Śmierć partnera bez testamentu – dziedziczenie, mieszkanie i zachowek

Śmierć partnera bez testamentu – kto dziedziczy i jakie prawa ma konkubent?

Najważniejsze jest rozróżnienie między dziedziczeniem majątku zmarłego a prawami majątkowymi, które pozostający przy życiu partner posiadał już wcześniej. Śmierć partnera nie powoduje utraty własnego udziału w mieszkaniu, wierzytelności z tytułu pożyczki ani innych samodzielnych praw majątkowych.

Jeżeli zmarły nie pozostawił testamentu, zastosowanie mają zasady dziedziczenia ustawowego określone w art. 931–935 Kodeksu cywilnego. Prawo do spadku wynika z określonej ustawowo więzi rodzinnej, przysposobienia lub pozostawania w związku małżeńskim, a nie z samego faktu wspólnego życia.

Kto dziedziczy po osobie pozostającej w konkubinacie?

W pierwszej kolejności do spadku powołane są dzieci zmarłego oraz jego małżonek. Dziedziczą oni co do zasady w częściach równych, przy czym udział małżonka nie może być mniejszy niż jedna czwarta spadku. Jeżeli zmarły nie miał zstępnych, znaczenie mają kolejne grupy spadkobierców, obejmujące między innymi małżonka, rodziców, rodzeństwo i ich zstępnych, dziadków oraz ich zstępnych, według kolejności określonej w ustawie.

Jeżeli nie ma żadnego spadkobiercy z wcześniejszych grup, dziedziczyć może gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a w określonych sytuacjach Skarb Państwa.

Partner nieformalny nie zostaje spadkobiercą ustawowym nawet wtedy, gdy był jedyną osobą opiekującą się zmarłym. Nie zmieniają tego wspólny meldunek, prowadzenie gospodarstwa domowego ani wieloletnie zamieszkiwanie w jednej nieruchomości.

Jeżeli zmarły miał dzieci ze związku nieformalnego, dzieci te dziedziczą na takich samych zasadach jak pozostałe dzieci zmarłego. Nie ma znaczenia, czy ich rodzice zawarli małżeństwo.

Czy konkubent ma prawo do zachowku?

Nie. Zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego uprawnionymi do zachowku są zstępni, małżonek i rodzice spadkodawcy, którzy byliby powołani do dziedziczenia z ustawy. Partner nieformalny nie należy do tego kręgu.

Sam brak testamentu nie tworzy roszczenia o zachowek. Zachowek służy ochronie określonych członków rodziny, którzy nie otrzymali należnej im wartości majątkowej, na przykład z powodu testamentu lub darowizn uwzględnianych przy obliczaniu zachowku.

Jeżeli dzieci lub inni uprawnieni otrzymali cały należny im udział w majątku, zazwyczaj nie mają dodatkowego roszczenia o zachowek wyłącznie dlatego, że doszło do śmierci ich rodzica lub krewnego.

Inaczej należy rozpatrywać sytuację, gdy partner otrzymał od zmarłego znaczną darowiznę. W określonych okolicznościach darowizna może mieć znaczenie przy obliczaniu zachowku, a obdarowany może odpowiadać wobec uprawnionych na zasadach określonych w art. 1000 Kodeksu cywilnego. Nie oznacza to jednak automatycznego obowiązku zwrotu każdej darowizny.

Trzeba również oddzielić sprawy spadkowe od rozliczeń pieniężnych między partnerami. Jeżeli zmarły był właścicielem nieruchomości, ale drugi partner finansował jej remont, może powstać odrębne roszczenie o zwrot nakładów na mieszkanie partnera. Nie jest to zachowek ani udział w spadku.

Kto jest właścicielem mieszkania po śmierci partnera?

O prawach do mieszkania decyduje przede wszystkim jego stan prawny sprzed śmierci właściciela. Trzeba ustalić, czy nieruchomość należała wyłącznie do zmarłego, była współwłasnością partnerów, czy też stanowiła własność pozostającej przy życiu osoby.

