Kontakty z dzieckiem w obecności osoby trzeciej – kiedy sąd może je tak ustalić?

Problem kontaktów w obecności osoby trzeciej pojawia się najczęściej wtedy, gdy między rodzicami istnieje silny konflikt, dziecko nie zna dobrze drugiego rodzica, doszło do długiej przerwy w spotkaniach albo pojawiają się zarzuty dotyczące bezpieczeństwa dziecka. Sam konflikt dorosłych nie wystarcza jednak automatycznie do ustanowienia nadzoru. Sąd powinien dobrać taki sposób kontaktów, który chroni dziecko, a jednocześnie nie ogranicza relacji rodzinnej bardziej, niż jest to potrzebne.

Kontakty z dzieckiem w obecności osoby trzeciej — zakres problemu i najważniejsze rozróżnienia

Podstawę prawną stanowi art. 113² § 2 pkt 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd opiekuńczy może zezwolić na spotykanie się z dzieckiem tylko w obecności drugiego z rodziców, opiekuna, kuratora sądowego lub innej osoby wskazanej przez sąd. Nie jest to więc odrębny rodzaj władzy rodzicielskiej, lecz sposób ograniczenia kontaktów.

Trzeba odróżnić trzy sytuacje. Po pierwsze, rodzice mogą dobrowolnie uzgodnić, że przez pewien czas przy spotkaniach będzie obecna zaufana osoba. Po drugie, warunek obecności może wynikać z ugody lub orzeczenia sądu. Po trzecie, jeden rodzic może próbować jednostronnie uzależniać kontakt od obecności osoby trzeciej mimo braku takiego zastrzeżenia w obowiązującym rozstrzygnięciu. W tej ostatniej sytuacji istnieje ryzyko, że takie działanie zostanie ocenione jako niewykonywanie albo niewłaściwe wykonywanie ustalonych kontaktów.

W sprawach dotyczących bardzo małych dzieci znaczenie mają także wiek, więź z rodzicem, dotychczasowy sposób opieki i stopień samodzielności dziecka. Szerzej ten problem omawia poradnik o kontaktach ojca z małym dzieckiem.

Jeżeli problem polega przede wszystkim na tym, że jeden z rodziców nie respektuje ustalonego harmonogramu, warto odróżnić spór o potrzebę obecności osoby trzeciej od samego niewykonywania kontaktów. Osobno opisujemy sytuację, gdy ojciec dziecka ignoruje ustalenia dotyczące kontaktów.

Obecność osoby trzeciej przy spotkaniach osobistych nie przesądza automatycznie o rozmowach telefonicznych lub wideorozmowach. Kontakty na odległość są odrębną formą kontaktu i mogą być uregulowane osobno. Jeżeli spór dotyczy właśnie tej sfery, pomocne jest omówienie, czy matka może zabronić dziecku kontaktu telefonicznego.

Prawo i obowiązek kontaktów a władza rodzicielska

Zgodnie z art. 113 § 1 k.r.o. rodzice i dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów niezależnie od władzy rodzicielskiej. Oznacza to, że ograniczenie albo nawet pozbawienie władzy rodzicielskiej nie powoduje samo przez się utraty prawa do kontaktów. Jeżeli kontakty mają być ograniczone, wykonywane w obecności osoby trzeciej albo zakazane, potrzebna jest odrębna podstawa dotycząca właśnie kontaktów.

To rozróżnienie ma znaczenie procesowe. Wniosek o uregulowanie kontaktów nie powinien ograniczać się do zarzutów typu „drugi rodzic źle wykonuje władzę rodzicielską”. Trzeba pokazać, dlaczego konkretny sposób kontaktu jest właściwy dla dziecka: czy potrzebna jest obecność neutralnej osoby, czy wystarczy etapowe rozszerzanie spotkań, czy problem dotyczy wyłącznie odbioru i odwożenia dziecka.

