Przeniesienie własności auta po rozwodzie

Podział majątku po rozwodzie a własność samochodu

Po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego ustaje małżeńska wspólność majątkowa. Nie oznacza to jednak, że składniki majątku wspólnego automatycznie stają się własnością jednego z byłych małżonków. Jeżeli samochód został kupiony w czasie trwania wspólności majątkowej i nie należał do majątku osobistego jednego z małżonków, co do zasady wchodzi do majątku wspólnego i powinien zostać objęty podziałem.

W praktyce, jeżeli byli małżonkowie są zgodni, najprościej przygotować umowę o podział majątku wspólnego, w której samochód zostaje przyznany jednej osobie, z obowiązkiem spłaty albo bez spłaty. Gdy zależy Państwu na czasie, warto od razu przygotować kompletny wykaz składników majątku, wartość auta, sposób spłaty i dokumenty do urzędu. W podobnych sprawach pomocne może być omówienie, jak wygląda szybki podział majątku po rozwodzie.

Jeżeli przedmiotem rozliczenia ma być nie tylko samochód, ale również pieniądze uzyskane ze sprzedaży pojazdu, istotne jest ustalenie, kto sprzedał auto, kiedy to nastąpiło i czy środki nadal istnieją. Inaczej wygląda przyznanie auta jednemu małżonkowi, a inaczej sprzedaż samochodu a podział uzyskanych pieniędzy. W podobnym kontekście przydatny jest tekst o pozornej sprzedaży samochodu.

Umowa o podział majątku czy sprawa w sądzie?

Są dwa podstawowe sposoby uregulowania własności samochodu po rozwodzie: umowny podział majątku albo sądowy podział majątku. Wybór zależy przede wszystkim od tego, czy byli małżonkowie są zgodni co do wartości auta, osoby, która ma je zatrzymać, oraz ewentualnej spłaty.

Jeżeli w majątku wspólnym jest tylko samochód albo inne ruchomości, a strony są zgodne, zwykle wystarczy pisemna umowa. Powinna ona jednoznacznie wskazywać, że były małżonek przenosi swój udział w pojeździe w ramach podziału majątku wspólnego, a drugi były małżonek staje się wyłącznym właścicielem auta. Szerzej taki umowny podział majątku warto przeanalizować przed podpisaniem dokumentu, aby nie stworzyć niepotrzebnych problemów podatkowych lub rejestracyjnych.

Jeżeli do podziału wchodzi nieruchomość, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu albo inny składnik wymagający szczególnej formy, konieczna może być forma aktu notarialnego. Przy samym samochodzie akt notarialny nie jest co do zasady wymagany, ale może zwiększyć bezpieczeństwo dowodowe, zwłaszcza gdy strony przewidują spłatę, rozliczenie rat leasingu albo spór o wartość auta.

Gdy nie ma zgody, pozostaje wniosek do sądu rejonowego o podział majątku wspólnego. Zgodnie z art. 566 Kodeksu postępowania cywilnego właściwy jest sąd miejsca położenia majątku. W postępowaniu o podział majątku sąd rozstrzyga również o żądaniu ustalenia nierównych udziałów oraz o rozliczeniu nakładów i wydatków między majątkiem wspólnym a majątkami osobistymi byłych małżonków, co wynika z art. 567 K.p.c.

Co powinno znaleźć się w umowie dotyczącej samochodu?

Umowa o podział majątku obejmująca samochód powinna być konkretna. Wydział komunikacji musi móc ustalić z dokumentu, kto był właścicielem lub współwłaścicielem pojazdu i kto po podziale staje się jego wyłącznym właścicielem.

W umowie warto wskazać w szczególności:

• dane byłych małżonków, w tym numery PESEL i adresy,
• datę ustania wspólności majątkowej, najczęściej datę uprawomocnienia się wyroku rozwodowego,
• dokładne dane pojazdu: markę, model, rok produkcji, numer VIN, numer rejestracyjny i numer dowodu rejestracyjnego,
• informację, że samochód wchodził do majątku wspólnego,
• postanowienie, że samochód zostaje przyznany jednej osobie na wyłączną własność,
• wysokość i termin ewentualnej spłaty albo wyraźne wskazanie, że podział następuje bez spłat i dopłat,
• oświadczenie o wydaniu dokumentów pojazdu i kluczyków, jeżeli ma to znaczenie praktyczne.

Jeżeli samochód jest obciążony kredytem, leasingiem albo zabezpieczeniem, sama umowa między byłymi małżonkami nie zawsze wystarczy do zmiany relacji z bankiem lub leasingodawcą. W takiej sytuacji trzeba sprawdzić umowę finansowania i uzyskać zgodę instytucji finansowej, jeżeli jest wymagana.

Przerejestrowanie auta po podziale majątku

Postanowienie sądu o podziale majątku albo umowa o podział majątku stanowią podstawę do wykazania prawa własności samochodu w wydziale komunikacji. Dokument powinien być podpisany przez obie strony, a w przypadku postanowienia sądu należy posługiwać się odpisem z prawomocnością.