Stan prawny mieszkania	Skutek śmierci partnera	Znaczenie dla osoby żyjącej
Wyłączna własność zmarłego	Nieruchomość wchodzi do spadku.	Partner nie nabywa własności z samego faktu wspólnego zamieszkiwania.
Współwłasność partnerów	Do spadku wchodzi udział należący do zmarłego.	Drugi partner zachowuje swój dotychczasowy udział.
Wyłączna własność osoby żyjącej	Mieszkanie nie wchodzi do spadku po zmarłym.	Spadkobiercy nie nabywają prawa własności tego mieszkania.
Mieszkanie wynajmowane	Może dojść do wstąpienia w stosunek najmu na podstawie art. 691 Kodeksu cywilnego.	Decydują ustawowe przesłanki, a nie samo dziedziczenie.

Jeżeli mieszkanie stanowiło współwłasność ułamkową, wysokość udziałów wynika przede wszystkim z aktu notarialnego i księgi wieczystej. Gdy udziały nie zostały określone, zastosowanie może mieć domniemanie ich równości wynikające z art. 197 Kodeksu cywilnego.

Przy ustalaniu stanu prawnego trzeba także sprawdzić, czy zmarły pozostawał formalnie w małżeństwie. Samo rozstanie z małżonkiem, bez prawomocnego rozwodu i bez innych szczególnych okoliczności przewidzianych ustawą, nie pozbawia go praw spadkowych.

Wpłaty, pożyczki, darowizny i nakłady jednego partnera

Brak prawa do dziedziczenia nie wyklucza możliwości odzyskania pieniędzy przekazanych za życia zmarłego. Trzeba jednak ustalić, jaki był charakter tych świadczeń.

Spłacanie kredytu lub finansowanie remontu mieszkania zmarłego

Jeżeli mieszkanie należało wyłącznie do zmarłego, a drugi partner opłacał raty kredytu, kupował materiały budowlane albo finansował modernizację, nie oznacza to automatycznie nabycia udziału we własności. Może natomiast powstać roszczenie pieniężne.

Znaczenie ma to, czy wydatki stanowiły realizację zawartej między partnerami umowy, pożyczkę, nakłady związane z określonym uzgodnieniem czy świadczenie, którego podstawa ostatecznie odpadła. Nie każdy wydatek poniesiony podczas związku podlega zwrotowi.

Czy spadkobiercy muszą oddać pożyczone pieniądze?

Jeżeli jeden partner pożyczył drugiemu pieniądze i zobowiązanie nie zostało spłacone, wierzytelność co do zasady nie wygasa wskutek śmierci pożyczkobiorcy. Może stanowić dług spadkowy, za który odpowiadają spadkobiercy na zasadach określonych w prawie spadkowym.

Przy pożyczce przekraczającej 1000 zł wymagane jest zachowanie formy dokumentowej, zgodnie z art. 720 § 2 Kodeksu cywilnego. Niezachowanie tej formy nie powoduje samo w sobie nieważności umowy, ale może mieć konsekwencje dowodowe.

Przelew bankowy z tytułem wskazującym na pożyczkę, wiadomości dotyczące terminu oddania pieniędzy czy potwierdzenia częściowych spłat mogą znacząco ułatwić wykazanie roszczenia.

Darowizna a pieniądze przekazane na wspólne życie

Jeżeli określona kwota została rzeczywiście darowana partnerowi, co do zasady nie można żądać jej zwrotu tylko dlatego, że obdarowany zmarł. Inaczej wygląda ocena pożyczki, świadczenia warunkowego albo wydatku poniesionego na podstawie uzgodnienia, które nie zostało zrealizowane.

Spory często dotyczą zakupów żywności, opłacania rachunków i codziennych wydatków. Takie świadczenia mogą stanowić zwykły wkład w prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Sam fakt ich poniesienia nie przesądza o istnieniu roszczenia wobec spadkobierców.

Mieszkanie, kredyt, najem, konto i bieżące koszty życia

Czy rodzina zmarłego może od razu wyrzucić partnera z mieszkania?

Jeżeli osoba pozostająca przy życiu była osobą bliską spadkodawcy i mieszkała z nim do dnia śmierci, art. 923 Kodeksu cywilnego przyznaje jej prawo korzystania przez trzy miesiące od otwarcia spadku z mieszkania i urządzenia domowego w zakresie dotychczasowym.

Uprawnienie to nie oznacza dziedziczenia nieruchomości ani ustanowienia dożywotniego prawa zamieszkiwania. Chroni jednak sytuację mieszkaniową osoby bliskiej w pierwszym okresie po śmierci spadkodawcy.

