Rozdzielność majątkowa a nakłady na majątek małżonka i teściów

Rozdzielność majątkowa nie znosi wszystkich obowiązków rodzinnych

Jeżeli małżonkowie zawarli intercyzę ustanawiającą rozdzielność majątkową, każdy z nich zachowuje swój majątek oraz samodzielnie nabywa przedmioty majątkowe po zawarciu umowy. Oznacza to, że wynagrodzenie za pracę za granicą, oszczędności z tego wynagrodzenia i rzeczy kupione za te środki co do zasady należą do tego małżonka, który je zarobił.

Nie oznacza to jednak, że każda złotówka wysłana żonie podlega później zwrotowi. Nawet przy rozdzielności majątkowej małżonkowie mają obowiązek przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny. Jeżeli przelewy były przeznaczane na czynsz, media, żywność, ubrania, szkołę dzieci czy inne zwykłe potrzeby domowe, zwykle trudno będzie żądać ich zwrotu tylko dlatego, że małżeństwo weszło w konflikt.

Inaczej trzeba ocenić środki, które nie zostały zużyte na bieżące utrzymanie, lecz miały być przechowywane jako oszczędności, przeznaczone na konkretny zakup albo zainwestowane w majątek żony lub osób trzecich. Wtedy można rozważać roszczenie o zapłatę, wydanie rzeczy, rozliczenie nakładów albo zwrot bezpodstawnego wzbogacenia.

Oszczędności wysyłane na konto żony

Samo to, że pieniądze wpływały na rachunek bankowy żony, nie przesądza jeszcze o ich definitywnym przejściu do jej majątku. W sporze sąd będzie badał, czy środki były darowizną, pożyczką, przekazaniem do przechowania, wspólnym planem oszczędzania, bieżącym finansowaniem rodziny czy rozliczeniem innych zobowiązań.

Jeżeli z korespondencji, historii przelewów, uzgodnień między małżonkami albo sposobu dysponowania pieniędzmi wynika, że żona miała jedynie przechowywać środki albo zarządzać nimi w Pana imieniu, można żądać ich zwrotu. W takim pozwie trzeba wykazać wysokość przekazanych kwot, aktualną kwotę zatrzymaną przez żonę oraz brak podstawy prawnej do zatrzymania pieniędzy.

Jeżeli żona twierdzi, że pieniądze były darowizną, sama okoliczność przelewu na jej konto może nie wystarczyć. Liczą się tytuły przelewów, wiadomości, zeznania świadków, ustalenia rodzinne i cel przekazania środków. Przy większych kwotach bardzo ważne jest odtworzenie pełnego przepływu pieniędzy: ile trafiło na rachunek żony, ile poszło na potrzeby rodziny, ile zostało w gotówce, a ile przeznaczono na konkretny majątek.

Samochód kupiony dla żony

Przy samochodzie trzeba ustalić przede wszystkim, kto był stroną umowy sprzedaży, z czyich pieniędzy zapłacono cenę, kto został wpisany jako właściciel w dokumentach i czy mąż wyraźnie chciał podarować auto żonie. Jeżeli samochód został rzeczywiście darowany żonie, odzyskanie jego wartości będzie trudniejsze i wymagałoby odrębnej podstawy, na przykład skutecznego odwołania darowizny w szczególnych okolicznościach.

Jeżeli natomiast żona kupiła samochód za środki męża bez uzgodnienia, że ma to być darowizna, albo miała jedynie korzystać z auta, a nie zatrzymać jego wartość dla siebie, można rozważać roszczenie o zwrot wartości świadczenia lub bezpodstawnego wzbogacenia. W praktyce potrzebne będą dokumenty zakupu, potwierdzenie zapłaty, tytuły przelewów, ubezpieczenie, korespondencja dotycząca zakupu i dowody faktycznego korzystania z pojazdu.

Nie należy też mylić własności pojazdu z samym korzystaniem z niego. Jeżeli auto formalnie należy do żony, mąż nie powinien samowolnie go zabierać. Bezpieczniej jest wystąpić z pisemnym wezwaniem do rozliczenia, a w razie odmowy skierować sprawę do sądu.

Remont domu teściów i zwrot nakładów

Jeżeli dom należy do teściów, to nakłady na remont co do zasady wzbogaciły właścicieli nieruchomości, a nie żonę. Dlatego roszczenie o zwrot nakładów na dom teściów należy kierować przede wszystkim przeciwko teściom jako właścicielom, chyba że z dokumentów wynika inny układ, na przykład że żona otrzymała od rodziców pieniądze albo sama była właścicielką udziału w nieruchomości.

