Alimenty od dziadków, gdy ojciec nie płaci alimentów

Kiedy można żądać alimentów od dziadków?

Obowiązek alimentacyjny w rodzinie obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, ale przepisy ustalają kolejność osób zobowiązanych. Rodzice są zobowiązani przed dziadkami. Oznacza to, że co do zasady środki utrzymania dziecka powinny pochodzić przede wszystkim od jego rodziców, a obowiązek dalszych krewnych ma charakter subsydiarny.

Podstawowe znaczenie ma art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obowiązek osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, osoba ta nie jest w stanie wykonać swojego obowiązku albo uzyskanie od niej na czas potrzebnych środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Trzeba jednak uwzględnić również art. 133 § 2 KRO. Szczególny obowiązek utrzymywania dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, dotyczy jego rodziców. W relacji do dziadków osoba dochodząca alimentów musi znajdować się w niedostatku. Chodzi o sytuację, w której nie jest w stanie własnymi siłami i dostępnymi środkami zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb.

W praktyce alimenty od dziadków mogą więc być zasadne zwłaszcza wtedy, gdy ojciec ma zasądzone alimenty, lecz ich nie płaci, egzekucja nie przynosi rezultatu, drugi rodzic mimo własnych starań nie jest w stanie zapewnić dziecku wszystkich niezbędnych środków, a dziadkowie mają możliwości udzielenia pomocy. Bezskuteczna egzekucja jest bardzo mocnym dowodem spełnienia przesłanek z art. 132 KRO, ale przepisy nie przewidują automatycznego przeniesienia długu alimentacyjnego rodzica na dziadków.

Zobacz również: obowiązek alimentacyjny w rodzinie oraz egzekucja alimentów.

Czy w opisanej sytuacji są szanse na alimenty od dziadków?

Szanse istnieją, ale nie da się ich ocenić wyłącznie na podstawie faktu, że ojciec nie pracuje i nie płaci alimentów. Sąd będzie badał aktualne potrzeby każdego dziecka, czy występuje niedostatek, zakres wykonywania obowiązku alimentacyjnego przez drugiego rodzica, realne możliwości zarobkowe i majątkowe ojca, wynik egzekucji oraz sytuację finansową pozwanych dziadków.

Jeżeli ojciec celowo unika zatrudnienia, wyjeżdża za granicę, korzysta ze wsparcia swoich rodziców i nie reguluje zaległości alimentacyjnych, są to okoliczności, które warto opisać i udowodnić. Mogą wskazywać, że uzyskanie od niego środków na czas jest niemożliwe albo połączone z nadmiernymi trudnościami. Sąd nie przeniesie jednak automatycznie całego obowiązku ojca na dziadków.

Dziadkowie mogą wykazywać, że mają niskie dochody, poważne koszty leczenia, własne zobowiązania lub osoby pozostające na ich utrzymaniu. Znaczenie może mieć również art. 144¹ KRO, zgodnie z którym zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego, jeżeli żądanie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Wyłączenie stosowania tej regulacji dotyczy obowiązku rodziców względem ich małoletniego dziecka, a nie obowiązku dziadków.

Pełnoletnie dziecko, studia i pozew o alimenty

Uzyskanie pełnoletności nie powoduje automatycznie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego rodziców. Rodzice mogą nadal być zobowiązani wobec dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Przy ocenie znaczenie mają między innymi rzeczywiste kontynuowanie nauki, jej celowość oraz możliwości dziecka.

Przy dochodzeniu alimentów od dziadków trzeba jednak pamiętać o dodatkowej różnicy: sama niesamodzielność pełnoletniego dziecka nie wystarcza. Roszczenie wobec dziadków wymaga również wykazania niedostatku oraz przesłanek z art. 132 KRO. Student, który nie ma wystarczających dochodów i mimo racjonalnych starań nie może zaspokoić usprawiedliwionych kosztów utrzymania, może zatem znajdować się w sytuacji uzasadniającej takie roszczenie.

