Podział płatności za dom opieki społecznej na dzieci

Ponoszenie opłat za pobyt pensjonariusza w placówce opiekuńczej

Nie ma odgórnych (urzędowych) „algorytmów”, przy pomocy których można by wyliczyć – zwłaszcza z góry – zakres opłat za pobyt pensjonariusza w placówce opiekuńczej (np. w domu pomocy społecznej). W praktyce ważna jest odpowiednia aktywność osób, których może dotyczyć obowiązek ponoszenia opłat – w przedstawionej przez Pana sytuacji: zwłaszcza dzieci starszej damy. Zakładam, że przy pomocy tej odpowiedzi łatwiej będzie „trzymać rękę na pulsie”, w tym unikać pułapek (np. proceduralnych).

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej to akt prawny, z którego chętnie (i to coraz śmielej) korzystają urzędnicy „opieki społecznej” w związku z pobytem pensjonariuszy w placówkach opiekuńczych. Można dopatrywać się różnych przyczyn takiego stanu rzeczy. Jedną z nich może być (w wielu przypadkach) łatwość oraz niewielkie koszty. Urzędnicy „opieki społecznej” często rozpytują członków rodziny pensjonariusza o ich sytuację – ze szczególnym uwzględnieniem dochodów. Dzieje się tak dlatego, że „kryterium dochodowe” (związane z kosztami egzystencji) jest na ogół brane pod uwagę przy wydawaniu decyzji administracyjnych w sprawie odpłatności za pobyt pensjonariusza w placówce opiekuńczej; w tej sytuacji chodziłoby o zstępnych starszej pani (a zstępni należą do grona potencjalnie zobowiązanych, według art. 61 ustawy o pomocy społecznej). Wiele osób dobrowolnie przedstawia urzędnikom „opieki społecznej” informacje o swych dochodach dobrowolnie. Trzeba jedna zwrócić uwagę na to, że chodzi o działalność instytucji publicznych, więc warto dbać o zagadnienia formalne.

Sytuacja finansowa członków rodziny pensjonariusza a opłaty za pobyt w placówce opiekuńczej 

Jeżeli urzędnik domaga się informacji (w tym dokumentów), to niech działa jawnie, w tym przedstawi podstawę prawną swych działań – niech nie działa jak szpieg. Podkreślanie w „Ustawie o pomocy społecznej” znaczenia „kryterium dochodowego” w niektórych przypadkach może skutkować pokrzywdzeniem, a przynajmniej poczuciem pokrzywdzenia. Zwłaszcza w takich sytuacjach, gdy jedno z dzieci pensjonariusza zostało sowicie (bardziej od innych osób) obdarowane, a zarazem ma niskie (niekiedy bardzo niskie) dochody – przynajmniej oficjalne. Urzędników „opieki społecznej” na ogół nie interesują „historie rodzinne”, w tym darowizny lub inne przesunięcia majątkowe. Skoro w przepisach ustawowych zaakcentowano „kryterium dochodowe”, to urzędnicy tego się trzymają. W dodatku jest to łatwiejsze od kryteriów dotyczących alimentacji – chociaż „opieka społeczna” jest uprawniona wytaczać powództwa o alimenty na rzecz swych podopiecznych.

Obowiązek alimentacyjny względem rodzica

Przepisy o obowiązku alimentacyjnym skoncentrowano w artykułach: od 128 do 144¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (skrótowo: K.r.io.). Wysokość alimentów wyznaczają następujące kryteria (art. 135 K.r.io.): uzasadnione potrzeby uprawnionego (czyli wierzyciela alimentacyjnego) oraz zarobkowe i majątkowe możliwości zobowiązanego (to jest dłużnika alimentacyjnego); o możliwościach majątkowych wiele osób zapomina (co może być błędem).

Zakres obowiązku alimentacyjnego może być korygowany z uwagi na dokonywane przez osobę potrzebującą wsparcia czynności prawne. Szczególnie duże znaczenie mają tu przepisy Kodeksu cywilnego (skrótowo: K.c.) – zwłaszcza dotyczące umów: dożywocia (art. 908 i następne K.c.) oraz darowizny (art. 888 i następne K.c.); niekiedy w grę mogą wchodzić przepisy Ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (jak i ustaw ją poprzedzających) – dotyczące „umowy z następcą” (lub analogicznych umów, przewidzianych w przepisach ustaw wcześniejszych z zakresu ubezpieczeń społecznych rolników).

