- Policja może wydać natychmiast wykonalny nakaz opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i zakaz zbliżania się do niego, jeżeli osoba stosująca przemoc domową stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia domowników.
- Nakaz policyjny obowiązuje zasadniczo przez 14 dni od wydania. Sąd może przedłużyć ochronę w ramach zabezpieczenia.
- Wniosek o zobowiązanie sprawcy do opuszczenia mieszkania składa się do sądu rejonowego. Osoba doznająca przemocy domowej jest zwolniona z opłaty sądowej od takiego wniosku.
- Własność mieszkania, współwłasność lub umowa najmu nie wykluczają zastosowania środków ochrony przed przemocą.
- Jeżeli zagrożenie trwa, należy wystąpić do sądu o ochronę i zabezpieczenie jeszcze przed upływem 14 dni. Samo złożenie wniosku nie przedłuża automatycznie nakazu policji.
Nakaz opuszczenia mieszkania przez sprawcę przemocy – zakres problemu i najważniejsze rozróżnienia
W przypadku przemocy domowej osoba pokrzywdzona nie musi wyprowadzać się z mieszkania tylko dlatego, że sprawca odmawia jego opuszczenia. Polskie prawo przewiduje środki pozwalające odizolować osobę stosującą przemoc od domowników, niezależnie od tego, komu przysługuje własność lokalu.
Podstawowe znaczenie mają dwie odrębne procedury:
- Interwencja policyjna – pozwala na natychmiastowe wydanie nakazu opuszczenia mieszkania i zakazu zbliżania się do niego, gdy występuje zagrożenie życia lub zdrowia.
- Postępowanie przed sądem rejonowym – umożliwia uzyskanie nakazu opuszczenia mieszkania albo innych zakazów na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej, także bez wcześniejszej interwencji policji.
Nie są to środki służące rozstrzygnięciu sporu o własność nieruchomości. Ich celem jest ochrona osoby doznającej przemocy. Nakaz nie przenosi własności mieszkania, nie znosi współwłasności i nie zastępuje postępowania o podział majątku.
Zgodnie z art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej osoba doznająca przemocy może żądać sądowego zobowiązania sprawcy do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia, jeżeli stosowanie przemocy czyni wspólne zamieszkiwanie szczególnie uciążliwym. Przepisy przewidują również zakaz zbliżania się do mieszkania, w tym w określonych sytuacjach, gdy osoba stosująca przemoc wcześniej je opuściła.
Przemoc domowa nie ogranicza się do pobicia. Może obejmować również groźby, przemoc psychiczną, seksualną czy ekonomiczną. Nie oznacza to jednak, że każda kłótnia małżeńska albo konflikt o korzystanie z lokalu uzasadnia wydanie nakazu. Organ musi ocenić konkretne zachowania, stopień zagrożenia i ustawowe przesłanki zastosowania danego środka.
Ochrona może dotyczyć także osób niepozostających w małżeństwie. Istotna jest relacja objęta ustawą o przeciwdziałaniu przemocy domowej oraz okoliczności faktyczne, a nie wyłącznie formalny status małżonków.
Ocena zagrożenia i działania natychmiastowe – bezpieczeństwo domowników oraz dzieci
Jeżeli sprawca zachowuje się agresywnie, grozi użyciem przemocy, niszczy przedmioty lub istnieje obawa bezpośredniego ataku, pierwszym działaniem powinno być wezwanie policji pod numerem 112. Nie należy czekać na zgromadzenie pełnej dokumentacji ani próbować samodzielnie usuwać sprawcy siłą.
Podczas interwencji należy przekazać funkcjonariuszom konkretne informacje:
- jakie zachowania sprawcy wywołują zagrożenie i kiedy miały miejsce;
- czy dochodziło wcześniej do przemocy fizycznej, gróźb, zastraszania lub ograniczania swobody domowników;
- czy w mieszkaniu przebywają dzieci i czy były świadkami zdarzeń;
- czy sprawca posiada niebezpieczne narzędzia, używał ich albo groził ich wykorzystaniem;
- czy były wcześniejsze interwencje policji, zgłoszenia lub dokumentacja medyczna.
