Rozwód z wojskowym emerytem a podział subkonta ZUS i OFE

Emerytura wojskowa a składki w ZUS po rozwodzie

W sprawach o podział majątku po rozwodzie często pojawia się nieporozumienie: emerytura wojskowa nie działa tak samo jak emerytura z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Żołnierz zawodowy objęty systemem zaopatrzenia emerytalnego nie gromadzi z tytułu samej zawodowej służby wojskowej składek emerytalnych w ZUS na takich zasadach jak pracownik cywilny. Jego świadczenie jest wypłacane z budżetu państwa przez właściwy wojskowy organ emerytalny.

Nie oznacza to jednak, że były wojskowy na pewno nie ma żadnych środków w ZUS, OFE albo innym systemie emerytalnym. Trzeba sprawdzić, czy przed służbą, po służbie albo równolegle z nią wykonywał pracę cywilną, prowadził działalność gospodarczą, miał umowy oskładkowane, był członkiem OFE, uczestniczył w PPK albo miał inny tytuł do ubezpieczeń społecznych. Tylko analiza konkretnych okresów zatrudnienia i ubezpieczenia pozwala odpowiedzieć na pytanie, czy istnieją środki podlegające rozliczeniu.

W pytaniu pojawiają się określenia ODE i POD. W praktyce w tego typu sprawach najczęściej chodzi o OFE, subkonto w ZUS, PPK, PPE albo inne rachunki związane z oszczędzaniem emerytalnym. Wniosek do sądu warto sformułować szerzej, aby nie ograniczyć się do jednej nazwy, jeśli nie ma pewności, gdzie środki były faktycznie gromadzone.

Czy były mąż może zabrać połowę emerytury albo składek?

Nie można powiedzieć, że były małżonek po prostu zabiera połowę emerytury drugiej osoby. Miesięczna emerytura wojskowa wypłacana byłemu żołnierzowi po rozwodzie jest jego świadczeniem. Podobnie przyszła emerytura z ZUS nie jest dzielona jako comiesięczna wypłata dla byłego małżonka.

Inaczej wygląda jednak rozliczenie środków zgromadzonych w czasie trwania wspólności majątkowej. Zgodnie z art. 31 § 2 pkt 3 i 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do majątku wspólnego należą między innymi środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego oraz kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie w ZUS. Oznacza to, że przy podziale majątku sąd może uwzględnić te wartości, ale tylko w zakresie przypadającym na okres wspólności majątkowej.

Jeżeli więc jedna strona ma wysokie środki na subkoncie ZUS, a druga nie ma takich środków z powodu służby wojskowej, sprawa wymaga dokładnego rozliczenia. Sąd powinien ustalić, co faktycznie weszło do majątku wspólnego, jakie środki powstały przed ślubem, po ustaniu wspólności majątkowej albo z majątku osobistego oraz czy zachodzą podstawy do ustalenia nierównych udziałów.

Jak sprawdzić składki byłego małżonka?

Osoba prywatna co do zasady nie dostanie z ZUS, OFE ani PPK informacji o rachunkach byłego małżonka tylko dlatego, że toczy się spór między stronami. Dane dotyczące ubezpieczenia i środków emerytalnych są chronione. Jeżeli sąd poprosił o te dane, należy złożyć precyzyjny wniosek dowodowy, aby sąd zwrócił się do właściwych instytucji o informacje potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy.

Gdy pytanie brzmi: jak mogę sprawdzić jego składki, w praktyce chodzi o dowodzenie składu majątku oraz wartości składników majątku wspólnego. We wniosku warto wskazać okres trwania małżeństwa, datę ustania wspólności majątkowej, znane okresy służby i zatrudnienia oraz instytucje, do których sąd powinien się zwrócić.

W praktyce można wnosić o zobowiązanie byłego małżonka do wskazania, czy był członkiem OFE, czy posiada subkonto w ZUS, czy uczestniczył w PPK albo PPE, a także o zwrócenie się przez sąd do ZUS, właściwego OFE, instytucji finansowej prowadzącej PPK oraz wojskowego organu emerytalnego. Jeżeli były małżonek twierdzi, że nic nie posiada, powinno to zostać zweryfikowane dokumentami, a nie wyłącznie jego oświadczeniem.