Po upływie tego czasu dalsze korzystanie z mieszkania wymaga innej podstawy prawnej, na przykład własnego udziału we współwłasności, skutecznej umowy, prawa najmu lub uzgodnienia ze spadkobiercami.

Jeżeli dojdzie do sporu, spadkobiercy nie mogą samowolnie usuwać mieszkańca z lokalu z naruszeniem obowiązujących przepisów. Ewentualne dochodzenie wydania nieruchomości i eksmisja podlegają właściwym procedurom prawnym.

Co dzieje się z wynajmowanym mieszkaniem?

W przypadku lokalu mieszkalnego wynajmowanego przez zmarłego szczególne znaczenie ma art. 691 Kodeksu cywilnego. Osoba, która pozostawała z najemcą faktycznie we wspólnym pożyciu i stale zamieszkiwała z nim w lokalu do chwili jego śmierci, może z mocy prawa wstąpić w stosunek najmu.

Nie jest do tego konieczne zawarcie małżeństwa ani nabycie spadku. Trzeba jednak wykazać rzeczywistą wspólnotę życiową i stałe zamieszkiwanie. Sam meldunek nie rozstrzyga o spełnieniu tych przesłanek.

Przepis ten nie działa w identyczny sposób przy każdym rodzaju korzystania z lokalu. Odrębnie należy ocenić sytuację współnajemców oraz mieszkań objętych szczególnymi regulacjami.

Wspólny kredyt hipoteczny po śmierci partnera

Jeżeli oboje partnerzy byli kredytobiorcami i odpowiadali solidarnie za zobowiązanie, śmierć jednego z nich co do zasady nie zwalnia drugiego z obowiązku spłaty. Bank może nadal dochodzić należności od żyjącego współdłużnika w granicach wynikających z umowy i przepisów.

Długi zmarłego mogą jednocześnie przejść na spadkobierców. Zakres ich odpowiedzialności zależy między innymi od sposobu przyjęcia spadku, etapu działu spadku oraz zasad odpowiedzialności za długi spadkowe.

Osoba, która spłacała raty ponad swój udział w zobowiązaniu, może w określonych okolicznościach dochodzić rozliczenia regresowego. Nie wolno jednak zakładać, że każda rata zapłacona po śmierci partnera automatycznie staje się długiem jego spadkobierców w pełnej wysokości.

Jeżeli kredyt był zabezpieczony hipoteką, trzeba odróżnić osobistą odpowiedzialność kredytobiorców od odpowiedzialności wynikającej z obciążenia nieruchomości.

Jeżeli zmarły pozostawał formalnie w małżeństwie z inną osobą, kwestia własności mieszkania i dziedziczenia może dodatkowo wymagać ustalenia ustroju majątkowego małżeńskiego. Szerzej odrębny problem opisuje artykuł o dziedziczeniu przy nowym związku małżonka.

Co z pieniędzmi na koncie bankowym zmarłego?

Środki znajdujące się na indywidualnym rachunku zmarłego co do zasady podlegają rozliczeniu spadkowemu, z uwzględnieniem ustawowych wyjątków. Partner nieformalny nie uzyskuje do nich prawa tylko dlatego, że znał hasło do bankowości elektronicznej, posiadał kartę płatniczą albo regularnie wpłacał pieniądze na rachunek.

Pełnomocnictwo do rachunku co do zasady wygasa ze śmiercią posiadacza, a wcześniejszy dostęp do pieniędzy nie jest uprawnieniem do samodzielnego wypłacania ich po śmierci.

Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci, przewidziana w art. 56 Prawa bankowego, może wskazywać jedynie osoby należące do ustawowo określonego kręgu: małżonka, wstępnych, zstępnych lub rodzeństwo. Partner nieformalny jako taki nie jest objęty tym katalogiem.

W przypadku rachunku wspólnego trzeba sprawdzić umowę z bankiem, rzeczywiste prawa do zgromadzonych środków i zasady rozliczenia udziału zmarłego. Sam fakt bycia współposiadaczem rachunku nie zawsze przesądza o własności całej znajdującej się na nim kwoty.

Kto płaci czynsz, rachunki i koszty utrzymania mieszkania?

Po śmierci partnera należy ustalić, kto jest właścicielem lokalu, najemcą, stroną umów z dostawcami mediów i dłużnikiem poszczególnych zobowiązań. Część kosztów może obciążać spadek, część współwłaścicieli, a inne osobę faktycznie korzystającą z mieszkania.