Pełnoletnie dziecko jest samodzielną stroną postępowania. Pozew powinno podpisać samo, a przed sądem co do zasady występuje we własnym imieniu. Matka może je reprezentować, jeżeli otrzyma pełnomocnictwo procesowe. Rodzic jako wstępny może być pełnomocnikiem na podstawie art. 87 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli sprawa dotyczy kilkorga dzieci i pozwani są ci sami, możliwe może być dochodzenie roszczeń w jednym postępowaniu przy spełnieniu przesłanek współuczestnictwa procesowego. Żądanie, potrzeby oraz sposób reprezentacji trzeba jednak określić oddzielnie dla każdego dziecka. Małoletnie dziecko reprezentuje przedstawiciel ustawowy, natomiast pełnoletnie działa samo albo przez ustanowionego pełnomocnika.

Zobacz również: alimenty na pełnoletnie dziecko studiujące.

Jak przygotować pozew przeciwko dziadkom?

Pozew o alimenty wnosi się do sądu rejonowego. Osoba uprawniona może skorzystać z właściwości przemiennej i wytoczyć powództwo przed sąd właściwy dla swojego miejsca zamieszkania. Jest to szczególnie praktyczne, gdy pozwani dziadkowie mieszkają w innej miejscowości.

W pozwie należy wskazać powoda, pozwanego lub pozwanych oraz konkretną miesięczną kwotę alimentów żądaną od każdej osoby. Jeżeli pozwani mają być oboje dziadkowie, ich możliwości zarobkowe i majątkowe będą oceniane indywidualnie. Zgodnie z art. 129 § 2 KRO krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Do pozwu warto dołączyć przede wszystkim wyrok lub ugodę ustalającą alimenty od ojca, tytuł wykonawczy, dokumenty z postępowania egzekucyjnego, w tym zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji, zestawienie kosztów utrzymania dzieci, rachunki, faktury i potwierdzenia opłat za mieszkanie, żywność, szkołę, dojazdy, leczenie czy zajęcia dodatkowe. Przy dziecku pełnoletnim przydatne będą także dokumenty potwierdzające naukę, koszty studiów lub zamieszkania oraz informacje o jego dochodach i możliwościach podjęcia pracy.

Trzeba również opisać sytuację niepłacącego rodzica: brak wpłat, wynik egzekucji, znane źródła dochodów, majątek, wyjazdy zarobkowe czy uchylanie się od zatrudnienia. Dowodami mogą być dokumenty od komornika, korespondencja, zeznania świadków i inne materiały uzyskane zgodnie z prawem. Jeżeli dłużnik przebywa za granicą, pomocny może być również artykuł o dochodzeniu alimentów od obcokrajowca.

Zobacz również: dokumentowanie wydatków na dziecko.

Czy trzeba płacić opłatę sądową od pozwu o alimenty?

Osoba dochodząca roszczeń alimentacyjnych jest ustawowo zwolniona od kosztów sądowych. Wynika to z art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Od pozwu o alimenty nie uiszcza się więc opłaty sądowej.

Zwolnienie od kosztów sądowych nie jest jednak równoznaczne z całkowitym brakiem ryzyka związanego z kosztami procesu. Sąd rozstrzyga również o kosztach poniesionych przez strony, w tym ewentualnych kosztach zastępstwa procesowego. Przed wystąpieniem przeciwko dziadkom warto zatem ocenić nie tylko bezskuteczność egzekucji wobec rodzica, ale także dowody dotyczące niedostatku oraz sytuacji majątkowej pozwanych.

Co zrobić równolegle wobec ojca, który nie płaci?

Pozew przeciwko dziadkom nie powinien zastępować działań wobec ojca. Warto kontynuować postępowanie egzekucyjne i przekazywać komornikowi aktualne informacje o możliwych dochodach, rachunkach bankowych, majątku, miejscu pobytu lub pracy dłużnika. Jeżeli ojciec pracuje sezonowo, prowadzi działalność albo posiada składniki majątku, konkretne informacje mogą zwiększyć skuteczność egzekucji.