Funkcjonariusz dokonuje oceny ryzyka zagrożenia życia lub zdrowia, uwzględniając m.in. okoliczności zdarzenia, zachowanie stron i informacje o wcześniejszej przemocy. Może wydać nakaz na miejscu, podczas interwencji. Przepisy dopuszczają również jego wydanie na podstawie informacji o przemocy uzyskanych poza samą interwencją.
Nakaz może zostać wydany również wtedy, gdy sprawca opuścił mieszkanie przed przyjazdem patrolu. Nie ma też wymogu, aby osoba pokrzywdzona wcześniej złożyła zawiadomienie o przestępstwie albo wszczęła postępowanie rozwodowe.
Jeśli sprawca grozi pozbawieniem życia, zabraniem dziecka lub natychmiastowym odwetem, takie informacje trzeba wyraźnie zgłosić funkcjonariuszom. Sytuację, w której mąż grozi śmiercią i odebraniem dziecka, omawiamy również w osobnym poradniku.
Jeżeli pozostanie w mieszkaniu jest niebezpieczne, należy przejść wraz z dziećmi w bezpieczne miejsce i wezwać pomoc. Wydanie nakazu policyjnego nie powinno być traktowane jako powód do pozostawania w bezpośrednim zagrożeniu. Gdy dziecko jest zagrożone, trzeba poinformować policję także o potrzebie pilnej interwencji opiekuńczej.
Policja, prokurator i sąd – który środek ochrony odpowiada sytuacji?
Wybór procedury zależy przede wszystkim od tego, czy potrzebna jest natychmiastowa interwencja, czy dłuższa ochrona przed dalszą przemocą. Poszczególne środki mogą funkcjonować równolegle, ale mają inne podstawy prawne i nie zastępują się automatycznie.
| Organ i środek | Kiedy można go zastosować? | Najważniejszy skutek |
|---|---|---|
| Policja – nakaz opuszczenia mieszkania i zakaz zbliżania się do niego | Gdy osoba stosująca przemoc domową zagraża życiu lub zdrowiu domowników | Natychmiastowe odizolowanie sprawcy, zasadniczo na 14 dni |
| Policja – zakaz zbliżania się do osoby, kontaktowania albo wstępu do określonych miejsc | Gdy zachowanie sprawcy stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia osoby doznającej przemocy | Ochrona także poza mieszkaniem, również gdy strony nie mieszkają razem |
| Sąd rejonowy – nakaz opuszczenia mieszkania | Gdy przemoc czyni wspólne zamieszkiwanie szczególnie uciążliwym | Ochrona wynikająca z postanowienia sądu, niezależna od 14-dniowego okresu policyjnego |
| Sąd rejonowy – zabezpieczenie | Gdy potrzebna jest ochrona podczas rozpoznawania wniosku głównego | Możliwość przedłużenia obowiązującego nakazu lub ustanowienia odpowiedniego środka ochrony |
| Prokurator – środki zapobiegawcze w postępowaniu karnym | Gdy istnieją podstawy prowadzenia postępowania karnego i zastosowania środka zapobiegawczego | Możliwy nakaz opuszczenia lokalu, zakaz kontaktu lub inne ograniczenia na podstawie Kodeksu postępowania karnego |
Zakaz zbliżania, zakaz kontaktowania i nakaz opuszczenia mieszkania
Policja, działając na podstawie art. 15aa i następnych ustawy o Policji, może wydać wobec osoby stosującej przemoc domową nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia wraz z zakazem zbliżania się do tego mieszkania i otoczenia.
Jest to środek natychmiast wykonalny. Sprawca musi opuścić lokal, a policjant nadzoruje wykonanie nakazu. Brak alternatywnego mieszkania nie uniemożliwia jego wydania.
Policja może również zastosować, stosownie do zagrożenia:
- zakaz zbliżania się do osoby doznającej przemocy na określoną odległość;
- zakaz kontaktowania się z tą osobą;
- zakaz wstępu i przebywania w określonych miejscach, takich jak miejsce pracy, szkoła lub inne miejsca regularnego pobytu osoby chronionej.
Te środki mogą zostać zastosowane łącznie albo osobno, zależnie od okoliczności. Zakaz zbliżania się do mieszkania nie jest tożsamy z zakazem kontaktowania telefonicznego czy internetowego. Dlatego trzeba sprawdzić dokładną treść wydanego dokumentu.
