Wspólna firma partnerów po rozstaniu – jak podzielić biznes i rozliczyć wkłady?

Wspólna firma partnerów po rozstaniu — zakres problemu i najważniejsze rozróżnienia

Wspólne prowadzenie biznesu podczas nieformalnego związku może przybierać różne formy. Czasem oboje partnerzy są wspólnikami spółki, a czasem działalność jest zarejestrowana tylko na jedną osobę, chociaż druga finansuje zakupy, pozyskuje klientów, prowadzi księgowość lub zarządza sprzedażą.

Po rozstaniu pojawia się pytanie, czy firma rzeczywiście była wspólna w znaczeniu prawnym, czy jedynie wspólnie ją rozwijano. To rozróżnienie ma zasadnicze znaczenie dla późniejszych roszczeń.

Rozstanie nie tworzy osobnego postępowania o podział wspólnej firmy konkubentów. W przeciwieństwie do małżonków objętych wspólnością ustawową partnerzy nieformalni nie mają z samego faktu pozostawania w związku wspólnego majątku, który po rozstaniu podlegałby podziałowi według przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Roszczenia mogą natomiast wynikać z własności rzeczy, umowy spółki, pożyczki, innych ustaleń umownych albo przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. W określonych przypadkach znaczenie może mieć również rozliczenie współwłasności.

Na początku trzeba odpowiedzieć na cztery pytania:

• Na kogo zarejestrowano działalność lub kto posiada udziały w spółce?
• Kto jest właścicielem sprzętu, nieruchomości, praw i pozostałych aktywów wykorzystywanych w biznesie?
• Na jakiej podstawie każdy partner przekazywał pieniądze lub wykonywał pracę?
• Kto podpisał umowy z bankami, dostawcami, pracownikami i klientami?

Nie zawsze wszystkie roszczenia da się rozstrzygnąć w jednym postępowaniu. Przykładowo spór o zapłatę za finansowanie działalności jednego partnera może być niezależny od sporu między wspólnikami spółki o jej rozwiązanie.

Forma działalności i własność udziałów, rzeczy oraz praw

Dokumenty rejestrowe są punktem wyjścia, ale nie zawsze przesądzają o własności wszystkich rzeczy używanych w firmie. Przedsiębiorstwo może korzystać również z majątku udostępnionego przez drugiego partnera.

Działalność gospodarcza zarejestrowana na jednego partnera

Jeżeli działalność widnieje w CEIDG wyłącznie na jedną osobę, to ona jest przedsiębiorcą. Drugi partner nie nabywa automatycznie udziału w przedsiębiorstwie tylko dlatego, że przez kilka lat pomagał je rozwijać.

Nie oznacza to jednak, że nie ma żadnych praw. Może być właścicielem konkretnego wyposażenia, współwłaścicielem rzeczy albo wierzycielem przedsiębiorcy z tytułu udzielonych pożyczek czy innych rozliczeń.

Faktura wystawiona na przedsiębiorcę jest istotnym dowodem zakupu, ale w spornej sytuacji należy sprawdzić również umowę, sposób finansowania i rzeczywiste ustalenia stron. Sam przelew pieniędzy nie zawsze przesądza o przeniesieniu własności.

Spółka cywilna partnerów

W spółce cywilnej oboje partnerzy są wspólnikami, a ich prawa i obowiązki określają przede wszystkim umowa oraz art. 860–875 Kodeksu cywilnego.

Majątek wspólny wspólników jest objęty szczególną wspólnością łączną. W trakcie trwania spółki wspólnik nie może swobodnie sprzedać swojego udziału w poszczególnych składnikach tego majątku ani żądać jego podziału.

Jeżeli spółka cywilna ma tylko dwóch wspólników, wystąpienie jednego z nich co do zasady prowadzi do ustania spółki, ponieważ do jej dalszego istnienia potrzeba co najmniej dwóch wspólników. W takim przypadku trzeba rozliczyć wkłady, zobowiązania oraz pozostały majątek zgodnie z właściwymi przepisami i ustaleniami stron.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

Jeżeli partnerzy mają udziały w spółce z o.o., rozstanie nie zmienia automatycznie ich struktury własnościowej. Każdy pozostaje wspólnikiem zgodnie z posiadanymi udziałami, dopóki nie nastąpi skuteczne zbycie udziałów lub inne zdarzenie przewidziane prawem.