Jeżeli egzekucja jest bezskuteczna, komornik może wydać odpowiednie zaświadczenie potrzebne między innymi przy ubieganiu się o świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego. Niezależnie od tego, przy spełnieniu ustawowych przesłanek można rozważyć zawiadomienie dotyczące przestępstwa niealimentacji z art. 209 Kodeksu karnego. Odpowiedzialność z art. 209 § 1 KK może wchodzić w grę, gdy osoba uchyla się od określonego co do wysokości obowiązku alimentacyjnego, a zaległość osiąga równowartość co najmniej trzech świadczeń okresowych. Jeżeli taki czyn dodatkowo naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, zastosowanie może mieć art. 209 § 1a KK.

Fundusz Alimentacyjny a alimenty od dziadków

Fundusz Alimentacyjny jest formą pomocy dla osób uprawnionych do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego, gdy egzekucja alimentów okazała się bezskuteczna. Świadczenie przysługuje w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednak nie więcej niż 1000 zł miesięcznie na osobę uprawnioną.

W 2026 r. trzeba rozróżnić dwa okresy świadczeniowe. Do 30 września 2026 r. kryterium dochodowe wynosi 1209 zł netto miesięcznie na osobę w rodzinie. Natomiast dla okresu świadczeniowego rozpoczynającego się 1 października 2026 r. próg wynosi 1665 zł netto na osobę. Nowa kwota została ogłoszona w obwieszczeniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 22 stycznia 2026 r., M.P. 2026 poz. 138.

Wnioski na okres świadczeniowy 2026/2027 są już przyjmowane: elektronicznie od 1 lipca 2026 r., a w formie papierowej od 1 sierpnia 2026 r.. Osoba składająca obecnie wniosek na okres od 1 października 2026 r. powinna więc brać pod uwagę nowy próg 1665 zł, mimo że do końca września dla trwającego okresu obowiązuje jeszcze kwota 1209 zł.

Nadal stosuje się mechanizm „złotówka za złotówkę”. Przekroczenie właściwego progu dochodowego nie zawsze powoduje zatem utratę całego świadczenia; świadczenie może zostać odpowiednio pomniejszone o kwotę przekroczenia zgodnie z zasadami określonymi w ustawie.

Świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego przysługuje zasadniczo do ukończenia 18 lat, a jeżeli osoba uprawniona uczy się w szkole lub szkole wyższej – do ukończenia 25 lat. W przypadku osoby posiadającej orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie obowiązuje limit wieku określony w ten sposób.

Uzyskanie świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego nie wyklucza automatycznie roszczenia przeciwko dziadkom. Art. 135 § 3 KRO stanowi, że świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego podlegające zwrotowi przez zobowiązanego do alimentacji nie wpływają na zakres świadczeń alimentacyjnych. W procesie przeciwko dziadkom nadal trzeba jednak wykazać przesłanki ich subsydiarnego obowiązku, w tym niedostatek osoby uprawnionej oraz możliwości zarobkowe i majątkowe pozwanych.

Jak sąd ustala wysokość alimentów od dziadków?

Nie ma urzędowej tabeli określającej wysokość alimentów od dziadków. Zgodnie z art. 135 KRO zakres świadczeń zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego. Przy dziadkach trzeba dodatkowo uwzględnić subsydiarny charakter ich odpowiedzialności oraz przesłankę niedostatku.

Alimenty zasądzone od dziadków nie muszą odpowiadać kwocie zasądzonej wcześniej od ojca. Sąd może uznać, że dziadkowie są w stanie pokrywać tylko część niezaspokojonych potrzeb. Jeżeli jest kilku krewnych w tym samym stopniu, ich obowiązek powinien odpowiadać indywidualnym możliwościom zarobkowym i majątkowym.

