Zabezpieczenie roszczeń w sprawie o podział majątku – wniosek i zakaz zbywania

Zabezpieczenie roszczeń w sprawie o podział majątku — zakres problemu i najważniejsze rozróżnienia

Po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami podział majątku może trwać wiele miesięcy, a przy sporze o nieruchomość, przedsiębiorstwo, udziały, większe oszczędności czy nakłady nawet dłużej. Jeżeli w tym czasie istnieje realne ryzyko rozporządzenia istotnym składnikiem albo dokonania czynności, która znacząco utrudni późniejsze rozliczenie, można rozważyć zabezpieczenie na podstawie art. 730 i nast. Kodeksu postępowania cywilnego.

Zabezpieczenie nie jest wcześniejszym podziałem majątku. Sąd, wydając postanowienie zabezpieczające, nie przesądza jeszcze, komu przypadnie mieszkanie, samochód czy udziały ani jaka będzie ostateczna wysokość spłaty. Środek ma zachować możliwość skutecznego rozstrzygnięcia sprawy do czasu jej zakończenia.

W tym obszarze trzeba odróżnić trzy mechanizmy. Pierwszy to tymczasowe zabezpieczenie w toku lub przed wszczęciem postępowania, na przykład zakaz rozporządzania konkretną nieruchomością lub prawem. Drugi to zabezpieczenie spłaty lub dopłaty w końcowym postanowieniu — jeżeli sąd przyznaje rzecz jednemu z byłych małżonków i nakazuje mu zapłatę na rzecz drugiego, może określić termin, raty, odsetki i w razie potrzeby sposób zabezpieczenia zapłaty. Trzeci mechanizm to zabezpieczenia uzgodnione przez strony w umowie albo ugodzie. Są to odrębne rozwiązania i nie powinny być traktowane zamiennie.

Samo przekonanie, że druga strona „może coś zrobić z majątkiem”, zwykle nie wystarczy. Art. 730¹ K.p.c. wymaga uprawdopodobnienia chronionego żądania i interesu prawnego. Interes prawny występuje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi albo poważnie utrudni wykonanie przyszłego rozstrzygnięcia lub w inny sposób osiągnięcie celu postępowania. Znaczenie mają więc konkretne fakty: rozpoczęte negocjacje sprzedażowe, ogłoszenie sprzedaży, przygotowany projekt umowy, działania zmierzające do obciążenia prawa, wycofywanie wartościowych składników albo inne udokumentowane czynności wskazujące na aktualne zagrożenie.

Jeżeli potrzebujesz szerszego wyjaśnienia, jakie składniki podlegają rozliczeniu i jakie znaczenie ma ustanie wspólności, zobacz poradnik o podziale majątku po rozwodzie i separacji. Odrębnym zagadnieniem jest podział majątku przy rozwodzie. W niniejszym artykule koncentrujemy się na ochronie majątku i roszczeń na czas postępowania działowego.

Właściwy sąd, tryb umowny i tryb sądowy

Odrębna sprawa o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności należy co do zasady do postępowania nieprocesowego przed sądem rejonowym. Zgodnie z art. 566 K.p.c. właściwy jest sąd miejsca położenia majątku. Jeżeli wspólność ustała wskutek śmierci jednego z małżonków, przepis kieruje sprawę do sądu spadku. W bardziej złożonych sytuacjach, zwłaszcza gdy składniki znajdują się w różnych miejscach albo podział łączy się z działem spadku, właściwość trzeba ustalić na podstawie całego stanu faktycznego.

Jeżeli sprawa o podział już się toczy, wniosek o zabezpieczenie składa się do sądu prowadzącego postępowanie. Jeżeli zabezpieczenie jest potrzebne jeszcze przed wszczęciem sprawy, właściwy jest sąd, do którego należałoby skierować wniosek o podział. Wniosek o zabezpieczenie może być zatem częścią wniosku o podział majątku albo osobnym pismem.