W załatwianiu spraw prawnych duże znaczenie ma precyzja oraz dowody. Dowody mają bardzo duże znaczenie w różnych procedurach – w tym w: Kodeksie postępowania administracyjnego, szczególnie ważnym w praktyce „opieki społecznej”, oraz w Kodeksu postępowania cywilnego, mającym bardzo duże znaczenie w procesach o alimenty oraz w dochodzeniu roszczeń analogicznych (np. związanych z dożywociem, darowizną lub ze specyficznymi „umowami rolniczymi”). Określenia „przepisanie” lub „zapisanie” mają charakter potoczny – najczęściej oznaczają przeniesienie własności (art. 140 K.c.) na podstawie określonej umowy (art. 155 K.c.). Proszę sprawdzić, jakie umowy dotyczyły poszczególnych nieruchomości (art. 46 K.c.) – np. przy pomocy internetowej przeglądarki ksiąg wieczystych (adres sieciowy poniżej). Między innymi, proszę zwrócić uwagę na to, czy obowiązek wsparcia (przez Pana wskazany) był głównie deklaracją, czy też składnikiem umowy dożywocia; mógł być także sformułowaniem związanym z ustanowieniem służebności osobistej (art. 296 i następne K.c.), np. służebności mieszkania (art. 301, art. 302 K.c.).

Oczywiście, sprawdzić trzeba rodzaj umów odnośnie do wszystkich nieruchomości, które zbyła – zwłaszcza na rzecz swych dzieci (w tym już zmarłego syna) – starsza dama. Jest znaczna różnica między umową dożywocia a innymi umowami, w tym umową darowizny.

Zobacz również: Jak uniknąć alimentów na ojca?

Obowiązek wsparcia darczyńcy przez obdarowanego

Na podstawie umowy dożywocia (art. 908 i następne K.c.) dożywotnik (którym bardzo często jest były właściciel nieruchomości) uzyskuje duży zakres wsparcia – niekiedy szczegółowe uprawnienia są określone w akcie notarialnym (więc warto zapoznać się z wypisem aktu notarialnego). Jeżeli zawarto umowę dożywocia – to na jej podstawie szczególnie duże świadczenia mogą się należeć Staruszce; proszę odróżniać umowę dożywocia od „dożywotniej służebności” (które to sformułowanie na ogół używane jest w celu oznaczenia dożywotnio przysługującej służebności osobistej).  

Również umowa darowizny (art. 888 i następne K.c.) oznacza obowiązek wspierania darczyńcy przez obdarowanego (art. 897 K.c.); niekiedy odmowa udzielenia wsparcia może być traktowana jako przejaw rażącej niewdzięczności wobec darczyńcy – zaś rażąca niewdzięczność może uzasadniać złożenie oświadczenia o odwołaniu darowizny (art. 898 i następne K.c.). Obowiązek wsparcia wiąże się z wartością wzbogacenia (czyli tego, co zostało otrzymane w darowiźnie). Pan wskazał powierzchnie nieruchomości (oraz dom), które starsza pani zbyła na rzecz swych dzieci. Nie ma odgórnego cennika nieruchomości. Wiele zależy od uwarunkowań rynkowych oraz od rodzaju nieruchomości (np. rolne, budowlane, usługowe). W przypadku sporów prawnych (zwłaszcza sądowych) często są powoływani biegli sądowi (np. z zakresu szacowania wartości nieruchomości) – a wynagrodzenia biegłych sądowych na ogół są wyższe od rynkowych stawek za analogiczne czynności specjalistyczne. Nie ma bezpośredniego przełożenia powierzchni nieruchomości na jej wartość; wprawdzie może to dotyczyć rynku lokalnego, ale w szerszej skali zazwyczaj nie ma takiej zależności (np. więcej jest warta niewielka działka gruntu w centrum Warszawy od iluś hektarów w „zabitej dechami” wiosce).

Postępowanie sądowe w którym określa się wartość wsparcia jakie należy się rodzicowi potrzebującemu pomocy 

Postępowanie sądowe (np. proces o alimenty) może ułatwić określenie wartości wsparcia, jakie należy się Staruszce od poszczególnych osób. Także w takich sytuacjach mogą wchodzić w grę rozwiązania ugodowe (art. 917 i art. 918 K.c. w związku z art. 183¹ i następnymi Kodeksu postępowania cywilnego) – chociażby w celu uniknięcia wysokich kosztów w związku z powołaniem biegłego przez sąd (tańsze może okazać się wspólne zamówienie i przedstawienie sądowi opinii specjalistycznej). Oczywiście, w grę może wchodzi także „dogadanie się” z „opieką społeczną” i podpisanie umowy (umów) – co przewidziano w art. 103 ustawy o pomocy społecznej. Proszę jednak unikać poddawania się presji (zwłaszcza niestosownej) – dochodzą informacje o różnych (w tym kontrowersyjnych) zachowaniach urzędników „opieki społecznej”. Proszę pamiętać o tym, że wolny człowiek ma prawo odmówić – w tym wyjść z urzędu (gdy urzędnik zachowuje się niestosownie).

W postępowaniu administracyjnym można zawnioskować o zawieszenie postępowania (art. 97 i następne Kodeksu postępowania administracyjnego) – np. w związku z procesem o alimenty. Oczywiście, wnioskuje się pisemnie.

Zobacz również:  Czy rodzeństwo musi płacić za dps?

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz.U. 2004 nr 64 poz. 593