Rodzic, który żąda obecności osoby trzeciej, powinien wskazać nie tylko obawy, ale również proporcjonalne rozwiązanie. Sąd ocenia dobro dziecka, a nie to, która ze stron uzyska większą kontrolę nad drugim rodzicem.

Zakres kontaktów — dni, godziny, noclegi, telefon i wakacje

Kontakty mogą obejmować spotkania w określone dni i godziny, odbieranie dziecka poza miejsce stałego pobytu, noclegi, weekendy, święta, ferie, wakacje, rozmowy telefoniczne, komunikatory i wideorozmowy. Jeżeli sąd uznaje, że obecność osoby trzeciej jest potrzebna, powinien możliwie precyzyjnie określić, do których form kontaktu ten warunek się odnosi.

Przy formułowaniu wniosku warto unikać ogólnego żądania „kontaktów pod nadzorem”. Lepsze jest żądanie mierzalne, na przykład: dwa spotkania w miesiącu po trzy godziny, w konkretnym miejscu, w obecności wskazanej osoby, bez noclegu, z odrębnie określonym kontaktem telefonicznym. Jeżeli celem ma być stopniowe usamodzielnianie spotkań, można wnosić o rozwiązanie etapowe.

Zabezpieczenie kontaktów na czas postępowania

Sprawa o kontakty może trwać miesiące, dlatego ważnym instrumentem jest wniosek o zabezpieczenie. Na podstawie przepisów o postępowaniu zabezpieczającym, w tym art. 755 k.p.c., sąd może na czas procesu lub postępowania nieprocesowego tymczasowo uregulować kontakty z dzieckiem. Można więc wnosić, aby do czasu prawomocnego zakończenia sprawy spotkania odbywały się w obecności oznaczonej osoby, w określonym miejscu i czasie.

Wniosek o zabezpieczenie powinien dokładnie wskazywać żądany sposób kontaktu i uprawdopodobnić, dlaczego rozwiązanie tymczasowe jest potrzebne. Jeżeli sprawa o rozwód lub separację już się toczy, odrębna sprawa o kontakty co do zasady nie jest wszczynana; wówczas wniosek dotyczący kontaktów składa się do sądu prowadzącego sprawę rozwodową, zgodnie z art. 445¹ k.p.c.

Poza sprawą rozwodową wniosek o ustalenie albo zmianę kontaktów kieruje się co do zasady do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego według miejsca zamieszkania dziecka, a gdy dziecko nie ma miejsca zamieszkania — według miejsca jego pobytu. W sytuacji nagłej sąd opiekuńczy może wydać potrzebne zarządzenia także w przypadkach określonych w art. 569 § 2 k.p.c.

Dobro dziecka, jego zdanie i opinia OZSS

Dobro dziecka jest podstawowym kryterium ustalenia sposobu kontaktów. Sąd bierze pod uwagę między innymi wiek dziecka, jego więź z każdym z rodziców, dotychczasowy przebieg kontaktów, poczucie bezpieczeństwa, stan zdrowia, ryzyko przemocy lub nadużyć, zdolność rodziców do współpracy oraz to, czy obecność osoby trzeciej rzeczywiście pomaga dziecku, czy jedynie wzmacnia konflikt między dorosłymi.

Sąd powinien również uwzględniać rozsądne życzenia dziecka odpowiednio do jego rozwoju, stanu zdrowia i stopnia dojrzałości. Kodeks postępowania cywilnego przewiduje wysłuchanie dziecka w sprawach dotyczących jego osoby, jeżeli pozwalają na to jego rozwój i dojrzałość. Nie oznacza to jednak, że dziecko samodzielnie „wydaje decyzję” o kontaktach. Jego zdanie jest ważnym elementem oceny, ale sąd zestawia je z całokształtem materiału dowodowego.