Nie należy utożsamiać właściwości sądu rozwodowego z właściwością w późniejszej sprawie działowej. Rozwód rozpoznaje sąd okręgowy, natomiast samodzielne postępowanie o podział majątku po ustaniu wspólności prowadzi zasadniczo sąd rejonowy. Możliwość rozstrzygnięcia podziału w wyroku rozwodowym jest wyjątkiem zależnym od warunków przewidzianych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

Droga sądowa nie jest konieczna, jeżeli byli małżonkowie są zgodni co do całego podziału. Po ustaniu wspólności mogą zawrzeć umowę, przy czym jeżeli w skład majątku wchodzi nieruchomość, umowny podział wymaga aktu notarialnego. Gdy natomiast istnieje konflikt co do składu majątku, wartości, spłat albo istnieje realne ryzyko rozporządzenia spornym składnikiem, sądowy tryb podziału wraz z odpowiednio sformułowanym zabezpieczeniem może być potrzebny do zachowania skuteczności przyszłego rozstrzygnięcia.

Wniosek — skład majątku, wartości, żądany sposób podziału i rozliczenia

Wniosek o podział powinien pozwalać sądowi ustalić, kiedy wspólność ustała, jaki majątek ma zostać podzielony oraz jakiego rozstrzygnięcia oczekuje wnioskodawca. Choć w postępowaniu działowym sąd ustala skład i wartość majątku podlegającego podziałowi, nie zwalnia to uczestników z obowiązku przedstawienia konkretnych twierdzeń, dokumentów i wniosków dowodowych.

W praktyce trzeba wskazać przede wszystkim składniki majątku, ich oznaczenie i proponowane wartości, a także oczekiwany sposób podziału. Przy nieruchomości potrzebny jest między innymi numer księgi wieczystej i dane pozwalające ją jednoznacznie zidentyfikować. Przy samochodzie, rachunkach, papierach wartościowych, udziałach czy innych prawach należy podać informacje pozwalające ustalić konkretny składnik.

Jeżeli strona domaga się rozliczenia nakładów, wydatków lub innych świadczeń między majątkiem wspólnym i osobistym, powinna sformułować żądanie rozliczenia oraz przedstawić jego podstawę i dowody. Art. 567 K.p.c. przewiduje rozstrzyganie w postępowaniu działowym między innymi o żądaniu ustalenia nierównych udziałów oraz o tym, jakie wydatki, nakłady i inne świadczenia między majątkiem wspólnym i osobistym podlegają zwrotowi.

Wniosek o zabezpieczenie i zakaz rozporządzania

Wniosek o zabezpieczenie powinien być znacznie bardziej precyzyjny niż ogólne stwierdzenie, że wnioskodawca obawia się utraty majątku. Z art. 736 K.p.c. wynika obowiązek wskazania sposobu zabezpieczenia oraz uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających wniosek. Jeżeli zabezpieczenie jest składane przed rozpoczęciem właściwej sprawy, trzeba również zwięźle przedstawić jej przedmiot.

W sprawach dotyczących ochrony składnika majątku na czas podziału szczególne znaczenie ma art. 755 K.p.c. dotyczący zabezpieczenia roszczeń niepieniężnych. Sąd może zastosować taki sposób, jaki uzna za odpowiedni do okoliczności, w tym uregulować prawa i obowiązki stron na czas postępowania, zakazać zbywania przedmiotów lub praw objętych sprawą albo zastosować inne rozwiązanie potrzebne do zabezpieczenia celu postępowania.

Żądając zakazu rozporządzania, trzeba dokładnie określić, czego zakaz ma dotyczyć. W przypadku nieruchomości należy wskazać ją w sposób pozwalający na jednoznaczną identyfikację, najlepiej z numerem księgi wieczystej. Jeżeli wniosek obejmuje również zakaz obciążania, powinno to wynikać wprost z żądania. Sąd rozstrzyga w granicach wniosku i nie ma obowiązku samodzielnie konstruować za stronę najbardziej korzystnego środka.

Przy nieruchomości lub spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu postanowienie ustanawiające zakaz zbywania lub obciążania może prowadzić do ujawnienia ostrzeżenia w księdze wieczystej. Art. 756³ K.p.c. przewiduje przekazanie przez sąd wydający zabezpieczenie odpowiedniego postanowienia sądowi wieczystoksięgowemu w celu dokonania wpisu z urzędu. Skutki czynności dokonanej wbrew zakazowi zależą między innymi od rodzaju prawa i ujawnienia ostrzeżenia w księdze wieczystej, dlatego znaczenie ma nie tylko samo wydanie postanowienia, ale również jego wykonanie.