Jeżeli partner pokrywa koszty konieczne do utrzymania wspólnej nieruchomości, powinien zachowywać dowody płatności. Mogą być potrzebne przy późniejszych rozliczeniach ze spadkobiercami.

Podstawa rozliczenia ze spadkobiercami – współwłasność, umowa, pożyczka lub bezpodstawne wzbogacenie

Najczęstszy błąd polega na żądaniu od spadkobierców zwrotu wszystkich pieniędzy wydanych podczas związku, bez wskazania podstawy prawnej. Tymczasem o zasadności roszczenia decyduje charakter konkretnego świadczenia.

• Współwłasność: jeżeli partnerzy wspólnie nabyli nieruchomość, zastosowanie mogą mieć przepisy o współwłasności, w tym dotyczące rozliczania wydatków i ciężarów związanych z rzeczą wspólną.
• Umowa: partnerzy mogli ustalić zasady finansowania mieszkania, zwrotu pieniędzy albo rozliczenia określonych inwestycji. Treść i skuteczność tych ustaleń wymagają oceny.
• Pożyczka: niespłacone zobowiązanie może stanowić wierzytelność wobec spadku.
• Bezpodstawne wzbogacenie: art. 405 i następne Kodeksu cywilnego mogą mieć zastosowanie, gdy jedna osoba uzyskała korzyść majątkową kosztem drugiej bez odpowiedniej podstawy prawnej.
• Nienależne świadczenie: art. 410 Kodeksu cywilnego może znaleźć zastosowanie w określonych przypadkach, na przykład gdy odpadła podstawa świadczenia lub nie został osiągnięty uzgodniony cel świadczenia.

Nie istnieje jedna zasada, zgodnie z którą po śmierci konkubenta należy zwrócić połowę wszystkich nakładów poniesionych przez drugiego partnera. Sąd bada rzeczywisty charakter świadczeń, uzgodnienia stron, źródło finansowania i korzyść majątkową uzyskaną przez zmarłego.

Przelewy, faktury, wiadomości i inne dowody po śmierci partnera

W sprawach dotyczących nieformalnych związków często brakuje pisemnych umów. Dlatego zabezpieczenie dostępnych dokumentów jest jednym z najważniejszych działań bezpośrednio po śmierci partnera.

Szczególne znaczenie mogą mieć:

• akt notarialny nabycia mieszkania i aktualny odpis księgi wieczystej;
• umowa kredytu oraz historia spłat rat;
• potwierdzenia przelewów na rachunek zmarłego lub wykonawców;
• faktury i rachunki dokumentujące remont, wyposażenie lub zakup materiałów;
• wiadomości SMS, e-maile i korespondencja dotycząca pożyczek, inwestycji i planowanego zwrotu pieniędzy;
• umowy, pokwitowania oraz potwierdzenia częściowych spłat;
• zeznania świadków znających ustalenia finansowe partnerów;
• dokumenty pozwalające wykazać wartość nieruchomości przed wykonaniem prac i po ich zakończeniu.

Dowody powinny potwierdzać nie tylko sam przepływ pieniędzy, lecz także cel przekazania środków i uzgodnienia dotyczące ich rozliczenia. Przelew bankowy pokazuje, że pieniądze zostały przekazane, ale nie zawsze pozwala stwierdzić, czy była to pożyczka, darowizna czy udział we wspólnych kosztach.

Ugoda, wezwanie do zapłaty i postępowanie sądowe

Po ustaleniu kręgu spadkobierców warto rozpocząć od przedstawienia im udokumentowanego stanowiska. Nie każdy spór wymaga natychmiastowego skierowania pozwu do sądu.

Jak ustalić, kto odziedziczył majątek?

Nabycie spadku następuje z mocy prawa z chwilą śmierci spadkodawcy, natomiast jego formalne potwierdzenie może nastąpić między innymi przez prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza.

W sprawie sądowej właściwy jest co do zasady sąd rejonowy ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, z uwzględnieniem szczególnych zasad określonych w art. 628 Kodeksu postępowania cywilnego.

Wniosek może złożyć osoba mająca interes prawny w stwierdzeniu nabycia spadku. Wierzyciel spadkodawcy może mieć taki interes, jeżeli ustalenie spadkobierców jest potrzebne do dochodzenia jego wierzytelności.