Ważne jest odróżnienie majątku spółki od majątku wspólników. Środki na rachunku bankowym spółki, jej wyposażenie i należności należą do spółki jako odrębnej osoby prawnej, a nie bezpośrednio do byłych partnerów.

Udziałowiec nie może więc po rozstaniu zabrać połowy wyposażenia tylko dlatego, że ma 50% udziałów. Sprzedaż udziałów wymaga zachowania odpowiedniej formy i uwzględnienia ograniczeń wynikających z umowy spółki. Zasadą jest forma pisemna z podpisami notarialnie poświadczonymi, z przewidzianymi w przepisach wyjątkami dotyczącymi określonych czynności w systemie teleinformatycznym.

Wkłady finansowe, praca partnerów i rozliczenia między nimi

Najbardziej konfliktowe sytuacje dotyczą firm formalnie należących do jednego partnera, które przez lata były finansowane lub prowadzone wspólnym wysiłkiem. Osoba żądająca pieniędzy musi ustalić, z jakiego tytułu może domagać się rozliczenia. Nie wystarczy wykazać, że przekazywała środki albo pomagała w biznesie.

Czy pieniądze przekazane na rozwój firmy podlegają zwrotowi?

Znaczenie ma charakter przekazania środków. Mogły one stanowić:

• pożyczkę, która zgodnie z umową ma zostać zwrócona;
• wkład wspólnika do spółki cywilnej;
• zapłatę za nabycie konkretnej rzeczy lub prawa;
• darowiznę, której zasadniczo nie można odzyskać tylko z powodu rozstania;
• świadczenie podlegające rozliczeniu na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, jeżeli spełniono ich przesłanki.

W przypadku bezpodstawnego wzbogacenia podstawowe znaczenie mają art. 405 i następne Kodeksu cywilnego. Trzeba ustalić między innymi, czy majątek jednego partnera powiększył się kosztem drugiego bez odpowiedniej podstawy prawnej.

Nie można jednak automatycznie utożsamiać każdej wpłaty na firmę partnera z bezpodstawnym wzbogaceniem. Inaczej ocenia się środki przekazane jako pożyczka, inaczej bezzwrotne wsparcie, a jeszcze inaczej wydatki ponoszone w ramach uzgodnionego wspólnego przedsięwzięcia.

Praca w firmie bez umowy i wynagrodzenia

Partner mógł przez kilka lat odpowiadać za marketing, obsługę klientów lub księgowość, nie otrzymując formalnej pensji. Samo wykonywanie takich obowiązków nie oznacza jeszcze, że nabył prawo do części przedsiębiorstwa.

Możliwość dochodzenia wynagrodzenia lub innego świadczenia zależy od rzeczywistej podstawy współpracy. Należy sprawdzić, czy strony zawarły umowę, choćby w sposób dorozumiany, czy praca była wkładem do spółki, czy też stanowiła nieodpłatną pomoc w ramach związku.

Jeżeli w rzeczywistości spełnione były przesłanki stosunku pracy, jego ustalenie wymaga odrębnej oceny na podstawie przepisów prawa pracy. Nie można jednak zakładać, że każda regularna pomoc w firmie była zatrudnieniem.

Jeżeli równocześnie partnerzy finansowali prywatne wydatki, należy oddzielić je od nakładów na działalność gospodarczą. Odrębnymi zagadnieniami są zwrot nakładów na mieszkanie partnera oraz przelewy na konto partnerki po rozstaniu. Nie należy bez analizy dokumentów łączyć tych rozliczeń z wartością przedsiębiorstwa.

Konta, domeny, dane klientów i dostęp do systemów

Po rozstaniu spór często dotyczy nie tylko pieniędzy, ale również kontroli nad bieżącą działalnością. Bywa, że jeden partner posiada hasła do sklepu internetowego, a drugi dostęp do rachunku bankowego, systemu księgowego i kontaktów z kontrahentami.

Dostęp techniczny nie jest równoznaczny z prawem własności ani uprawnieniem do dysponowania danym zasobem.