Sąd powinien dobrać zabezpieczenie tak, aby zapewniało uprawnionemu należytą ochronę, ale jednocześnie nie obciążało drugiej strony ponad potrzebę. Żądanie blokujące cały majątek, gdy ryzyko dotyczy jednego konkretnego składnika, może zostać uznane za nieproporcjonalne. Art. 731 K.p.c. dodatkowo stanowi, że zabezpieczenie co do zasady nie może zmierzać do zaspokojenia roszczenia przed końcem sprawy.

Jeżeli żądanie wymagające zabezpieczenia ma charakter pieniężny, w odpowiednich przypadkach mogą mieć zastosowanie sposoby z art. 747 K.p.c., takie jak zajęcie rachunku bankowego, wierzytelności lub ustanowienie hipoteki przymusowej. Nie oznacza to jednak, że sam fakt spodziewanej spłaty po podziale automatycznie uzasadnia zajęcie rachunku drugiego małżonka. Trzeba najpierw prawidłowo określić charakter zabezpieczanego żądania i wykazać przesłanki zabezpieczenia.

Wniosek o udzielenie, zmianę lub uchylenie zabezpieczenia podlega co do zasady opłacie stałej 100 zł na podstawie art. 68 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Jeżeli przed wszczęciem sprawy zabezpieczane jest roszczenie pieniężne, art. 69 tej ustawy przewiduje szczególną zasadę ustalania opłaty.

Jeżeli sąd udzieli zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania, wyznaczy termin na wniesienie sprawy głównej. Zgodnie z art. 733 K.p.c. termin ten nie może być dłuższy niż dwa tygodnie. Niedochowanie go powoduje upadek zabezpieczenia. Nie jest więc bezpieczne składanie pilnego wniosku o zabezpieczenie bez równoczesnego przygotowania właściwego wniosku o podział.

Art. 737 K.p.c. nakazuje rozpoznać wniosek o zabezpieczenie bezzwłocznie, nie później niż w terminie tygodnia od jego wpływu do sądu, a jeżeli ustawa przewiduje rozpoznanie na rozprawie — wyznaczyć ją tak, aby mogła odbyć się w ciągu miesiąca. Są to terminy dotyczące działania sądu, a nie gwarancja, że postanowienie faktycznie zostanie wydane dokładnie po siedmiu dniach w każdej sprawie.

Ugoda albo umowa notarialna

Jeżeli strony potrafią uzgodnić skład majątku, wartości i sposób podziału, spór o zabezpieczenie może okazać się zbędny. Umowny podział jest możliwy po ustaniu wspólności, a gdy obejmuje nieruchomość, wymaga aktu notarialnego. W toczącym się postępowaniu możliwe jest również zakończenie sporu ugodą, jeżeli jej treść jest dopuszczalna i strony osiągną porozumienie.

Nie należy jednak podpisywać ugody tylko po to, aby uniknąć sporu o zabezpieczenie, jeżeli nie zostały jeszcze zweryfikowane wartości, salda rachunków, sposób zapłaty lub konsekwencje przejęcia konkretnego składnika. Jeżeli strony są zgodne i głównym celem jest sprawne zakończenie rozliczeń, dodatkowe informacje zawiera poradnik, jak najszybciej przeprowadzić podział majątku. Szczegółowe zabezpieczenia umowne wymagają natomiast analizy treści konkretnej ugody lub aktu.

Dokumenty własności, salda, rachunki i inne dowody

W sprawie o zabezpieczenie liczy się szybkość, ale nie należy jej mylić z ogólnikowością. Sąd nie wymaga na tym etapie pełnego udowodnienia wszystkich okoliczności tak jak przy końcowym rozstrzygnięciu, ponieważ wystarcza ich uprawdopodobnienie. Trzeba jednak pokazać logiczny i udokumentowany związek między żądaniem, wskazanym składnikiem majątku oraz ryzykiem, przed którym zabezpieczenie ma chronić.

Pierwszą grupę dokumentów stanowią dowody dotyczące ustania wspólności i przynależności składnika do majątku. W zależności od sytuacji może to być prawomocny wyrok rozwodowy lub separacyjny, umowa majątkowa małżeńska, orzeczenie ustanawiające rozdzielność, akt nabycia nieruchomości, umowa zakupu, dokumenty rejestracyjne pojazdu, dokumentacja udziałów albo potwierdzenie nabycia innych praw.

