Nieobecność na rozprawie rozwodowej z powodu choroby

Czy zwykłe zwolnienie lekarskie usprawiedliwia nieobecność w sądzie?

W aktualnym stanie prawnym sąd może wymagać zaświadczenia od lekarza sądowego. Wynika to z art. 214¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby strony, pełnomocnika, świadka lub innego uczestnika postępowania wymaga przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego niemożność stawienia się na wezwanie albo zawiadomienie sądu, wystawionego przez lekarza sądowego.

Oznacza to, że zwykłe zwolnienie lekarskie, zaświadczenie od lekarza prowadzącego, dokumentacja leczenia psychiatrycznego, decyzja o zasiłku rehabilitacyjnym albo orzeczenie lekarza orzecznika ZUS mogą być ważnym materiałem pomocniczym, ale same nie zawsze wystarczą do formalnego usprawiedliwienia nieobecności na rozprawie. Szczególnie dotyczy to sytuacji, gdy sąd już pouczył stronę, że kolejne usprawiedliwienie powinno pochodzić od lekarza sądowego.

Czy art. 91 ustawy covidowej nadal zwalnia z zaświadczenia lekarza sądowego?

Art. 91 ustawy z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 przewidywał czasowe odstępstwo od obowiązku przedstawienia zaświadczenia lekarza sądowego. Przepis ten działał w okresie stanu epidemii albo stanu zagrożenia epidemicznego ogłoszonego z powodu COVID-19.

Stan zagrożenia epidemicznego związany z COVID-19 został odwołany z dniem 1 lipca 2023 r. Dlatego obecnie, przy rozprawach wyznaczanych po tej dacie, sądy wróciły do zasad ogólnych. Jeżeli przyczyną niestawiennictwa jest choroba, bezpiecznym rozwiązaniem jest uzyskanie zaświadczenia od lekarza sądowego, a nie poprzestanie na zwykłym L4.

Jak uzyskać zaświadczenie od lekarza sądowego?

Listy lekarzy sądowych prowadzą prezesi sądów okręgowych. W praktyce należy sprawdzić wykaz dla właściwego sądu okręgowego, skontaktować się z lekarzem z listy i przygotować wezwanie lub zawiadomienie z sądu, dokumentację medyczną oraz dokument tożsamości. Lekarz sądowy ocenia nie sam fakt choroby, lecz to, czy choroba uniemożliwia stawienie się w sądzie w konkretnym terminie.

Jeżeli stan zdrowia uniemożliwia dojazd na badanie, ustawa o lekarzu sądowym przewiduje możliwość przeprowadzenia badania w miejscu pobytu osoby badanej. Przy pobycie w szpitalu, hospicjum stacjonarnym albo innym zakładzie leczniczym udzielającym całodobowych świadczeń lekarz sądowy może w określonych sytuacjach wydać zaświadczenie na podstawie dokumentacji medycznej, bez osobistego badania.

Zaświadczenie najlepiej dostarczyć sądowi jak najszybciej, z krótkim pismem zawierającym sygnaturę sprawy, datę rozprawy, wniosek o usprawiedliwienie nieobecności oraz — jeżeli jest to konieczne — wniosek o odroczenie rozprawy albo o umożliwienie udziału zdalnego.

Czy sąd może pominąć dowód z zeznań strony?

W sprawie o rozwód lub separację sąd zarządza dowód z przesłuchania stron. Wynika to z art. 432 k.p.c. Nie oznacza to jednak, że sprawa musi być odraczana bez końca zawsze wtedy, gdy jedna ze stron nie przychodzi na rozprawę.

Art. 432 k.p.c. odsyła do art. 302 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli z przyczyn faktycznych lub prawnych można przesłuchać tylko jedną stronę, sąd ocenia, czy przesłuchać tę jedną stronę, czy pominąć dowód w całości. Sąd postępuje tak samo, gdy druga strona nie stawiła się na przesłuchanie albo odmówiła zeznań.

Jeżeli więc strona była prawidłowo wezwana, została pouczona o obowiązku przedstawienia zaświadczenia lekarza sądowego, a mimo to kolejny raz przedstawia wyłącznie zwykłe zwolnienie albo nie składa żadnego wiarygodnego usprawiedliwienia, sąd może uznać, że dalsze oczekiwanie prowadziłoby jedynie do przedłużenia postępowania. W takim wypadku może przeprowadzić rozprawę bez tej strony, przesłuchać drugiego małżonka i wydać wyrok na podstawie zgromadzonych dowodów.

Nie jest to jednak automatyczne. Sąd powinien uwzględnić charakter choroby, dotychczasowy przebieg sprawy, znaczenie zeznań strony, to, czy strona działała lojalnie procesowo, oraz czy istnieją inne sposoby przeprowadzenia dowodu, np. udział zdalny albo przesłuchanie w innym terminie.