Opłata sądowa od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi zasadniczo 100 zł. Dodatkowo należy uwzględnić opłatę 5 zł za wpis do Rejestru Spadkowego, jeżeli dotyczy danego wniosku.

Co powinno zawierać wezwanie do zapłaty?

Jeżeli partner dochodzi roszczenia pieniężnego, wezwanie powinno wskazywać osoby zobowiązane, żądaną kwotę, podstawę roszczenia, okoliczności faktyczne oraz termin zapłaty. Warto dołączyć zestawienie wydatków i kopie najważniejszych dowodów.

Termin wskazany w wezwaniu powinien być odpowiedni do charakteru zobowiązania. W przypadku świadczenia bez oznaczonego terminu zastosowanie może mieć art. 455 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym dłużnik powinien spełnić świadczenie niezwłocznie po wezwaniu.

Ważne jest także ustalenie zasad odpowiedzialności spadkobierców. Zgodnie z art. 1034 Kodeksu cywilnego przed działem spadku spadkobiercy co do zasady odpowiadają za długi spadkowe solidarnie, a po dziale spadku – stosownie do wielkości udziałów spadkowych. Jednocześnie znaczenie mają przepisy ograniczające odpowiedzialność w związku z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Kiedy sprawa trafia do sądu?

Jeżeli nie uda się osiągnąć porozumienia, wierzyciel może wystąpić z pozwem o zapłatę do właściwego sądu cywilnego. Co do zasady sprawy o wartości przedmiotu sporu nieprzekraczającej 100 000 zł należą do właściwości rzeczowej sądów rejonowych, a sprawy o wyższej wartości do sądów okręgowych, z uwzględnieniem ustawowych wyjątków.

Właściwość miejscową określa się według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, zwykle z uwzględnieniem miejsca zamieszkania pozwanego i ewentualnych podstaw właściwości przemiennej.

Jeżeli spór dotyczy współwłasności odziedziczonej nieruchomości, możliwe jest także postępowanie o zniesienie współwłasności. Może ono prowadzić, zależnie od okoliczności, do przyznania nieruchomości jednemu ze współwłaścicieli za spłatą pozostałych, jej podziału albo sprzedaży. Nie jest to jednak to samo postępowanie co pozew o zwrot pożyczki czy nakładów.

Przedawnienie roszczeń i zabezpieczenie majątku po zmarłym

Śmierć partnera nie powoduje automatycznie rozpoczęcia nowego terminu przedawnienia wszystkich istniejących roszczeń. Trzeba ustalić, kiedy konkretne roszczenie stało się wymagalne i jakie przepisy mają do niego zastosowanie.

Podstawowy termin przedawnienia roszczeń majątkowych wynosi sześć lat, natomiast dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego koniec terminu przedawnienia przypada co do zasady na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin jest krótszy niż dwa lata.

W sprawach o zwrot pożyczki, rozliczenie nakładów czy bezpodstawne wzbogacenie moment rozpoczęcia biegu przedawnienia może być różny. Samo wysłanie zwykłego wezwania do zapłaty nie powoduje automatycznie przerwania biegu przedawnienia.

Jakie terminy dotyczą zachowku?

Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia przeciwko osobom, które otrzymały określone przysporzenia, podlegają szczególnym zasadom wynikającym z art. 1007 Kodeksu cywilnego. Ustawowy termin wynosi pięć lat, lecz początek jego biegu zależy od podstawy roszczenia – w szczególności może być związany z ogłoszeniem testamentu albo otwarciem spadku.

Nie należy mylić tych terminów z przedawnieniem roszczeń przysługujących partnerowi nieformalnemu z tytułu pożyczki lub nakładów.

Jak zabezpieczyć swoje interesy?

Jeżeli istnieje ryzyko sprzedaży odziedziczonej nieruchomości lub wyzbywania się majątku przez spadkobierców, można rozważyć odpowiednie środki prawne. W zależności od sytuacji może to być wniosek o zabezpieczenie roszczenia na podstawie art. 730 i następnych Kodeksu postępowania cywilnego, a w sprawach dotyczących samego spadku – działania przewidziane w przepisach o zabezpieczeniu spadku.