Po przyznaniu samochodu jednej osobie trzeba złożyć wniosek o rejestrację lub aktualizację danych pojazdu, zależnie od tego, jak pojazd był dotychczas ujawniony w dokumentach. Jeżeli dochodzi do nabycia udziału albo zmiany danych właściciela w dowodzie rejestracyjnym, najbezpieczniej załatwić sprawę w terminie 30 dni. Prawo o ruchu drogowym przewiduje kary pieniężne za brak terminowego złożenia wniosku o rejestrację, a także za brak zawiadomienia o zbyciu pojazdu.

Do urzędu zwykle należy przygotować:

• wniosek o rejestrację albo zmianę danych,
• dowód własności, czyli umowę o podział majątku albo prawomocne postanowienie sądu,
• dowód rejestracyjny pojazdu,
• tablice rejestracyjne, jeżeli urząd ich wymaga w danej procedurze,
• potwierdzenie ważnego ubezpieczenia OC,
• dokument tożsamości,
• pełnomocnictwo, jeżeli sprawę załatwia pełnomocnik.

Warto wcześniej skontaktować się z właściwym wydziałem komunikacji, ponieważ praktyka urzędów może różnić się co do wymaganych załączników, zwłaszcza gdy jedna osoba była już wpisana w dowodzie rejestracyjnym jako współwłaściciel.

Koszty podziału majątku w sądzie i u notariusza

Jeżeli sprawa trafia do sądu, opłata od wniosku o podział majątku wspólnego wynosi 1000 zł. Jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt podziału majątku, opłata wynosi 300 zł. Wynika to z art. 38 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

W sprawie dotyczącej tylko samochodu mogą pojawić się także koszty wyceny pojazdu, jeżeli strony spierają się o jego wartość. Przy zgodnym podziale można tego zwykle uniknąć, wpisując w umowie albo zgodnym projekcie podziału wartość uzgodnioną przez byłych małżonków.

Notariusz jest potrzebny przede wszystkim wtedy, gdy podział obejmuje składniki wymagające aktu notarialnego, na przykład nieruchomość. Jeżeli w grę wchodzi wyłącznie samochód, notarialna forma umowy zwykle nie jest obowiązkowa, choć czasami strony wybierają ją dla większej pewności. Jeżeli majątek jest szerszy, warto sprawdzić, kiedy praktycznie opłaca się notarialny podział majątku.

Maksymalna taksa notarialna zależy od wartości majątku podlegającego podziałowi. Przy działach podstawą jej ustalenia jest ogólna wartość majątku objętego działem. Do taksy należy doliczyć VAT oraz opłaty za wypisy aktu notarialnego.

Podział majątku a podatek dochodowy

Co do zasady przychody z tytułu podziału wspólnego majątku małżonków po ustaniu lub ograniczeniu wspólności majątkowej są wyłączone spod działania ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wynika to z art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o PIT. Oznacza to, że samo przyznanie samochodu jednemu byłemu małżonkowi w ramach podziału majątku, a także typowe spłaty lub dopłaty związane z takim podziałem, nie powinny powodować obowiązku zapłaty PIT.

Trzeba jednak uważać na sposób opisania czynności. Inaczej ocenia się podział majątku wspólnego, a inaczej sprzedaż udziału w samochodzie, darowiznę albo nieekwiwalentne przysporzenie, które nie wynika jasno z podziału majątku. Dlatego w praktyce ważne jest, aby dokument nie był przypadkową umową sprzedaży lub darowizny, jeżeli intencją stron jest rzeczywisty podział majątku po rozwodzie. Szerzej problem omawiają sprawy dotyczące tego, jakie mogą wystąpić podatki przy podziale majątku.

Jeżeli osoba, która przejmie samochód, planuje jego szybką sprzedaż, należy dodatkowo sprawdzić skutki podatkowe zbycia rzeczy ruchomej. Sprzedaż rzeczy przed upływem 6 miesięcy, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie, może mieć znaczenie na gruncie PIT. W przypadku auta pochodzącego z majątku wspólnego znaczenie mogą mieć szczegóły: kiedy samochód został kupiony, czy podział był ekwiwalentny oraz czy doszło do nabycia ponad dotychczasowy udział.

Czy darowizna udziału w samochodzie jest dobrym rozwiązaniem?

Darowizna udziału w samochodzie po rozwodzie jest możliwa, ale nie zawsze korzystna. Były małżonek nie jest już małżonkiem w rozumieniu przepisów o podatku od spadków i darowizn, więc nie korzysta z najkorzystniejszego zwolnienia przewidzianego dla najbliższej rodziny. Co do zasady były małżonek będzie traktowany jak osoba z III grupy podatkowej, czyli jak pozostały nabywca.

Dla III grupy podatkowej kwota wolna od podatku od spadków i darowizn wynosi 5733 zł, liczona łącznie od tej samej osoby w okresie 5 lat. Jeżeli wartość darowanego udziału przekroczy kwotę wolną, może powstać obowiązek złożenia zeznania i zapłaty podatku według skali dla III grupy.