Trzeba osobno ustalić uprawnienia do:

• rachunku firmowego i zgromadzonych na nim środków;
• domeny internetowej i konta u rejestratora;
• strony internetowej, sklepu oraz praw autorskich do ich elementów;
• profili firmowych w mediach społecznościowych;
• bazy klientów, historii zamówień i danych osobowych;
• oprogramowania, licencji i systemów sprzedażowych.

W działalności jednoosobowej rachunek firmowy jest zwykle prowadzony dla konkretnego przedsiębiorcy. W spółce z o.o. rachunek należy do spółki. Osoba posiadająca jedynie upoważnienie bankowe nie staje się przez to właścicielem pieniędzy.

Przy domenach i kontach internetowych należy sprawdzić regulaminy usługodawców oraz to, kto jest stroną umowy. Część uprawnień może podlegać przeniesieniu na podstawie odpowiednich procedur, a część wymaga zawarcia nowej umowy.

Osobnego potraktowania wymagają dane klientów. Ich wykorzystywanie musi być zgodne z RODO, w szczególności z zasadami legalności, ograniczenia celu i bezpieczeństwa przetwarzania. Były partner nie może automatycznie skopiować całej bazy klientów do nowej działalności tylko dlatego, że wcześniej zajmował się sprzedażą.

Jeśli przedsiębiorstwo jest wspólne w znaczeniu prawnym, nieuprawnione odcięcie drugiej osoby od systemów może również prowadzić do roszczeń cywilnych albo odpowiedzialności wynikającej z umowy spółki.

Długi, umowy i odpowiedzialność wobec kontrahentów

Podział aktywów jest tylko częścią problemu. Firma może mieć niespłacone kredyty, zaległe faktury, zobowiązania podatkowe, umowy z dostawcami i obowiązki wobec pracowników. Odpowiedzialność zależy od tego, kto jest stroną umowy oraz jaka jest forma prawna działalności.

Forma działalności	Podstawowa zasada odpowiedzialności
Jednoosobowa działalność gospodarcza	Za zobowiązania przedsiębiorcy odpowiada osoba prowadząca działalność. Drugi partner może odpowiadać odrębnie, jeżeli sam zaciągnął zobowiązanie, poręczył je lub istnieje inna podstawa prawna.
Spółka cywilna	Za zobowiązania spółki wspólnicy odpowiadają solidarnie na podstawie art. 864 Kodeksu cywilnego.
Spółka z o.o.	Co do zasady za własne zobowiązania odpowiada spółka. Wspólnik nie odpowiada za nie wyłącznie z racji posiadania udziałów, lecz możliwa jest odpowiedzialność wynikająca z odrębnych podstaw, np. poręczenia lub pełnienia funkcji w zarządzie.

Rozstanie partnerów samo w sobie nie rozwiązuje zawartych wcześniej umów. Nawet jeżeli strony ustalą między sobą, że jeden partner będzie spłacał wszystkie długi, takie porozumienie nie musi zwalniać drugiego wobec wierzyciela.

Przejęcie długu wymagające zwolnienia dotychczasowego dłużnika powinno spełniać warunki z art. 519 i następnych Kodeksu cywilnego, w tym odpowiednie wymogi dotyczące zgody oraz formy. W innych sytuacjach zawarte porozumienie może wywoływać skutki tylko pomiędzy partnerami.

Przy spółce cywilnej należy szczególnie uważać na zobowiązania powstałe przed wystąpieniem wspólnika. Samo zakończenie uczestnictwa w spółce nie usuwa automatycznie jego odpowiedzialności za wcześniej powstałe długi.

Osobnej analizy wymagają umowy leasingu, kredytu i najmu. Własność przedmiotu leasingu, możliwość korzystania z niego oraz odpowiedzialność za raty wynikają z konkretnej umowy, a nie wyłącznie z tego, kto faktycznie używał danej rzeczy.

Przy przekazywaniu całego przedsiębiorstwa albo jego zorganizowanej części trzeba również uwzględnić przepisy dotyczące nabycia przedsiębiorstwa i odpowiedzialności za związane z nim zobowiązania, w szczególności art. 55(4) Kodeksu cywilnego.

Wycena przedsiębiorstwa albo poszczególnych aktywów

Wartość wspólnego biznesu nie zawsze jest równa sumie pieniędzy wydanych na jego uruchomienie. Firma może mieć rozpoznawalną markę, stałych klientów i rentowne kontrakty albo przeciwnie — znaczne zadłużenie i problemy z płynnością.