Drugą grupę stanowią dokumenty pozwalające ustalić wartość i przepływy pieniężne. Przy rachunkach bankowych szczególne znaczenie może mieć saldo na dzień ustania wspólności oraz historia operacji pokazująca późniejsze przesunięcia środków. Przy kredycie przydatne może być aktualne zaświadczenie o saldzie zobowiązania i dokumentacja zabezpieczeń. Sam podział majątku nie zwalnia jednak automatycznie byłego małżonka z odpowiedzialności wobec banku wynikającej z umowy kredytu — relacja z wierzycielem jest odrębną kwestią.

Trzecia grupa to dowody samego zagrożenia. Mogą to być wydruki ogłoszeń, korespondencja z pośrednikiem lub potencjalnym nabywcą, informacje o przygotowywanej umowie, wezwania do podpisania dokumentów, potwierdzenia transferów albo inne materiały wskazujące, że ryzyko jest aktualne, a nie wyłącznie hipotetyczne.

Jeżeli istotnych dokumentów nie posiada strona, można wnioskować o przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się u innej osoby, przedsiębiorcy lub instytucji. Przy danych bankowych warto wskazać możliwie dokładnie bank, okres, rachunek lub okoliczność, która ma zostać wykazana. Ogólny wniosek o poszukiwanie wszystkich aktywów drugiej strony może być niewystarczający.

Biegły, data wyceny i spór o wartość składników

Zabezpieczenie nie wymaga zazwyczaj przeprowadzenia pełnej wyceny majątku. Jeżeli jednak wysokość wartości ma wpływ na zakres żądanego zabezpieczenia, warto przedstawić materiały pozwalające ją choćby wstępnie oszacować. Na etapie końcowego podziału spór o wartość nieruchomości, przedsiębiorstwa, maszyn, udziałów czy innych składników może wymagać opinii biegłego, ponieważ zgodnie z art. 278 w związku z art. 13 § 2 K.p.c. sąd korzysta z opinii biegłego, gdy potrzebne są wiadomości specjalne.

Prywatna wycena może pomóc stronie uzasadnić własne stanowisko i wskazać obszary sporu, ale nie staje się z tego powodu automatycznie opinią biegłego sądowego. Jeżeli strony zgodnie określają wartość i sąd nie ma podstaw do jej kwestionowania, powołanie biegłego nie zawsze jest potrzebne. Przy istotnej rozbieżności wycen sąd może natomiast dopuścić taki dowód i zobowiązać uczestnika lub uczestników do wpłacenia zaliczki na wydatki związane z opinią.

Trzeba odróżnić skład majątku od jego wartości. Sąd Najwyższy w uchwale z 23 lutego 2018 r., III CZP 103/17, wskazał, że skład majątku wspólnego ustala się według chwili ustania wspólności, natomiast wartość według stanu majątku i cen z chwili dokonywania podziału. Ma to szczególne znaczenie w wieloletnich postępowaniach.

Zmiany zachodzące po ustaniu wspólności mogą wymagać dodatkowych ustaleń. Dotyczy to między innymi nakładów dokonanych z majątku osobistego, pogorszenia rzeczy, jej utraty albo zbycia. Nie można automatycznie przyjmować, że każda późniejsza zmiana wartości obciąża drugą stronę albo pozostaje bez wpływu na rozliczenie — decydują przyczyna zmiany, dowody i charakter danego składnika.

Postanowienie, spłaty, koszty i wykonanie rozstrzygnięcia

W końcowym postanowieniu sąd może dokonać podziału rzeczy w naturze, przyznać dany składnik jednemu z uczestników z obowiązkiem spłaty drugiego albo — jeżeli spełnione są odpowiednie przesłanki — zarządzić sprzedaż i podział uzyskanej kwoty. Wybór rozwiązania zależy od rodzaju majątku, stanowisk stron, możliwości podziału i całokształtu okoliczności sprawy.