W przypadku żołnierza pełniącego czynną służbę wojskową odpowiednie kompetencje przysługują również Żandarmerii Wojskowej.
Osoba, wobec której wydano policyjny nakaz lub zakaz, może w terminie 3 dni od doręczenia wnieść zażalenie do właściwego sądu rejonowego. Sąd rozpoznaje je niezwłocznie, nie później niż w ciągu 3 dni od wpływu. Samo wniesienie zażalenia nie wstrzymuje wykonania nakazu. Środek może jednak zostać uchylony, jeżeli sąd stwierdzi jego bezzasadność lub nielegalność.
Zabezpieczenie dzieci, kontaktów i sposobu korzystania z lokalu
Jeżeli w mieszkaniu przebywają małoletnie dzieci, nakaz opuszczenia lokalu przez sprawcę nie rozstrzyga automatycznie o jego władzy rodzicielskiej, kontaktach z dzieckiem ani o miejscu pobytu dziecka.
Są to odrębne zagadnienia, które mogą wymagać postępowania przed sądem rodzinnym albo odpowiedniego zabezpieczenia w toku sprawy rozwodowej.
Gdy istnieje zagrożenie dla bezpieczeństwa dziecka, można rozważyć w szczególności:
- wniosek o zabezpieczenie miejsca pobytu dziecka;
- wniosek o odpowiednie ograniczenie lub zabezpieczenie kontaktów, w tym o ich nadzorowanie, a przy odpowiednich przesłankach również zakazanie kontaktów;
- wniosek dotyczący sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej;
- zawiadomienie sądu opiekuńczego o zagrożeniu dobra dziecka.
Jeżeli trwa sprawa o rozwód, kwestie dotyczące wspólnych małoletnich dzieci co do zasady należy koordynować z postępowaniem przed sądem okręgowym. Natomiast wniosek o ochronę przed przemocą na podstawie art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej rozpoznaje sąd rejonowy w odrębnym postępowaniu.
Sam fakt wydania nakazu opuszczenia mieszkania nie oznacza, że drugi rodzic automatycznie traci prawo do kontaktów. Jednak sposób ich wykonywania musi uwzględniać istniejące zakazy, bezpieczeństwo domowników i dobro dziecka.
Potrzebujesz ochrony przed powrotem sprawcy do mieszkania?
Prawnik może ocenić zasadność wniosku o nakaz opuszczenia lokalu, przygotować żądanie zabezpieczenia oraz wskazać, jak powiązać ochronę domowników z postępowaniem dotyczącym dzieci.
Skonsultuj nakaz opuszczenia mieszkania ›Jak złożyć wniosek do sądu i nie dopuścić do przerwy w ochronie?
Policyjny nakaz opuszczenia mieszkania obowiązuje zasadniczo przez 14 dni. Po tym okresie wygasa, jeżeli sąd nie przedłużył jego obowiązywania w ramach zabezpieczenia. Przy obliczaniu tego terminu nie uwzględnia się dnia wydania nakazu.
Dlatego osoba doznająca przemocy, która nadal obawia się sprawcy, powinna jak najszybciej przygotować wniosek do sądu rejonowego.
Postępowanie o nakaz opuszczenia mieszkania jest prowadzone na podstawie art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej oraz przepisów art. 560(2) i następnych Kodeksu postępowania cywilnego.
Wniosek składa się do właściwego miejscowo sądu rejonowego. W przypadku żądania dotyczącego wspólnie zajmowanego mieszkania właściwość należy ustalić z uwzględnieniem położenia tego lokalu i przepisów szczególnych regulujących postępowanie.
W piśmie powinny znaleźć się:
- oznaczenie sądu oraz dane wnioskodawcy i uczestnika;
- dokładny adres mieszkania i opis sposobu jego zajmowania;
- jednoznaczne żądanie zobowiązania uczestnika do opuszczenia mieszkania oraz, stosownie do potrzeb, żądania odpowiednich zakazów;
- opis zdarzeń wskazujących na stosowanie przemocy, ich częstotliwości i skutków;
- uzasadnienie, dlaczego wspólne zamieszkiwanie jest szczególnie uciążliwe albo dlaczego zachodzi potrzeba ustanowienia innych środków ochrony;
- wnioski dowodowe i dostępne załączniki;
- podpis wnioskodawcy lub jego pełnomocnika.