Podział subkonta ZUS i OFE po rozwodzie

Kwoty składek zapisane na subkoncie w ZUS oraz środki zgromadzone w OFE nie są wypłacane byłemu małżonkowi jak zwykła gotówka do ręki. Zasadą jest podział i przekazanie odpowiednich wartości w ramach mechanizmów przewidzianych dla systemu emerytalnego. Jeżeli osoba ubezpieczona ma subkonto w ZUS i jednocześnie jest członkiem OFE, procedurę zwykle rozpoczyna się od OFE. Fundusz dokonuje podziału środków, a następnie zawiadamia ZUS, który dzieli środki zapisane na subkoncie.

Podstawą jest między innymi art. 40e ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten przewiduje, że zwaloryzowane kwoty zewidencjonowane na subkoncie podlegają podziałowi między innymi w razie rozwodu, unieważnienia małżeństwa albo ustania wspólności majątkowej w czasie trwania małżeństwa. Podział następuje według zasad dotyczących środków w otwartym funduszu emerytalnym.

Istotne znaczenie ma także art. 126 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych. Stanowi on, że w razie rozwiązania małżeństwa przez rozwód środki z rachunku członka OFE przypadające byłemu współmałżonkowi w wyniku podziału majątku wspólnego są przekazywane w ramach wypłaty transferowej na rachunek byłego współmałżonka w OFE.

W postanowieniu z 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt V CSK 22/18, Sąd Najwyższy podkreślił, że sąd rozpoznający sprawę o podział majątku nie powinien ogólnikowo pomijać środków na subkoncie ZUS. Jeżeli zostały zgromadzone w okresie wspólności majątkowej, powinny być rozważone jako składnik majątku wspólnego.

Emerytura wojskowa byłego męża a podział majątku

Emerytura wojskowa wynika z ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin. Żołnierzom zwolnionym z zawodowej służby wojskowej przysługuje z budżetu państwa zaopatrzenie emerytalne z tytułu wysługi lat albo w razie całkowitej niezdolności do służby, a członkom ich rodzin w razie śmierci żywiciela.

Aktualnie trzeba rozróżnić przede wszystkim żołnierzy objętych starszymi i nowszymi zasadami. W uproszczeniu, dla wielu żołnierzy przyjętych do służby przed 2013 r. znaczenie ma 15-letni staż służby, natomiast dla żołnierzy powołanych po raz pierwszy po 31 grudnia 2012 r. zasadnicze znaczenie ma co najmniej 25 lat służby. Wysokość emerytury wojskowej zależy od podstawy wymiaru, wysługi, dodatków i szczególnych warunków służby.

Nie należy jednak utożsamiać wysokiej emerytury wojskowej z istnieniem składek na subkoncie ZUS. To dwa różne systemy. Jeżeli były mąż przez całe życie pozostawał wyłącznie w zawodowej służbie wojskowej i nie miał cywilnych tytułów do ubezpieczenia, może nie mieć istotnych środków w ZUS lub OFE. Jeżeli jednak pracował cywilnie albo miał inne okresy ubezpieczenia, taka możliwość istnieje.

Czy można bronić się przed podziałem swoich składek?

Nie każda sprawa kończy się mechanicznym podziałem po połowie wszystkiego, co jedna strona wskaże. Najpierw trzeba ustalić, które środki rzeczywiście powstały w czasie wspólności majątkowej. Składki i środki sprzed ślubu, po ustanowieniu rozdzielności majątkowej albo po uprawomocnieniu się rozwodu nie powinny być traktowane tak samo jak środki wypracowane w czasie wspólności.

Drugim elementem jest ustalenie udziałów w majątku wspólnym. Co do zasady udziały małżonków są równe, ale z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustalenia nierównych udziałów, z uwzględnieniem stopnia przyczynienia się do powstania majątku wspólnego. Sam fakt, że jedna osoba ma emeryturę wojskową, a druga składki w ZUS, nie przesądza jeszcze o nierównych udziałach. Potrzebne są konkretne argumenty i dowody.

Warto też sprawdzić, czy w majątku wspólnym są inne składniki, które mogą zrównoważyć rozliczenia: mieszkanie, oszczędności, samochód, odprawy, ekwiwalenty, środki z rachunków bankowych, nakłady z majątku osobistego na wspólny albo z majątku wspólnego na osobisty. W wielu sprawach problem nie polega na jednym subkoncie, lecz na całym bilansie majątku.

Co warto zrobić w sprawie sądowej?