W sprawach konfliktowych sąd może zażądać opinii opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów na podstawie art. 290¹ k.p.c. OZSS może pomóc w ocenie relacji rodzinnych, potrzeb dziecka, więzi i kompetencji opiekuńczo-wychowawczych. Opinia nie zastępuje jednak orzeczenia sądu i nie oznacza, że OZSS będzie osobą nadzorującą codzienne kontakty.

Niewykonywanie albo utrudnianie kontaktów — dowody i egzekucja

Jeżeli kontakty zostały już uregulowane w wykonalnym orzeczeniu albo ugodzie, a jedna ze stron nie wykonuje obowiązków lub wykonuje je niewłaściwie, zastosowanie mogą mieć art. 598¹⁵ i nast. k.p.c. Mechanizm jest co do zasady dwuetapowy: najpierw sąd może zagrozić nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie, a przy dalszych naruszeniach — nakazać zapłatę odpowiedniej sumy.

Ten mechanizm działa w obie strony. Może dotyczyć osoby, pod której pieczą dziecko pozostaje, jeżeli nie wydaje dziecka albo inaczej utrudnia wykonanie kontaktu, ale także osoby uprawnionej do kontaktu, jeżeli narusza obowiązki wynikające z orzeczenia lub ugody. Do wniosku wszczynającego postępowanie wykonawcze trzeba dołączyć odpis wykonalnego orzeczenia albo wykonalnej ugody dotyczącej kontaktów.

Istotne znaczenie ma przyczyna niewykonania kontaktu. Wyrokiem z 22 czerwca 2022 r. w sprawie SK 3/20 Trybunał Konstytucyjny wyłączył stosowanie sankcji w zakresie, w jakim niewłaściwe wykonywanie lub niewykonywanie obowiązków jest związane z zachowaniem dziecka niewywołanym przez osobę, pod której pieczą dziecko pozostaje. Z kolei w uchwale z 3 października 2025 r., III CZP 20/25, Sąd Najwyższy wskazał, że sama postawa dziecka nie wyłącza nakazania zapłaty także wtedy, gdy jest ona wynikiem zachowań obojga rodziców. W praktyce sąd musi więc badać przyczyny odmowy dziecka i zachowanie dorosłych, a nie poprzestawać na stwierdzeniu, że „dziecko nie chciało”.

Warto gromadzić dowody w sposób uporządkowany: kalendarz kontaktów, wiadomości dotyczące odbioru i wydania dziecka, potwierdzenia przyjazdu, korespondencję dotyczącą odwoływania spotkań, dokumentację medyczną, jeżeli choroba była przyczyną odmowy, oraz inne dokumenty pokazujące rzeczywisty przebieg zdarzeń. Dowody powinny dotyczyć konkretnych dat i obowiązków wynikających z sentencji orzeczenia.

Ograniczenie, nadzór lub zakaz kontaktów

Kontakty w obecności osoby trzeciej są środkiem ograniczającym, a nie zakazem kontaktów. Art. 113² k.r.o. pozwala sądowi dobrać ograniczenie do potrzeb dziecka, w tym zakazać zabierania dziecka poza miejsce stałego pobytu, ograniczyć kontakty do określonych sposobów porozumiewania się na odległość albo dopuścić spotkania wyłącznie w obecności wskazanej osoby.

Zakaz kontaktów jest środkiem dalej idącym. Zgodnie z art. 113³ k.r.o. sąd zakaże utrzymywania kontaktów, jeżeli kontakty poważnie zagrażają dobru dziecka lub je naruszają. Dlatego zarzuty przemocy, nadużywania alkoholu, zachowań seksualnie niewłaściwych, poważnych zaburzeń zachowania albo prób uprowadzenia dziecka muszą być oceniane indywidualnie i na podstawie dowodów. W zależności od stanu faktycznego właściwe może być zabezpieczenie przez obecność kuratora lub innej osoby, ograniczenie form kontaktu albo zakaz.