Co zrobić przed terminem rozprawy?

Najbezpieczniej nie czekać do dnia, w którym ma odbyć się rozprawa rozwodowa. Jeżeli istnieje ryzyko, że stan zdrowia nie pozwoli na udział w posiedzeniu, należy jak najszybciej podjąć działania organizacyjne i procesowe.

• skontaktować się z lekarzem sądowym z wykazu właściwego sądu okręgowego,
• przygotować wezwanie z sądu, dokumentację leczenia, decyzje ZUS i aktualne zaświadczenia od lekarza prowadzącego,
• złożyć do sądu pismo z wnioskiem o usprawiedliwienie nieobecności i dołączyć zaświadczenie lekarza sądowego,
• jeżeli udział osobisty jest trudny, rozważyć wniosek o przeprowadzenie posiedzenia zdalnego,
• gdy sprawa jest zaawansowana, rozważyć ustanowienie pełnomocnika, który dopilnuje terminów, wniosków dowodowych i zastrzeżeń do protokołu.

W postępowaniu cywilnym przewodniczący może zarządzić posiedzenie zdalne z urzędu albo na wniosek osoby, która ma uczestniczyć w posiedzeniu i podała adres poczty elektronicznej. Co do zasady wniosek składa się w terminie 7 dni od doręczenia wezwania albo zawiadomienia na posiedzenie. Nawet gdy termin już upłynął, warto wyjaśnić sądowi przyczyny opóźnienia i wskazać, że udział zdalny może umożliwić przeprowadzenie dowodu bez dalszego odwlekania sprawy.

Co zrobić, jeżeli sąd pominie dowód albo przeprowadzi rozprawę bez strony?

Jeżeli strona jest obecna albo działa przez pełnomocnika i sąd pomija dowód z jej przesłuchania, należy rozważyć zgłoszenie zastrzeżenia do protokołu na podstawie art. 162 k.p.c. Zastrzeżenie powinno wskazywać, na czym polega uchybienie, np. że sąd pominął dowód mimo prawidłowego usprawiedliwienia nieobecności lub mimo możliwości przeprowadzenia dowodu w innym terminie albo zdalnie.

Jeżeli wyrok jeszcze nie zapadł, można złożyć pismo z wnioskiem o zmianę postanowienia dowodowego, dopuszczenie dowodu z przesłuchania strony i wyjaśnienie przyczyn wcześniejszej nieobecności. Do pisma należy dołączyć zaświadczenie lekarza sądowego lub inne dokumenty, które uprawdopodobniają brak winy strony.

Jeżeli sąd wyda wyrok, zasadniczą drogą kontroli jest apelacja. Najpierw składa się wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a po doręczeniu wyroku z uzasadnieniem — apelację w terminie przewidzianym w k.p.c. W apelacji można podnosić zarzut naruszenia przepisów postępowania, jeżeli pominięcie dowodu mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W sprawach rozwodowych znaczenie może mieć zwłaszcza sytuacja, gdy zeznania pominiętej strony dotyczyły winy, sytuacji dzieci, alimentów, sposobu korzystania z mieszkania albo żądania eksmisji.

W podobnym kontekście warto sprawdzić także artykuł o usprawiedliwieniu niestawiennictwa.

FAQ

Podsumowanie

Sąd może wymagać zaświadczenia od lekarza sądowego i takie żądanie jest obecnie zgodne z zasadami postępowania cywilnego. Powoływanie się wyłącznie na art. 91 ustawy covidowej po 1 lipca 2023 r. jest ryzykowne, ponieważ szczególne zwolnienie z obowiązku przedstawienia zaświadczenia lekarza sądowego było związane ze stanem epidemii albo stanem zagrożenia epidemicznego COVID-19.

Jeżeli choroba rzeczywiście uniemożliwia udział w rozprawie, trzeba zadbać o formalne usprawiedliwienie, najlepiej z wyprzedzeniem. Przy długotrwałej chorobie warto również rozważyć udział zdalny, przesłuchanie w innym terminie albo ustanowienie pełnomocnika. Brak reakcji na pouczenia sądu może doprowadzić do przeprowadzenia rozprawy pod nieobecność strony i pominięcia jej zeznań.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 151, art. 162, art. 214¹, art. 235², art. 299, art. 302 i art. 432 - tekst ustawy w ISAP.
2. Ustawa z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym - tekst ustawy w ISAP.
3. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2, art. 91 - tekst aktu w ELI.
4. Informacja Rzecznika Praw Pacjenta o odwołaniu stanu zagrożenia epidemicznego z dniem 1 lipca 2023 r. - gov.pl.