Można skorzystać z urzędowego formularza udostępnianego przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Nie jest on jednak obowiązkowy.
Wniosek główny może zostać złożony również wtedy, gdy policja nie wydała wcześniej nakazu albo gdy nakaz już wygasł. Nie trzeba też czekać na zakończenie sprawy karnej.
Zabezpieczenie na czas postępowania
Wraz z wnioskiem głównym należy rozważyć złożenie wniosku o udzielenie zabezpieczenia. Jeżeli nakaz policyjny nadal obowiązuje, można żądać jego przedłużenia na czas prowadzenia postępowania sądowego. Gdy nie wydano wcześniej takiego nakazu, można wnosić o ustanowienie odpowiedniego środka ochrony w drodze zabezpieczenia.
Wniosek o zabezpieczenie powinien wskazywać, czego dokładnie domaga się osoba pokrzywdzona i jakie okoliczności uzasadniają konieczność pilnej ochrony.
Sąd powinien rozpoznać wniosek o zabezpieczenie niezwłocznie, w terminie 3 dni. Termin ten nie oznacza jednak, że samo złożenie pisma zapewnia natychmiastowe przedłużenie zakazu.
W sprawie głównej sąd orzeka po przeprowadzeniu rozprawy. Ustawowo postępowanie powinno zostać rozpoznane w ciągu miesiąca od złożenia wniosku, choć rzeczywisty czas zakończenia sprawy może zależeć od doręczeń, dowodów i innych okoliczności procesowych.
Osoba doznająca przemocy domowej jest zwolniona z kosztów sądowych w sprawach wskazanych w ustawie, w tym od wniosku o zastosowanie omawianych środków ochrony i zabezpieczenia. Nie oznacza to automatycznego pokrycia kosztów wybranego prywatnie pełnomocnika.
Policja wydała wobec męża nakaz opuszczenia wspólnego mieszkania 5 listopada. Żona obawia się, że po jego wygaśnięciu mąż wróci i ponownie zacznie stosować przemoc. Nie powinna czekać do ostatniego dnia obowiązywania nakazu. Może złożyć do sądu rejonowego wniosek o zobowiązanie męża do opuszczenia mieszkania wraz z żądaniem zabezpieczenia przez przedłużenie obowiązującego środka. Dopiero odpowiednie postanowienie sądu zapewni ciągłość ochrony po wygaśnięciu nakazu policyjnego.
Dowody przemocy, gróźb albo nadużyć – jak je legalnie zabezpieczyć?
W postępowaniu sądowym nie wystarczy samo stwierdzenie, że dalsze wspólne mieszkanie jest niemożliwe. Trzeba przedstawić okoliczności wskazujące na stosowanie przemocy i uzasadniające zastosowanie konkretnego środka ochrony.
Przydatne mogą być:
- notatki urzędowe z interwencji policji oraz dokumentacja procedury Niebieskie Karty;
- wydane nakazy, zakazy i postanowienia dotyczące sprawcy;
- dokumentacja medyczna, zaświadczenia lekarskie i wyniki badań;
- wiadomości SMS, e-maile, komunikatory i wiadomości głosowe zawierające groźby lub przejawy przemocy;
- zdjęcia obrażeń albo zniszczeń w mieszkaniu, wraz z informacją o dacie wykonania;
- zeznania świadków, którzy obserwowali zachowania sprawcy lub ich bezpośrednie następstwa;
- nagrania zdarzeń, o ile zostały pozyskane zgodnie z prawem i mogą zostać wykorzystane w konkretnym postępowaniu.
Nie należy samodzielnie włamywać się do telefonu lub kont internetowych drugiej osoby, instalować oprogramowania szpiegującego ani zdobywać nagrań przez bezprawne przełamywanie zabezpieczeń. Takie działania mogą naruszać prawo i prowadzić do odrębnej odpowiedzialności.
Jeżeli pokrzywdzony nagrywa rozmowę, w której sam uczestniczy, ocena legalności takiego materiału jest inna niż w przypadku potajemnego rejestrowania cudzych rozmów. Jego procesowa przydatność zależy jednak od okoliczności, autentyczności i sposobu uzyskania.