Jeżeli istnieje bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia dziecka, priorytetem jest bezpieczeństwo. Rodzic powinien korzystać z właściwych środków ochrony i niezwłocznie zwrócić się do sądu o odpowiednie zabezpieczenie lub zmianę kontaktów. Długotrwałe samodzielne niewykonywanie istniejącego orzeczenia bez podjęcia działań sądowych może później wymagać szczegółowego wyjaśnienia.

Zmiana wcześniejszego orzeczenia lub ugody

Rozstrzygnięcie o kontaktach nie jest niezmienne. Art. 113⁵ k.r.o. pozwala sądowi zmienić rozstrzygnięcie, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. Nie ma ustawowego okresu, który trzeba odczekać po poprzednim orzeczeniu. Znaczenie ma rzeczywista zmiana sytuacji albo ujawnienie okoliczności uzasadniających inne ukształtowanie kontaktów.

Jeżeli dotychczas kontakty odbywały się bez osoby trzeciej, można żądać wprowadzenia takiego warunku, gdy pojawiły się konkretne przesłanki związane z dobrem dziecka. Działa to również w drugą stronę: jeżeli nadzorowane spotkania przebiegają prawidłowo, relacja się ustabilizowała i ograniczenie nie jest już potrzebne, rodzic może wnosić o jego złagodzenie lub zniesienie.

We wniosku o zmianę należy wskazać dotychczasowe rozstrzygnięcie, opisać nowe okoliczności, przedstawić żądany harmonogram i dowody. Jeżeli zmiana ma być pilna, można połączyć wniosek główny z wnioskiem o zabezpieczenie na czas postępowania.

Najczęstsze błędy i argumenty drugiej strony

Najczęstszy błąd polega na utożsamianiu konfliktu rodziców z zagrożeniem dla dziecka. Sama niechęć do byłego partnera, spory finansowe albo brak zaufania między dorosłymi nie przesądzają, że kontakt musi odbywać się przy osobie trzeciej. Trzeba wykazać związek między określonym ryzykiem a dobrem dziecka.

Drugim błędem jest proponowanie osoby, która nie jest neutralna albo faktycznie nie może uczestniczyć w spotkaniach. Jeżeli wniosek wskazuje konkretną osobę, trzeba rozważyć jej dostępność, relację z dzieckiem i to, czy jej obecność nie będzie eskalować konfliktu. Przy silnym sporze neutralny kurator może być praktyczniejszy niż członek rodziny jednej ze stron, ale ostatecznie decyduje sąd.

Trzeci błąd to zbyt ogólna sentencja. Spory wykonawcze często wynikają nie tylko ze złej woli, lecz także z nieprecyzyjnego określenia godzin, miejsca wydania dziecka, zasad spóźnienia, wakacji czy kontaktów zdalnych. Im bardziej konfliktowa relacja między rodzicami, tym większe znaczenie ma precyzyjny harmonogram.

Druga strona może podnosić między innymi, że nadzór jest nieproporcjonalny, zarzuty nie są udowodnione, dziecko ma bezpieczną więź z rodzicem, obecność konkretnej osoby zwiększa napięcie albo że ograniczenie powinno być czasowe i etapowe. Na takie argumenty najlepiej odpowiadać faktami i dokumentami, a nie ocenami charakteru drugiego rodzica.

FAQ

Czy matka lub ojciec może sam zdecydować, że kontakty będą tylko przy osobie trzeciej?

Jeżeli nie ma wiążącego orzeczenia ani ugody, rodzice mogą dobrowolnie uzgodnić taki model. Gdy jednak obowiązuje już rozstrzygnięcie określające kontakty bez takiego warunku, jednostronne narzucenie obecności osoby trzeciej może być potraktowane jako niewłaściwe wykonywanie kontaktów. W razie nowego zagrożenia właściwą drogą jest wniosek o zabezpieczenie lub zmianę kontaktów.

Kto może być osobą trzecią przy kontaktach?