Jeżeli sąd zasądza spłatę lub dopłatę, art. 212 § 3 Kodeksu cywilnego pozwala określić termin i sposób jej uiszczenia, wysokość i termin odsetek, a w razie potrzeby również sposób zabezpieczenia zapłaty. Gdy świadczenie zostaje rozłożone na raty, łączny okres ich spłaty nie może przekraczać dziesięciu lat. Jest to zabezpieczenie związane z końcowym sposobem podziału i nie należy go utożsamiać z tymczasowym zabezpieczeniem udzielanym na podstawie K.p.c. w trakcie procesu.

Od wniosku o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności pobiera się obecnie opłatę stałą 1000 zł. Jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt podziału, opłata wynosi 300 zł. Do tego mogą dojść wydatki na biegłych, dokumenty lub inne dowody oraz odrębna opłata od wniosku o zabezpieczenie.

W postępowaniu nieprocesowym punktem wyjścia jest art. 520 § 1 K.p.c., zgodnie z którym każdy uczestnik ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Jeżeli jednak interesy uczestników są sprzeczne, sąd może rozdzielić koszty inaczej, w tym obciążyć jednego z nich odpowiednią częścią kosztów albo obowiązkiem zwrotu kosztów drugiemu uczestnikowi. Wynik rozliczenia kosztów zależy więc od przebiegu konkretnego postępowania.

Na postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie zabezpieczenia przysługuje zażalenie. Jeżeli po udzieleniu zabezpieczenia jego podstawa odpadnie albo istotnie się zmieni, obowiązany może żądać uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia zabezpieczającego. Zabezpieczenie nie powinno funkcjonować w niezmienionej postaci, gdy zniknęło ryzyko, które uzasadniało jego zastosowanie.

Od końcowego postanowienia sądu pierwszej instancji rozstrzygającego co do istoty sprawy przysługuje apelacja. Terminy związane z uzasadnieniem i wniesieniem środka zaskarżenia trzeba każdorazowo liczyć według sposobu ogłoszenia i doręczenia orzeczenia oraz pouczenia sądu. Po uprawomocnieniu rozstrzygnięcia postanowienie może stanowić podstawę odpowiednich wpisów dotyczących przyznanych praw, a w zakresie zasądzonych i wymagalnych świadczeń — po spełnieniu wymogów egzekucyjnych — podstawę dochodzenia zapłaty.

Najczęstsze błędy i argumenty drugiej strony

Najczęstszym błędem jest utożsamienie konfliktu między byłymi małżonkami z interesem prawnym w zabezpieczeniu. Sąd potrzebuje informacji, dlaczego zagrożenie jest konkretne i aktualne. Jeżeli w uzasadnieniu znajduje się jedynie stwierdzenie, że druga strona jest nieuczciwa albo że wnioskodawca nie ma do niej zaufania, może zabraknąć podstaw do zastosowania daleko idącego zakazu.

Problematyczne są również wnioski sformułowane zbyt szeroko. Żądanie „zakazu dysponowania całym majątkiem” bez wskazania składników i bez wykazania ryzyka dotyczącego każdego z nich może zostać zakwestionowane jako nieproporcjonalne. Lepsze jest powiązanie konkretnego środka z konkretnym prawem, rzeczą albo zachowaniem, które zagraża celowi postępowania.

Druga strona może podnosić między innymi, że:

• nie istnieje realne ryzyko rozporządzenia składnikiem, a obawa wnioskodawcy jest wyłącznie hipotetyczna;
• przedmiot objęty żądaniem nie należy do majątku wspólnego;
• zastosowany zakaz byłby nadmiernie uciążliwy w stosunku do celu zabezpieczenia;
• możliwy jest środek mniej ingerujący w prawa obowiązanego;
• wniosek w rzeczywistości zmierza do uzyskania skutku odpowiadającego końcowemu rozstrzygnięciu, czego co do zasady zabrania art. 731 K.p.c.;
• okoliczności, które pierwotnie uzasadniały zabezpieczenie, już nie istnieją.

Odpowiedź na takie argumenty powinna opierać się na dokumentach i faktach, a nie na zaostrzeniu języka pisma. Jeżeli ryzyko dotyczy jednego składnika, zawężenie żądania może być bardziej przekonujące niż próba blokowania wszystkich czynności majątkowych drugiej strony.

FAQ

Czy można zabezpieczyć majątek jeszcze przed złożeniem wniosku o podział?

