Czy mąż może domagać się zwrotu nakładów na dom żony w trakcie podziału majątku?

Rozliczenie nakładów poczynionych na majątek małżonka

Kwestia przynależności składnika majątkowego do majątku wspólnego wynika głównie z łączącego strony stosunku prawnego. Przy wspólności ustawowej zagadnienia rozliczeń majątkowych wynikają z uregulowań Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.io.).

Zgodnie bowiem z treścią art. 31 § 1 „Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

§ 2. Do majątku wspólnego należą w szczególności:

1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;

2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków;

3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;

4) kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, z późn. zm.)”.

O przynależności składnika do majątku wspólnego decyduje czas nabycia tegoż składnika. Kwestię rozliczenia nakładów reguluje art. 45 K.r.io.:

„§ 1. Każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.

§ 2. Zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny.

§ 3. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy dług jednego z małżonków został zaspokojony z majątku wspólnego”.

Art. 45 reguluje kwestię rozliczeń między małżonkami z tytułu wydatków i nakładów poczynionych z majątku wspólnego na majątki osobiste każdego z nich oraz wydatków i nakładów poczynionych z majątków osobistych każdego z małżonków na majątek wspólny. Dotyczy on rozliczeń z tytułu wydatków i nakładów poczynionych w czasie trwania wspólności ustawowej oraz długów zaspokojonych w tym czasie.

Zasadą jest, że rozliczeń, których dotyczy art. 45, dokonuje się przy podziale – umownym lub sądowym – majątku wspólnego. Rozliczeń można, wyjątkowo, dokonać wcześniej, nie tylko po ustaniu wspólności ustawowej, lecz i w czasie jej trwania, jeżeli wymaga tego dobro rodziny. Ponieważ zwrotu wydatków i nakładów oraz rozliczenia z zaspokojonych długów dokonuje się w zasadzie przy podziale majątku wspólnego, przeto roszczenia z tego tytułu, niezależnie od chwili poczynienia wydatków lub nakładów albo zaspokojenia długów, nie ulegają przedawnieniu do czasu podziału majątku wspólnego. Natomiast według poglądu wyrażonego przez J.St. Piątowskiego (w: System…, s. 502) „Roszczenia, o których mowa, ulegają przedawnieniu na zasadach ogólnych, przy czym termin przedawnienia biegnie dopiero od chwili ustania małżeństwa (art. 121 pkt 3 K.c.). Po zapadnięciu prawomocnego postanowienia o podziale majątku wspólnego roszczeń tych nie można już dochodzić, chociażby nie były zgłoszone w postępowaniu o podział majątku wspólnego (art. 618 § 3 K.p.c.). Patrz uwaga 61 do art. 46. Również umowny podział majątku wspólnego w zasadzie wyłącza późniejsze dochodzenie tych roszczeń (patrz uwaga 45 do art. 46)”.

Żądanie zwrotu poczynionych nakładów

Wydatki i nakłady są konieczne, jeżeli są niezbędne do utrzymania przedmiotu majątkowego w należytym stanie, umożliwiającym normalne korzystanie z niego. Obejmują remonty i naprawy, konserwację, wymianę zużytych elementów na nowe, a także ponoszone ze względu na dany przedmiot majątkowy podatki, opłaty i składki na ubezpieczenie. W zależności od rodzaju, charakteru oraz celu wydatków i nakładów, poza wydatkami i nakładami koniecznymi, wyróżnia się wydatki i nakłady użyteczne oraz zbytkowne. O nakładach „koniecznych” i „innych” nakładach stanowi np. art. 226 § 1 K.c. O tym, czy przedmiot majątkowy przynosi dochód, świadczy jego przeznaczenie i wykorzystanie w okolicznościach danego przypadku.

Zaspokojenie w czasie trwania wspólności ustawowej z majątku osobistego jednego z małżonków długu obciążającego majątek wspólny należy z chwilą zapłaty traktować jako nakład z majątku osobistego jednego z małżonków na majątek wspólny. Nakład ten podlega rozliczeniu między małżonkami tak jak inne nakłady, których dotyczy zd. drugie art. 45 § 1 (patrz postanowienie składu 7 sędziów SN z 5 grudnia 1978 r., sygn. akt III CRN 194/78, i J.St. Piątowski, w: System…, s. 501).

Bez wątpienia dom otrzymany przez żonę od jej rodziców stanowi składnik majątku osobistego. Natomiast wszelkie nakłady to nakład z majątku wspólnego na osobisty. Bez wątpienia może Pan dochodzić zwrotu nakładów. Oczywiście kwestie dowodowe związane z wykazaniem nakładów i ich wartości spoczywają na Panu. Na drodze sądowej przedstawiony przez Pana sposób rozliczenia nie jest stosowany w praktyce. Zasadne jest zastosowanie sposobu wyliczeń nakładów z majątku wspólnego na osobisty żony.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59