Warto zachować oryginalne pliki, a nie jedynie przycięte zrzuty ekranu. Pomocne jest uporządkowanie zdarzeń chronologicznie, z podaniem dat, uczestników i istniejących dowodów.
- Sprawdź datę wydania i zakres obowiązującego nakazu policyjnego.
- Zapisz daty najważniejszych incydentów i numery wcześniejszych interwencji, jeśli są znane.
- Zabezpiecz dokumentację medyczną, zdjęcia, wiadomości i inne dostępne dowody.
- Przygotuj adresy świadków oraz opisz, co konkretnego mogą potwierdzić.
- Zgromadź dokumenty dotyczące mieszkania, jeżeli są potrzebne do wykazania sposobu wspólnego zamieszkiwania.
- Ustal, czy konieczne jest jednoczesne żądanie zakazu kontaktowania, zbliżania się albo ochrony dziecka.
- Złóż wniosek o zabezpieczenie odpowiednio wcześnie, jeśli policyjny nakaz ma wkrótce wygasnąć.
Zgłoszenie przemocy po dłuższym czasie również może mieć znaczenie, chociaż ocena aktualnego zagrożenia i potrzeby ochrony będzie zależała od konkretnych faktów. Kwestię tego, czy można zgłosić przemoc domową po czasie, wyjaśniamy w odrębnym artykule.
Wpływ postępowania karnego na sprawę rodzinną lub mieszkaniową
Postępowanie karne, postępowanie o ochronę przed przemocą oraz sprawa rozwodowa to odrębne procedury. Mogą dotyczyć tych samych zdarzeń, ale mają inne cele i przesłanki.
W sprawie karnej prokurator może stosować przewidziane w Kodeksie postępowania karnego środki zapobiegawcze. Przykładowo art. 275a K.p.k. pozwala, przy spełnieniu ustawowych warunków, zastosować wobec oskarżonego o przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym.
Możliwe są też inne środki, w szczególności dozór policji połączony z zakazem kontaktowania się albo zbliżania do pokrzywdzonego, zależnie od podstaw i potrzeb konkretnej sprawy.
Wszczęcie postępowania karnego nie powoduje jednak automatycznego wydania nakazu opuszczenia mieszkania. Podobnie brak prawomocnego skazania nie przekreśla możliwości uzyskania ochrony na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej.
Jeżeli sprawa dotyczy małżonków pozostających w trakcie rozwodu, dokumentacja przemocy może mieć znaczenie przy ocenie winy w rozkładzie pożycia, sytuacji dzieci oraz sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania. Nie oznacza to jednak, że samo wydanie nakazu policyjnego przesądza wynik sprawy rozwodowej.
Trzeba również odróżnić nakaz ochronny od rozstrzygnięć mieszkaniowych w wyroku rozwodowym. Art. 58 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje określenie sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania, a wyjątkowo także eksmisję małżonka, który rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie. Jest to jednak osobna podstawa prawna, oceniana w ramach postępowania rozwodowego.
Możliwe rozstrzygnięcia i wykonanie środków ochrony
Sąd może uwzględnić wniosek w całości albo w części, oddalić go, a w odpowiednich okolicznościach również zmienić lub uchylić wcześniej ustanowione środki. Zakres rozstrzygnięcia zależy od wykazanych okoliczności i zgłoszonych żądań.
Postanowienia sądu o zastosowaniu środków ochrony na podstawie art. 11a i 11aa ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej są skuteczne i wykonalne od chwili wydania, nawet jeśli nie są prawomocne. Od postanowienia sądu rejonowego wydanego w postępowaniu głównym przysługuje apelacja do sądu okręgowego.
Jeśli sąd zobowiąże sprawcę do opuszczenia mieszkania, a osoba ta odmówi dobrowolnego wykonania postanowienia, możliwe jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Nie należy samodzielnie przeprowadzać przymusowej eksmisji.
Naruszenie policyjnego nakazu lub zakazu, a także odpowiednich zakazów ustanowionych przez sąd, może stanowić wykroczenie określone w art. 66b Kodeksu wykroczeń. W razie naruszenia należy zawiadomić policję, wskazując rodzaj środka ochrony, datę zdarzenia i dostępne dowody.