Przed zaproponowaniem spłaty jednego partnera warto ustalić, co dokładnie jest przedmiotem rozliczenia: udziały w spółce, prawa wspólnika, przedsiębiorstwo jako zorganizowany zespół składników czy poszczególne rzeczy i wierzytelności.

Wycena może uwzględniać:

• środki pieniężne, zapasy, sprzęt, pojazdy i inne aktywa;
• należności od klientów oraz prawdopodobieństwo ich odzyskania;
• kredyty, zobowiązania handlowe i inne obciążenia;
• osiągane wyniki finansowe i zdolność do generowania przyszłych dochodów;
• markę, prawa do domen i oprogramowania oraz wartość relacji biznesowych;
• ryzyka wynikające z umów, sporów i zależności firmy od pracy konkretnej osoby.

W zależności od charakteru przedsiębiorstwa można zastosować podejście majątkowe, dochodowe albo porównawcze. Metoda odpowiednia dla niewielkiego zakładu usługowego nie musi być właściwa dla sklepu internetowego o dużej wartości marki i niewielkich aktywach rzeczowych.

Ważne jest również uzgodnienie daty wyceny. Wynik może być inny na dzień faktycznego rozstania, wystąpienia ze spółki, podpisania porozumienia albo sprzedaży udziałów.

Nie zawsze roszczenie jednego partnera jest roszczeniem o część aktualnej wartości przedsiębiorstwa. Przy pożyczce podstawowe znaczenie może mieć kwota podlegająca zwrotowi, natomiast przy sprzedaży udziałów — wartość praw udziałowych. W spółce cywilnej szczególne zasady rozliczenia wynikają z art. 871 i 875 Kodeksu cywilnego.

Wyjście ze wspólnego biznesu, sprzedaż lub dalsza współpraca

Nie ma jednego rozwiązania właściwego dla każdej firmy. Wybór powinien uwzględniać formę działalności, możliwość dalszego prowadzenia biznesu i zakres konfliktu.

Jeden partner przejmuje biznes i rozlicza drugiego

To rozwiązanie bywa najprostsze, jeżeli oboje zgadzają się co do wartości rozliczenia. Konieczne jest jednak prawidłowe określenie przedmiotu transakcji.

W spółce z o.o. może dojść do sprzedaży udziałów. W spółce cywilnej dwuosobowej wystąpienie wspólnika wymaga uwzględnienia skutków ustania spółki i rozliczenia majątku. Przy działalności jednoosobowej drugiemu partnerowi można zwrócić należne środki albo nabyć od niego określone aktywa, ale nie sprzedaje się udziałów w jednoosobowej działalności gospodarczej.

Sprzedaż przedsiębiorstwa osobie trzeciej

Partnerzy mogą zdecydować o sprzedaży biznesu, jeśli jego forma własności oraz przepisy pozwalają im wspólnie przeprowadzić taką transakcję. Trzeba wówczas ustalić zakres przenoszonych praw i rzeczy, zobowiązania oraz sposób podziału otrzymanej ceny.

Sprzedaż przedsiębiorstwa wymaga zachowania formy wynikającej z art. 75(1) Kodeksu cywilnego, z uwzględnieniem przepisów szczególnych dotyczących poszczególnych składników, np. nieruchomości.

Dalsza współpraca mimo zakończenia związku

Byli partnerzy mogą nadal prowadzić firmę razem. Wtedy warto oddzielić osobisty konflikt od zasad zarządzania i sporządzić pisemne porozumienie dotyczące kompetencji, finansowania, wynagrodzeń, dostępu do informacji i podejmowania decyzji.

W szczególności przy równych udziałach w spółce z o.o. należy przewidzieć sposób postępowania w razie trwałego impasu decyzyjnego.

Co zrobić, gdy porozumienie jest niemożliwe?