W sprawie o podział majątku po rozwodzie z wojskowym emerytem warto działać metodycznie. Najpierw należy ustalić daty: zawarcia małżeństwa, powstania wspólności majątkowej, ewentualnej intercyzy, separacji, uprawomocnienia się rozwodu oraz daty, od której strony faktycznie rozliczają majątek. To od tych dat zależy, jakie środki mogą wejść do majątku wspólnego.

Następnie trzeba zebrać własne dokumenty z ZUS, OFE, PPK, PPE lub innych instytucji. Informację o własnym koncie i subkoncie można uzyskać między innymi przez e-ZUS lub bezpośrednio w ZUS. W odniesieniu do byłego małżonka konieczny może być wniosek do sądu o zwrócenie się do właściwych instytucji.

W piśmie procesowym warto wskazać, że strona wnosi o ustalenie, czy były małżonek posiadał w okresie wspólności majątkowej: subkonto w ZUS, rachunek w OFE, rachunek PPK, PPE, IKE, IKZE albo inne środki emerytalne podlegające rozliczeniu. Jeżeli sprawa dotyczy osoby z systemu wojskowego, można dodatkowo wnosić o dokumenty potwierdzające okres służby oraz pobieranie świadczenia z wojskowego organu emerytalnego.

FAQ

Czy wojskowy emeryt zawsze nie ma subkonta ZUS?

Nie zawsze. Sama zawodowa służba wojskowa jest objęta odrębnym systemem zaopatrzeniowym, ale były żołnierz może mieć subkonto ZUS lub OFE z tytułu pracy cywilnej, działalności gospodarczej albo innych okresów ubezpieczenia.

Czy sąd może żądać informacji z ZUS o byłym małżonku?

Tak, jeżeli informacje są potrzebne do rozpoznania sprawy o podział majątku. Strona powinna złożyć wniosek dowodowy i wskazać, jakich danych żąda oraz za jaki okres.

Czy były małżonek dostanie pieniądze z mojego subkonta ZUS do ręki?

Zasadniczo nie. Podział środków z OFE i subkonta ZUS odbywa się przez mechanizmy transferowe przewidziane w ustawach emerytalnych. Nie jest to zwykła wypłata gotówki jak przy podziale rachunku bankowego.

Czy wysokie zarobki jednego małżonka oznaczają, że drugi dostanie połowę składek?

Co do zasady środki zgromadzone w czasie wspólności majątkowej wchodzą do majątku wspólnego, ale podział zależy od całego bilansu majątku, dat, dokumentów oraz ewentualnego żądania nierównych udziałów.

Czy emerytura wojskowa byłego męża wchodzi do podziału majątku?

Sama przyszła lub bieżąca miesięczna emerytura wojskowa nie jest dzielona jak składnik majątku. Do rozliczenia mogą natomiast wchodzić środki już wypłacone i zgromadzone w czasie wspólności, a także inne składniki majątku powstałe z pobieranych świadczeń.

Co zrobić, jeśli były mąż twierdzi, że nie ma żadnych składek?

Należy złożyć wniosek, aby sąd zobowiązał go do przedstawienia dokumentów i zwrócił się do ZUS, OFE, instytucji PPK lub wojskowego organu emerytalnego. Samo twierdzenie strony nie powinno zastępować dokumentów.

Podsumowanie

Po rozwodzie z wojskowym emerytem najważniejsze jest rozdzielenie dwóch spraw: emerytury wojskowej oraz środków emerytalnych zgromadzonych w systemie ZUS, OFE, PPK albo podobnych instytucjach. Emerytura wojskowa jest świadczeniem z odrębnego systemu i nie oznacza automatycznie istnienia składek w ZUS. Jednocześnie były żołnierz może mieć takie środki z innych tytułów, dlatego trzeba je zweryfikować dokumentami.

Jeżeli sąd prowadzi sprawę o podział majątku, warto żądać pełnych informacji za okres wspólności majątkowej, a nie ograniczać się do oświadczeń byłego małżonka. Środki na subkoncie ZUS i w OFE mogą podlegać podziałowi, ale tylko w zakresie wynikającym z przepisów i konkretnego stanu faktycznego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 31 i art. 43 - ISAP
2. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności art. 40e - ISAP
3. Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, w szczególności art. 126 - ISAP
4. Ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin - ISAP
5. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt V CSK 22/18.