FAQ

Czy można od razu pozwać dziadków o alimenty?

Nie wystarczy sam fakt, że rodzic nie płaci. Trzeba wykazać jedną z sytuacji przewidzianych w art. 132 KRO, na przykład niemożność uzyskania od rodzica potrzebnych środków na czas lub nadmierne trudności w ich uzyskaniu, a ponadto niedostatek osoby uprawnionej.

Czy bezskuteczna egzekucja od ojca wystarczy do wygrania sprawy?

Nie. Jest bardzo istotnym dowodem dotyczącym subsydiarnego obowiązku dziadków, ale sąd bada również niedostatek dziecka, jego usprawiedliwione potrzeby oraz możliwości zarobkowe i majątkowe pozwanych.

Czy pełnoletnie dziecko musi samo złożyć pozew?

Pełnoletnie dziecko jest samodzielną stroną postępowania i może podpisać pozew oraz działać przed sądem we własnym imieniu. Może też udzielić matce lub innej osobie uprawnionej przepisami KPC pełnomocnictwa procesowego.

Czy dziadkowie muszą płacić tyle samo, ile ojciec?

Nie. Alimenty od dziadków nie są prostym przejęciem długu ojca. Ich wysokość sąd ustala według potrzeb osoby uprawnionej, zakresu niezaspokojenia tych potrzeb oraz możliwości konkretnego dziadka lub babci.

Czy można pozwać tylko jednego dziadka albo jedną babcię?

Można skierować roszczenie przeciwko konkretnej osobie, jeżeli istnieją wobec niej podstawy prawne. Trzeba jednak pamiętać, że krewnych w tym samym stopniu obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym, dlatego istnienie innych dziadków i ich sytuacja mogą mieć znaczenie dla oceny sprawy.

Czy Fundusz Alimentacyjny wyklucza pozew przeciwko dziadkom?

Nie. Uzyskanie świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego nie powoduje automatycznej utraty możliwości dochodzenia alimentów od dziadków. Nadal muszą jednak zostać spełnione przesłanki obowiązku alimentacyjnego dalszych krewnych.

Co warto zrobić przed wniesieniem pozwu?

Najpierw warto zebrać dokumenty z egzekucji prowadzonej przeciwko ojcu, przygotować aktualne zestawienie usprawiedliwionych potrzeb dziecka i zgromadzić informacje pozwalające ocenić sytuację dziadków. Przy pełnoletnim dziecku trzeba dodatkowo udokumentować jego sytuację życiową, naukę, dochody i przyczyny braku możliwości samodzielnego utrzymania się.

Równolegle można nadal prowadzić egzekucję przeciwko ojcu, sprawdzić prawo do świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego oraz – gdy spełnione są ustawowe przesłanki – podjąć działania związane z odpowiedzialnością za niealimentację. Pozew przeciwko dziadkom jest jednym z możliwych instrumentów, a nie zamiennikiem działań wobec rodzica zobowiązanego w pierwszej kolejności.

Źródła:

1. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. 2026 poz. 236 – ELI, w szczególności art. 128–135 oraz art. 144¹.
2. Kodeks postępowania cywilnego – tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. 2026 poz. 468 – ELI, w szczególności przepisy o właściwości sądu i pełnomocnictwie procesowym.
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – ISAP, w szczególności art. 209.
4. Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. 2026 poz. 79 – ELI.
5. Obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 22 stycznia 2026 r. w sprawie wysokości kryterium dochodowego od 1 października 2026 r., M.P. 2026 poz. 138 – Monitor Polski.
6. Informacja o okresie świadczeniowym 2026/2027, progu 1665 zł oraz terminach składania wniosków – Portal samorząd.gov.pl.
7. Informacje Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o Funduszu Alimentacyjnym – gov.pl.
8. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. 2025 poz. 1228 – ELI, w szczególności art. 96 ust. 1 pkt 2.