Darowizna ma też inny charakter prawny niż podział majątku. Nie rozlicza kompleksowo wspólnego dorobku, nie porządkuje automatycznie kwestii spłat i może być źródłem sporów, jeżeli strony później inaczej ocenią wartość samochodu albo innych składników majątku. Ponadto w szczególnych przypadkach darowizna może być odwołana, na przykład z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego, zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego.

Dlatego w opisanej sytuacji, jeżeli samochód był składnikiem majątku wspólnego, bezpieczniejszą drogą jest zwykle umowa o podział majątku albo sądowy podział majątku, a nie darowizna udziału w aucie.

Co zrobić, gdy były małżonek nie chce podpisać umowy?

Jeżeli były małżonek nie chce podpisać umowy albo kwestionuje wartość samochodu, pozostaje wniosek o podział majątku wspólnego do sądu. We wniosku trzeba wskazać skład majątku, proponowaną wartość samochodu, sposób podziału i ewentualną spłatę. Można żądać przyznania pojazdu jednej osobie z obowiązkiem spłaty drugiej osoby.

Sąd może przyznać rzecz jednemu z byłych małżonków ze spłatą, zarządzić sprzedaż rzeczy albo rozstrzygnąć zgodnie ze wspólnym stanowiskiem stron, jeżeli nie sprzeciwia się ono prawu, zasadom współżycia społecznego ani rażąco nie narusza interesu osób uprawnionych. Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia przyznającego samochód jednej osobie ta osoba może posługiwać się postanowieniem jako dokumentem własności.

FAQ

Czy po rozwodzie samochód automatycznie należy do osoby, która go używa?

Nie. Samo korzystanie z samochodu nie przesądza o własności. Jeżeli auto wchodziło do majątku wspólnego, trzeba je objąć podziałem majątku albo uzyskać orzeczenie sądu.

Czy umowa o podział majątku wystarczy do wydziału komunikacji?

Co do zasady tak, jeżeli jest sporządzona jasno i zawiera dane pozwalające zidentyfikować samochód oraz osobę, która staje się jego wyłącznym właścicielem. Urząd może jednak żądać dodatkowych dokumentów, np. dowodu rejestracyjnego lub odpisu prawomocnego postanowienia sądu, jeżeli własność wynika z orzeczenia.

Czy podział samochodu po rozwodzie wymaga notariusza?

Przy samym samochodzie zwykle nie. Forma aktu notarialnego jest konieczna przede wszystkim przy składnikach majątku, dla których przepisy wymagają takiej formy, na przykład przy nieruchomości. Dla celów dowodowych strony mogą jednak dobrowolnie wybrać notariusza.

Czy trzeba zapłacić PIT od przejęcia auta po rozwodzie?

Zwykle nie. Przychody z podziału wspólnego majątku małżonków po ustaniu wspólności majątkowej są wyłączone spod ustawy o PIT. Należy jednak uważać, aby dokument rzeczywiście opisywał podział majątku, a nie sprzedaż lub darowiznę.

Czy darowizna udziału od byłego małżonka jest zwolniona z podatku?

Nie na zasadach właściwych dla małżonków. Po rozwodzie były małżonek nie jest już małżonkiem w rozumieniu przepisów o podatku od spadków i darowizn. W praktyce może być traktowany jak osoba z III grupy podatkowej.

Ile jest czasu na załatwienie formalności w wydziale komunikacji?

Najbezpieczniej zrobić to w terminie 30 dni od nabycia udziału lub od powstania zmiany danych wymagającej aktualizacji dokumentów pojazdu. Niedotrzymanie terminu może skutkować karą pieniężną.

Czy można podzielić tylko samochód, bez całego majątku?

Tak, jest to możliwe, jeżeli strony chcą częściowo podzielić majątek. Trzeba jednak pamiętać, że pozostałe składniki majątku wspólnego nadal pozostaną nierozliczone i mogą wymagać osobnej umowy albo późniejszej sprawy sądowej.

Podsumowanie

Przeniesienie własności auta po rozwodzie najlepiej przeprowadzić jako element podziału majątku wspólnego. Jeżeli byli małżonkowie są zgodni, zwykle wystarczy dobrze przygotowana pisemna umowa, a gdy zgody nie ma, konieczny będzie sądowy podział majątku. Darowizna udziału po rozwodzie może być mniej korzystna podatkowo, ponieważ były małżonek nie korzysta już z zasad przewidzianych dla aktualnego małżonka. Powiązany problem omawia artykuł o majątku po rozwodzie Polki i Niemca.

Dokument podziału powinien jasno określać samochód, osobę przejmującą własność i ewentualne spłaty. Dopiero taki dokument pozwala bezpiecznie załatwić sprawę w wydziale komunikacji i ograniczyć ryzyko późniejszych sporów.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
4. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398
5. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - Dz.U. 1997 nr 98 poz. 602
6. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
7. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
8. Informacje Ministerstwa Finansów o stawkach i limitach podatku od spadków i darowizn - podatki.gov.pl
9. Informacje rządowe dotyczące rejestracji pojazdów - gov.pl