Jeżeli sprawca próbuje wejść do mieszkania, powołując się na własność lokalu, nie należy traktować tego jako automatycznego uchylenia obowiązującego nakazu. Własność nie uprawnia do ignorowania prawnie ustanowionych zakazów.
Osoba objęta policyjnym nakazem ma możliwość jednorazowego zabrania określonych rzeczy osobistych i przedmiotów przewidzianych ustawą. Powinno się to odbyć w uzgodnionym terminie i w obecności funkcjonariusza, a nie przez samowolny powrót do mieszkania.
Odrębnie należy ocenić sytuację, gdy sprawca nie mieszka już w lokalu, lecz wchodzi do niego bez uprawnienia albo wbrew woli osoby uprawnionej. Takie zachowanie może rodzić również problem naruszenia miru domowego przez byłego, co nie jest tożsame z procedurą wydania nakazu opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania.
Mieszkanie stanowi majątek osobisty męża, który od dłuższego czasu stosuje przemoc wobec żony. Mąż twierdzi, że jako właściciel nie może zostać usunięty z lokalu. Jeżeli policja stwierdzi ustawowe przesłanki zagrożenia, może wydać nakaz natychmiastowego opuszczenia mieszkania. Żona może też wystąpić do sądu o dłuższą ochronę. Prawo własności męża pozostaje zachowane, ale nie wyłącza możliwości ograniczenia korzystania przez niego z mieszkania w celu ochrony przed przemocą.
Najczęstsze błędy i argumenty drugiej strony
Sprawy dotyczące opuszczenia mieszkania są często powiązane z silnym konfliktem osobistym, dlatego szczególne znaczenie ma oddzielenie rzeczywistych przesłanek ochrony od sporu o majątek lub przebieg rozstania.
Właściciel nie może zostać usunięty ze swojego mieszkania. To błędne rozumowanie. Prawo własności nie stanowi przeszkody do zastosowania nakazu ochronnego, jeśli spełnione są ustawowe przesłanki.
Bez pobicia nie ma przemocy. Przemoc domowa może przyjmować różne formy. Jednak żądanie musi opierać się na konkretnych zachowaniach, a nie wyłącznie na ogólnym twierdzeniu o złych relacjach.
Brak Niebieskiej Karty uniemożliwia uzyskanie nakazu. Dokumentacja procedury Niebieskie Karty może być istotnym dowodem, ale jej wcześniejsze wszczęcie nie jest warunkiem koniecznym wydania nakazu przez sąd.
Złożenie wniosku do sądu automatycznie przedłuża nakaz policji. To szczególnie niebezpieczny błąd. Sam wniosek główny nie przedłuża 14-dniowego nakazu. Potrzebne jest odpowiednie rozstrzygnięcie o zabezpieczeniu.
Nakaz policyjny oznacza, że sprawca został już uznany za winnego przestępstwa. Nakaz służy natychmiastowej ochronie przed zagrożeniem. Nie jest wyrokiem karnym ani nie przesądza odpowiedzialności sprawcy.
Po wydaniu nakazu nie trzeba zgłaszać kolejnych incydentów. Każde naruszenie obowiązującego nakazu lub zakazu warto niezwłocznie zgłosić policji. Nowe zdarzenia mogą również uzasadniać dalsze środki ochrony.
Nakaz może służyć do pozbycia się współmałżonka z mieszkania przed podziałem majątku. Środki przewidziane ustawą o przeciwdziałaniu przemocy domowej nie służą rozstrzyganiu sporów majątkowych. Ich zastosowanie wymaga rzeczywistych podstaw ochronnych. Bezzasadny lub nielegalny nakaz policyjny może zostać uchylony przez sąd.
Jeśli obie strony przedstawiają sprzeczne wersje wydarzeń, sąd ocenia wiarygodność relacji w zestawieniu z pozostałym materiałem dowodowym. Ani samo zaprzeczenie przemocy, ani samo oskarżenie drugiej strony nie przesądza wyniku postępowania.
FAQ – nakaz opuszczenia mieszkania przez sprawcę przemocy
Czy policja może nakazać opuszczenie mieszkania bez zgody właściciela?