Art. 113² § 2 pkt 3 k.r.o. wskazuje drugiego rodzica, opiekuna, kuratora sądowego albo inną osobę wskazaną przez sąd. W praktyce ważne jest, aby osoba była odpowiednia do konkretnej sytuacji dziecka i aby rozwiązanie dało się realnie wykonywać.

Czy obecność kuratora oznacza, że rodzic jest niebezpieczny?

Nie. Obecność kuratora jest sposobem ograniczenia kontaktów i może być zastosowana z różnych powodów, na przykład po długiej przerwie w relacji, przy wysokim konflikcie lub gdy sąd potrzebuje bardziej zabezpieczonej formy spotkań. O przyczynie decydują okoliczności konkretnej sprawy.

Czy dziecko może odmówić kontaktu?

Zdanie dziecka ma znaczenie odpowiednio do jego wieku i dojrzałości, ale sąd bada także źródło odmowy i zachowanie rodziców. Sama deklaracja dziecka nie zawsze kończy sprawę. Szczególnie przy egzekucji kontaktów istotne jest, czy postawa dziecka była wywołana zachowaniem któregoś z rodziców.

Czy można szybko wprowadzić obecność osoby trzeciej przed końcem sprawy?

Tak. Można złożyć wniosek o zabezpieczenie kontaktów na czas postępowania i dokładnie opisać tymczasowy model spotkań. Jeżeli trwa sprawa rozwodowa, wniosek dotyczący kontaktów składa się w tej sprawie.

Czy kontakty przy osobie trzeciej muszą obowiązywać na stałe?

Nie. Sąd może później zmienić wcześniejsze rozstrzygnięcie, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. Ograniczenie można zaostrzyć, złagodzić albo znieść zależnie od aktualnej sytuacji.

Co zrobić, gdy osoba wskazana przez sąd nie może uczestniczyć w kontakcie?

Jeżeli sentencja wiąże kontakt z obecnością konkretnej osoby, nie należy automatycznie zastępować jej inną osobą bez podstawy w orzeczeniu lub zgodnego porozumienia stron. Gdy problem jest trwały, warto wystąpić o zmianę sposobu kontaktów; przy pilnej potrzebie można połączyć to z wnioskiem o zabezpieczenie.

Czy od orzeczenia w sprawie kontaktów można się odwołać?

Od postanowienia sądu pierwszej instancji rozstrzygającego istotę sprawy w postępowaniu nieprocesowym przysługuje apelacja. W przypadku postanowień dotyczących zabezpieczenia albo etapów postępowania wykonawczego mogą przysługiwać zażalenia. Konkretny środek zaskarżenia i termin powinny być sprawdzone w pouczeniu do doręczonego orzeczenia.

Podsumowanie

Kontakty z dzieckiem w obecności osoby trzeciej mogą być potrzebnym środkiem ochronnym, ale powinny odpowiadać rzeczywistemu dobru dziecka i być proporcjonalne do problemu. Jeżeli rodzice nie potrafią uzgodnić zasad, sąd może wskazać obecność drugiego rodzica, opiekuna, kuratora albo innej osoby oraz szczegółowo określić harmonogram spotkań.

Jeżeli obowiązuje już orzeczenie, a sytuacja się zmieniła, bezpieczniejszym rozwiązaniem jest wniosek o zmianę kontaktów lub ich zabezpieczenie niż samodzielne modyfikowanie zasad. Przed złożeniem pisma warto przygotować konkretny harmonogram, chronologię zdarzeń i dowody odnoszące się bezpośrednio do dobra dziecka.

Źródła

• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 113–113⁵; tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 236.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 290¹, art. 445¹, art. 518, art. 568–569, art. 576, art. 579, art. 755 oraz art. 598¹⁵–598²²; tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 468.
• Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 czerwca 2022 r., sygn. SK 3/20, Dz.U. z 2022 r. poz. 1371.
• Uchwała Sądu Najwyższego z 3 października 2025 r., sygn. III CZP 20/25.
• Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o opiniodawczych zespołach sądowych specjalistów.