Możliwe działania zależą od podstawy prawnej roszczenia. W grę mogą wchodzić:

• wezwanie do zapłaty określonej należności;
• dochodzenie zwrotu pożyczki lub bezpodstawnego wzbogacenia;
• żądanie zniesienia współwłasności konkretnej rzeczy;
• rozliczenie występującego wspólnika spółki cywilnej;
• postępowanie dotyczące rozwiązania spółki albo ochrony praw wspólnika, jeśli spełnione są ustawowe przesłanki;
• wniosek o zabezpieczenie roszczenia, jeżeli istnieją ku temu podstawy procesowe.

Przykładowo zgodnie z art. 874 Kodeksu cywilnego wspólnik spółki cywilnej może z ważnych powodów żądać rozwiązania spółki przez sąd. W spółce z o.o. art. 271 Kodeksu spółek handlowych przewiduje możliwość rozwiązania spółki przez sąd w określonych sytuacjach, ale sam konflikt osobisty wspólników nie oznacza automatycznie spełnienia tych przesłanek.

Sprawy o zapłatę związane z działalnością gospodarczą mogą być rozpoznawane według przepisów o postępowaniu gospodarczym. Nie należy zakładać, że każdy spór byłych partnerów trafi do sądu rodzinnego. O właściwości sądu decydują charakter żądania, strony i przepisy postępowania.

Porozumienie powinno wskazywać nie tylko kwoty spłat, lecz także dokładnie określać, jakie roszczenia są rozliczane, kto przejmuje poszczególne aktywa, jakie działania należy wykonać wobec kontrahentów oraz kiedy nastąpi przekazanie dostępów i dokumentów.

Jeżeli działalność była prowadzona z wykorzystaniem nieruchomości należącej do jednego partnera, trzeba również ustalić, czy wydatki dotyczyły przedsiębiorstwa, czy prywatnego majątku. Podobne rozgraniczenie jest ważne, gdy partnerzy równolegle realizowali przedsięwzięcie takie jak budowa domu z partnerką.

W sporach pieniężnych nie należy zwlekać z oceną przedawnienia. Ogólny termin przedawnienia wynosi co do zasady sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe i związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej — trzy lata, chyba że przepis szczególny przewiduje inny termin. Zastosowanie właściwego terminu zależy od charakteru konkretnego roszczenia. Co do zasady koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, jeżeli termin wynosi co najmniej dwa lata.

Najczęstsze błędy i argumenty drugiej strony

Konflikt o biznes często prowadzi do przedstawiania skrajnych stanowisk. Niektóre argumenty mogą być prawnie uzasadnione, inne wymagają istotnego doprecyzowania.

„Firma jest na mnie, więc nic ci się nie należy”

Rejestracja działalności na jedną osobę nie wyklucza istnienia roszczeń drugiego partnera. Trzeba jednak wykazać konkretną podstawę żądania, zamiast domagać się automatycznie połowy całej firmy.

„Pracowałem przez lata, więc należy mi się połowa zysku”

Udział w zysku może wynikać z umowy spółki lub innych ustaleń. Samo wykonywanie pracy nie tworzy takiego prawa. Możliwość uzyskania zapłaty zależy od charakteru współpracy oraz dowodów.

„Wszystko kupowaliśmy razem, więc każdy sprzęt jest wspólny”

Wspólne korzystanie z rzeczy nie oznacza współwłasności. Konieczne jest ustalenie podstawy nabycia i ewentualnego wniesienia rzeczy do spółki. W spółce z o.o. rzeczy nabyte przez spółkę należą do niej, nie bezpośrednio do wspólników.

„Rozstaliśmy się, więc nie odpowiadam już za długi”

Rozstanie nie wpływa automatycznie na zobowiązania wobec osób trzecich. Trzeba sprawdzić treść umów, charakter odpowiedzialności i ewentualne skuteczne zwolnienie z długu.

„Nie mamy pisemnej umowy, więc niczego nie udowodnię”

Brak jednego podpisanego dokumentu nie musi przekreślać roszczeń. Znaczenie mogą mieć przelewy, e-maile, wiadomości, zeznania świadków i sposób wykonywania uzgodnień. Nie usuwa to jednak wymogów formalnych dotyczących określonych czynności ani ograniczeń dowodowych wynikających z przepisów.

Osobnym błędem jest podpisywanie ogólnego oświadczenia, że strony nie mają wobec siebie żadnych roszczeń, bez wcześniejszej analizy zadłużenia, wartości udziałów i skutków podatkowych. Takie postanowienie może znacząco utrudnić późniejsze dochodzenie należności.