Tak. Przy spełnieniu ustawowych przesłanek policjant może wydać natychmiast wykonalny nakaz wobec osoby stosującej przemoc, nawet jeżeli jest ona wyłącznym właścicielem mieszkania. Nakaz nie pozbawia jej własności, lecz czasowo ogranicza możliwość korzystania z lokalu.
Czy można wystąpić do sądu bez wcześniejszego wezwania policji?
Tak. Wniosek do sądu rejonowego na podstawie art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej nie wymaga wcześniejszej interwencji policji. Konieczne jest przedstawienie okoliczności uzasadniających zastosowanie środka ochronnego.
Czy po 14 dniach sprawca może automatycznie wrócić do mieszkania?
Jeśli nakaz policyjny wygasł, a nie obowiązuje inne rozstrzygnięcie ograniczające powrót, sam wygasły nakaz nie stanowi już podstawy zakazu wejścia do mieszkania. Sytuacja zależy jednak od istniejących praw do lokalu i ewentualnych innych środków prawnych. Dlatego wniosek o zabezpieczenie należy przygotować odpowiednio wcześnie.
Czy sprawca może kontaktować się z dzieckiem po otrzymaniu nakazu?
Nakaz opuszczenia mieszkania nie oznacza automatycznego zakazu kontaktów z dzieckiem. Trzeba sprawdzić, czy wydano dodatkowe zakazy i jakie rozstrzygnięcia obowiązują w sprawie rodzinnej. Jeżeli kontakty zagrażają dobru dziecka, można żądać ich odpowiedniego zabezpieczenia lub ograniczenia przez właściwy sąd.
Co zrobić, gdy sprawca złamie zakaz i przyjdzie pod mieszkanie?
Należy zawiadomić policję, przekazać informacje o obowiązującym zakazie i opisać zdarzenie. Jeżeli występuje bezpośrednie zagrożenie, należy zadzwonić pod numer 112. Nie trzeba samodzielnie konfrontować się ze sprawcą ani otwierać mu drzwi.
Czy sąd może wydać nakaz, jeśli sprawca już się wyprowadził?
W określonych okolicznościach tak. Ustawa przewiduje możliwość zastosowania środków ochrony również wtedy, gdy osoba stosująca przemoc opuściła wspólnie zajmowane mieszkanie. Znaczenie ma m.in. to, czy zachowanie tej osoby nadal stwarza zagrożenie oraz jaki środek ochronny jest potrzebny. W takim przypadku szczególnie ważne może być żądanie zakazu zbliżania się do mieszkania lub osoby pokrzywdzonej.
Podsumowanie – jak uzyskać ochronę?
W przypadku aktualnego zagrożenia trzeba przede wszystkim wezwać policję i przekazać funkcjonariuszom szczegółowe informacje o przemocy. Jeżeli zostanie wydany nakaz opuszczenia mieszkania, należy sprawdzić jego treść, zakres i termin obowiązywania.
Gdy zagrożenie nie ustaje, kolejnym krokiem jest wniosek do sądu rejonowego o zastosowanie środków ochrony, najlepiej z odpowiednio uzasadnionym żądaniem zabezpieczenia. Jeśli w mieszkaniu są dzieci, konieczne może być równoległe uregulowanie ich sytuacji przed właściwym sądem rodzinnym.
Największe znaczenie mają konkretne fakty, właściwie dobrane żądania, zachowanie terminów i dokumentacja zdarzeń. Nakaz ochronny nie rozstrzyga o własności mieszkania ani o winie w rozwodzie, ale może umożliwić bezpieczne funkcjonowanie domowników do czasu dalszych rozstrzygnięć.
Twoja sytuacja wymaga indywidualnej oceny?
Opisz sprawę i najważniejsze okoliczności. Prawnik może ocenić problem na podstawie konkretnego stanu faktycznego i wskazać możliwe dalsze działania.
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła:
- Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej, w szczególności art. 2, 11a i 11aa – tekst aktu
- Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, w szczególności art. 15aa i następne – tekst aktu
- Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 560(2) i następne – tekst aktu
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 275 i 275a – tekst aktu
- Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, w szczególności art. 66b – tekst aktu
- Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 58 – tekst aktu
- Ministerstwo Sprawiedliwości, Natychmiastowa ochrona przed przemocą – informacje urzędowe
.jpeg)