dla opisanej sprawy?

Jeżeli pieniądze od matki były darowizną dla Pani, darczyńca nie zastrzegł, że środki mają wejść do majątku wspólnego, a mieszkanie zostało kupione za te pieniądze i zapisane w akcie notarialnym jako Pani majątek osobisty, istnieją mocne argumenty, że lokal nie wchodzi do majątku wspólnego i nie powinien być dzielony jak wspólna nieruchomość.

Nie wyklucza to ewentualnych roszczeń męża o rozliczenie nakładów, jeżeli z majątku wspólnego finansowano remont, wyposażenie, wykończenie albo inne wydatki zwiększające wartość mieszkania. Takie roszczenia wymagają jednak wykazania konkretnych kwot, źródeł finansowania i wpływu nakładów na wartość nieruchomości.

W przypadku samochodu ocena jest mniej korzystna dla małżonka, który twierdzi, że auto jest wyłącznie jego. Jeżeli samochód został kupiony w trakcie małżeństwa i był spłacany z bieżącego wynagrodzenia, co do zasady należy liczyć się z tym, że będzie traktowany jako składnik majątku wspólnego. Wyjątkiem byłaby sytuacja, w której uda się wykazać finansowanie z majątku osobistego.

FAQ

Czy mieszkanie kupione w małżeństwie zawsze jest wspólne?

Nie. Jeżeli zostało kupione za środki z majątku osobistego jednego małżonka, na przykład z darowizny otrzymanej tylko przez niego, może stanowić jego majątek osobisty.

Czy zapis w akcie notarialnym wystarczy, aby mieszkanie było osobiste?

Jest bardzo ważnym dowodem, ale w razie sporu warto mieć także dokumenty potwierdzające źródło pieniędzy: umowę darowizny, przelewy, historię rachunku i ewentualne oświadczenie darczyńcy.

Czy darowizna od rodziców dla córki obejmuje także jej męża?

Co do zasady nie, jeżeli darczyńcy przekazali ją wyłącznie córce. Darowizna może wejść do majątku wspólnego wtedy, gdy darczyńca tak postanowił albo gdy z treści czynności wynika, że obdarowani byli oboje małżonkowie.

Czy mąż może żądać połowy mieszkania kupionego z darowizny?

Nie powinien żądać połowy samego mieszkania, jeżeli lokal jest majątkiem osobistym żony. Może natomiast zgłaszać roszczenia o zwrot nakładów, jeżeli z majątku wspólnego finansowano wydatki zwiększające wartość tego mieszkania.

Czy samochód kupiony na kredyt tylko przez jednego małżonka jest wspólny?

Najczęściej tak, jeżeli został kupiony w czasie trwania wspólności ustawowej i spłacany z bieżących dochodów. Sam fakt, że kredyt podpisał jeden małżonek, nie przesądza jeszcze o majątku osobistym.

Czy sąd dzieli kredyt przy podziale majątku?

Sąd co do zasady dzieli składniki majątku, a nie zmienia umowy kredytowej z bankiem. Dług nadal obciąża osobę lub osoby wskazane w umowie, ale spłaty dokonane po ustaniu wspólności mogą mieć znaczenie przy wzajemnych rozliczeniach.

Jak najlepiej zabezpieczyć środki z darowizny?

Najbezpieczniej sporządzić pisemną umowę darowizny, wykonać przelew na osobny rachunek obdarowanego, zachować potwierdzenia i zadbać, aby w akcie notarialnym zakupu wskazano pochodzenie środków oraz przynależność nabywanego składnika do majątku osobistego.

Podsumowanie

Mieszkanie kupione za pieniądze z darowizny otrzymanej przez jednego małżonka może stanowić jego majątek osobisty, mimo że zakup nastąpił w trakcie małżeństwa. Kluczowe są wola darczyńcy, źródło finansowania i możliwość wykazania, że cena pochodziła z majątku osobistego. Zapis w akcie notarialnym jest bardzo pomocny, ale najlepiej, gdy jest poparty dokumentami bankowymi i umową darowizny.

Samochód kupiony na kredyt w czasie trwania małżeństwa wymaga odrębnej analizy. Jeżeli był spłacany z bieżących dochodów, najczęściej będzie składnikiem majątku wspólnego. Jeżeli natomiast został sfinansowany z pieniędzy osobistych, można powoływać się na zasadę surogacji. W każdej z tych sytuacji trzeba też pamiętać o możliwym rozliczeniu nakładów między majątkiem wspólnym i osobistym.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 31, art. 33 i art. 45 - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59 z późn. zm.
2. Art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - majątek osobisty
3. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1975 r., sygn. akt III CZP 12/75
4. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 września 1979 r., sygn. akt III CZP 15/79