Praktyczna sytuacja: wspólnicy rozstają się, ale firma nadal działa

Ten przykład pokazuje, dlaczego przy rozstaniu trzeba równolegle zadbać o rozliczenia między partnerami i sytuację przedsiębiorstwa wobec osób trzecich. Niewłaściwe przeniesienie rzeczy, dokumentów lub kontraktów może spowodować dodatkowe koszty nawet wtedy, gdy strony zgadzają się co do kwoty spłaty.

FAQ – wspólna firma po rozstaniu

Czy były partner może żądać połowy firmy, jeśli nie był jej formalnym właścicielem?

Nie ma takiego automatycznego uprawnienia. Może natomiast dochodzić konkretnych roszczeń wynikających z umowy, współwłasności, pożyczki lub innych podstaw prawnych. Przy ocenie trzeba oddzielić udział w prowadzeniu firmy od prawa własności przedsiębiorstwa.

Czy można odzyskać pieniądze przekazane na rozwój firmy bez umowy?

Jest to możliwe w określonych okolicznościach, ale trzeba wykazać podstawę roszczenia. Potwierdzenia przelewów, korespondencja i dokumenty zakupu mogą pomóc ustalić, czy środki były pożyczką, wkładem, darowizną czy innym świadczeniem.

Czy jeden ze wspólników spółki z o.o. może zmusić drugiego do sprzedaży udziałów?

Nie tylko dlatego, że zakończył się ich związek. Możliwość przymusowego wyłączenia wspólnika, rozwiązania spółki lub innego rozstrzygnięcia zależy od spełnienia odpowiednich przesłanek prawnych. Dobrowolna sprzedaż udziałów wymaga uzgodnienia warunków i zachowania wymaganej formy.

Co zrobić, gdy były partner blokuje dostęp do firmowych dokumentów?

Najpierw należy ustalić przysługujące uprawnienia do informacji i dokumentacji. Wspólnik spółki z o.o. może korzystać z prawa kontroli na zasadach przewidzianych w art. 212 Kodeksu spółek handlowych, z uwzględnieniem ustawowych ograniczeń i szczególnych regulacji. W innych formach działalności podstawy żądania dokumentów mogą być odmienne. Nie należy przełamywać zabezpieczeń ani pozyskiwać danych bez uprawnienia.

Czy można otworzyć konkurencyjną firmę po rozstaniu?

To zależy od obowiązujących umów, statusu wspólnika lub członka organu i przepisów regulujących zakaz konkurencji oraz ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa. Samo rozstanie nie znosi istniejących obowiązków. Szczególnej ostrożności wymaga wykorzystywanie poufnych informacji i baz klientów poprzedniego przedsiębiorstwa.

Czy rozliczenie wspólnej firmy trzeba zgłosić do urzędu skarbowego?

Poszczególne czynności, np. sprzedaż udziałów, przekazanie składników przedsiębiorstwa czy wypłata określonych należności, mogą powodować skutki podatkowe. Ich rodzaj zależy od formy działalności i podstawy rozliczenia. Przed podpisaniem porozumienia warto sprawdzić konsekwencje w PIT, CIT, VAT lub PCC, stosownie do charakteru transakcji.

Podsumowanie – jak bezpiecznie zakończyć wspólny biznes po rozstaniu?

Najpierw należy ustalić rzeczywistą strukturę własności i finansowania przedsiębiorstwa. Dopiero potem można ocenić, czy właściwym rozwiązaniem będzie zwrot nakładów, spłata pożyczki, rozliczenie spółki, sprzedaż udziałów czy podział konkretnych składników majątku.

Przy negocjacjach warto osobno określić wartość aktywów, istniejące zobowiązania, sposób przekazania dostępu do systemów oraz odpowiedzialność za bieżące umowy. Pisemne porozumienie powinno precyzyjnie wskazywać zakres rozliczeń i terminy wykonania poszczególnych czynności.

Jeżeli drugi partner nie współpracuje, dalsza droga zależy od rodzaju roszczenia i przysługujących uprawnień. Zgromadzenie dokumentów na wczesnym etapie zwykle ułatwia zarówno negocjacje, jak i ewentualne postępowanie sądowe.