Podstawą roszczenia może być w szczególności art. 405 Kodeksu cywilnego, czyli bezpodstawne wzbogacenie, albo przepisy o nienależnym świadczeniu, jeżeli cel świadczenia nie został osiągnięty. W niektórych sprawach znaczenie mogą mieć także przepisy o rozliczeniach między właścicielem a posiadaczem rzeczy, ale zależy to od tego, czy osoba remontująca dom miała faktyczne władztwo nad nieruchomością i w jakim charakterze w niej mieszkała.

Wartość roszczenia nie zawsze równa się sumie faktur za materiały i robociznę. Sąd często bada, czy i o ile remont zwiększył wartość nieruchomości. Jeżeli po remoncie dom jest wart więcej, roszczenie może odpowiadać korzyści właścicieli. Jeżeli część prac była zwykłym zużyciem na potrzeby zamieszkiwania, wartość do odzyskania może być niższa.

Jakie dowody przygotować?

W sprawach o zwrot pieniędzy i nakładów ciężar dowodu spoczywa na osobie, która żąda zapłaty. Trzeba więc przygotować nie tylko ogólną historię konfliktu, ale konkretne dokumenty pokazujące przepływ środków i cel wydatków.

Najważniejsze dowody to potwierdzenia przelewów z zagranicy, wyciągi z rachunków bankowych, tytuły przelewów, faktury za materiały i usługi, umowy z wykonawcami, zdjęcia domu przed remontem i po remoncie, wiadomości z żoną i teściami, zeznania świadków oraz dokumenty dotyczące samochodu. Przy większych nakładach na nieruchomość sąd może dopuścić opinię biegłego, który określi wzrost wartości domu.

Jeżeli część pieniędzy była przekazywana w gotówce, sprawa jest trudniejsza, ale nie zawsze przegrana. Pomocne mogą być wypłaty z konta w zbliżonych datach, wiadomości potwierdzające odbiór pieniędzy, świadkowie obecni przy przekazaniu gotówki albo dokumenty pokazujące, że po przekazaniu gotówki wykonano konkretne prace.

Wezwanie do zapłaty i pozew

Pierwszym krokiem powinno być pisemne wezwanie do zapłaty skierowane do właściwej osoby: do żony w zakresie zatrzymanych oszczędności lub rozliczeń dotyczących samochodu, a do teściów w zakresie remontu ich nieruchomości. Wezwanie powinno zawierać kwotę, termin zapłaty, numer rachunku, opis podstawy żądania oraz zapowiedź skierowania sprawy do sądu.

Jeżeli druga strona odmawia zapłaty, pozostaje pozew o zapłatę. W pozwie trzeba wskazać wartość żądania, opisać konkretne przesunięcia majątkowe, dołączyć dowody i wyjaśnić, dlaczego pozwany jest wzbogacony kosztem powoda. W sprawie przeciwko teściom trzeba wykazać, że to właściciele nieruchomości odnieśli korzyść z remontu.

Roszczenia tego typu przedawniają się na zasadach ogólnych. Co do zasady termin wynosi 6 lat, a dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej 3 lata. Koniec terminu przedawnienia przypada zwykle na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin jest krótszy niż 2 lata. Z tego względu nie warto zwlekać z wezwaniem do zapłaty i pozwem, zwłaszcza gdy remont albo przelewy miały miejsce kilka lat wcześniej.

FAQ

Podsumowanie

Przy rozdzielności majątkowej może Pan dochodzić zwrotu pieniędzy i nakładów, ale nie wszystkich wydatków jednakowo. Środki przeznaczone na zwykłe utrzymanie rodziny najczęściej nie będą podlegały zwrotowi. Inaczej wygląda sytuacja z oszczędnościami zatrzymanymi przez żonę, samochodem kupionym z Pana środków albo remontem domu teściów.

Najważniejsze jest ustalenie, kto faktycznie uzyskał korzyść: żona, teściowie czy obie strony w różnym zakresie. Dopiero potem można dobrać podstawę prawną, przygotować wezwanie do zapłaty i zdecydować, przeciwko komu skierować pozew.

Źródła

• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 27, art. 47 i art. 51 - ISAP.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 118, art. 405, art. 409, art. 410 i art. 455 - ISAP.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2014 r., V CSK 488/13 - dotyczący dopuszczalności stosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu przy rozliczeniach małżonków pozostających w rozdzielności majątkowej.