Tak. K.p.c. dopuszcza zabezpieczenie przed wszczęciem postępowania. Jeżeli sąd je udzieli, wyznaczy termin na wszczęcie sprawy głównej, nie dłuższy niż dwa tygodnie. Brak złożenia właściwego wniosku w tym terminie powoduje upadek zabezpieczenia.

Czy sama obawa, że były małżonek sprzeda majątek, wystarczy?

Zwykle nie. Trzeba uprawdopodobnić interes prawny, czyli wykazać okoliczności świadczące o realnym zagrożeniu. Większą wagę mają konkretne działania: oferta sprzedaży, rozmowy z nabywcą, projekt umowy, działania dotyczące obciążenia prawa albo udokumentowane transfery niż samo przypuszczenie wynikające z konfliktu.

Czy zakaz zbywania nieruchomości jest automatyczny po złożeniu sprawy o podział?

Nie. Samo wszczęcie postępowania o podział nie tworzy automatycznie zakazu rozporządzania. Potrzebny jest odpowiedni wniosek o zabezpieczenie i postanowienie sądu, chyba że ograniczenie wynika z innej podstawy prawnej lub stanu wpisów dotyczących danej nieruchomości.

Czy sąd może zabezpieczyć spłatę należną dopiero po podziale?

Trzeba rozróżnić dwa etapy. W toku postępowania zabezpieczenie tymczasowe podlega regułom K.p.c. i wymaga wykazania odpowiednich przesłanek. Natomiast w końcowym postanowieniu, gdy sąd przyznaje rzecz jednemu uczestnikowi i ustala spłatę, może na podstawie art. 212 § 3 K.c. określić również sposób jej zabezpieczenia.

Co zrobić, jeżeli po udzieleniu zabezpieczenia sytuacja się zmieni?

Jeżeli przyczyna zabezpieczenia odpadła albo istotnie się zmieniła, możliwe jest żądanie uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia o zabezpieczeniu. Dotyczy to zarówno sytuacji, w której środek stał się zbędny, jak i przypadków, gdy jego zakres przestał odpowiadać aktualnym okolicznościom.

Czy do wniosku o zabezpieczenie trzeba od razu dołączać opinię rzeczoznawcy?

Nie ma takiej ogólnej zasady. Na etapie zabezpieczenia istotne jest uprawdopodobnienie żądania i interesu prawnego. Wycena może być pomocna, jeżeli wartość ma znaczenie dla zakresu środka, ale pełna opinia biegłego jest zwykle potrzebna dopiero wtedy, gdy w postępowaniu działowym występuje rzeczywisty spór o wartość wymagający wiadomości specjalnych.

Podsumowanie

Jeżeli istnieje rzeczywiste ryzyko rozporządzenia ważnym składnikiem majątku, wniosek o zabezpieczenie powinien wskazywać konkretny przedmiot, dokładny sposób ochrony, fakty świadczące o zagrożeniu oraz dowody pozwalające te fakty uprawdopodobnić. Przy zabezpieczeniu składanym przed rozpoczęciem sprawy trzeba być przygotowanym na szybkie wniesienie właściwego wniosku o podział, ponieważ wyznaczony przez sąd termin nie może przekroczyć dwóch tygodni. Jeżeli problemem nie jest utrzymanie składnika do czasu podziału, lecz bezpieczeństwo przyszłej spłaty, należy rozważyć odrębne żądania związane z końcowym sposobem rozliczenia.

Źródła

• Kodeks postępowania cywilnego — ustawa z 17 listopada 1964 r., w szczególności art. 13 § 2, 507, 518, 566–567, 684, 730–742, 747 oraz 755–757; tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 468 z późniejszymi zmianami.
• Kodeks rodzinny i opiekuńczy — ustawa z 25 lutego 1964 r., w szczególności art. 45–46; tekst jednolity Dz.U. z 2023 r. poz. 2809 z późniejszymi zmianami.
• Kodeks cywilny — ustawa z 23 kwietnia 1964 r., w szczególności art. 211–212 oraz art. 1035–1037.
• Ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 38 oraz art. 68–69; tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 1228 z późniejszymi zmianami.
• Uchwała Sądu Najwyższego z 23 lutego 2018 r., III CZP 103/17.

Stan prawny: 8 września 2026 r.