Uzyskanie zabezpieczenia wymaga spełnienia ustawowych przesłanek i nie następuje automatycznie na podstawie samego twierdzenia o istnieniu długu.

Osobno należy sprawdzić ewentualne ubezpieczenie na życie. Świadczenie należne wskazanemu uposażonemu co do zasady nie wchodzi do spadku po ubezpieczonym, stosownie do art. 831 § 3 Kodeksu cywilnego. Nie można jednak zakładać istnienia polisy ani prawa do wypłaty bez sprawdzenia warunków umowy i wskazania uposażonego. W odmiennym kontekście majątkowym zagadnienie to omawia artykuł o polisie na życie byłego małżonka.

Najczęstsze błędy i argumenty spadkobierców

Spory po śmierci osoby żyjącej w konkubinacie często wynikają z odmiennego postrzegania wspólnego majątku przez partnera i rodzinę zmarłego. Szczególnie problematyczne bywają następujące twierdzenia:

• Wspólne zamieszkiwanie daje prawo do połowy spadku. Nie. Wspólne życie nie tworzy ustawowego udziału w spadku. Udział we współwłasności musi wynikać z odrębnego tytułu prawnego.
• Skoro mieszkanie było zapisane na zmarłego, drugi partner nie ma żadnych roszczeń. Nie zawsze. Może istnieć roszczenie o zwrot pożyczki, nakładów lub inne rozliczenie majątkowe.
• Wszystkie przelewy między partnerami były darowiznami. Taki charakter świadczeń trzeba ustalić na podstawie dowodów i okoliczności, a nie wyłącznie twierdzeń spadkobierców.
• Partner płacił za remont, więc należy mu się połowa domu. Same nakłady co do zasady nie prowadzą do automatycznego nabycia udziału we własności nieruchomości.
• Rodzina może natychmiast wymienić zamki. Nie można pomijać ochrony posiadania, uprawnienia z art. 923 Kodeksu cywilnego ani innych przepisów chroniących osobę zajmującą mieszkanie.
• Spadkobiercy dziedziczą majątek, ale nie odpowiadają za długi zmarłego. Długi spadkowe również podlegają dziedziczeniu, choć zakres odpowiedzialności spadkobierców może być ograniczony ustawowo.

Drugim częstym błędem jest podpisanie przez partnera ugody lub oświadczenia o zrzeczeniu się roszczeń bez wcześniejszego ustalenia, co faktycznie wchodziło do spadku i jakie wierzytelności przysługiwały mu wobec zmarłego.

FAQ – pytania po śmierci partnera bez testamentu

Czy po 20 latach konkubinatu należy się spadek lub zachowek?

Nie z samego faktu trwania związku. Polski Kodeks cywilny nie przyznaje partnerowi nieformalnemu dziedziczenia ustawowego ani prawa do zachowku, niezależnie od długości wspólnego życia. Partner może jednak posiadać własny udział w majątku lub roszczenia wobec spadkobierców.

Czy wspólne dziecko daje jego matce lub ojcu prawo do mieszkania po zmarłym partnerze?

Wspólne dziecko dziedziczy po zmarłym rodzicu na zasadach ustawowych, ale drugi rodzic nie staje się z tego powodu spadkobiercą. Jeżeli dziecko jest małoletnie, pozostający przy życiu rodzic może co do zasady zarządzać jego majątkiem w granicach władzy rodzicielskiej, z uwzględnieniem ograniczeń i konieczności uzyskania odpowiedniej zgody na czynności przekraczające zwykły zarząd. Nie oznacza to, że odziedziczona nieruchomość staje się własnością tego rodzica.

Czy można odzyskać pieniądze za pogrzeb partnera?

Tak, w odpowiednim zakresie. Art. 922 § 3 Kodeksu cywilnego zalicza do długów spadkowych koszty pogrzebu odpowiadającego zwyczajom przyjętym w danym środowisku. Osoba, która faktycznie poniosła takie wydatki, może dochodzić ich rozliczenia z uwzględnieniem otrzymanych świadczeń i pozostałych okoliczności. Nie każdy wydatek związany z uroczystościami pogrzebowymi musi jednak podlegać zwrotowi w pełnej wysokości.

Czy partner może kupić od dzieci zmarłego ich udziały w mieszkaniu?

Tak, jeżeli spadkobiercy wyrażą zgodę na sprzedaż. Przy nabyciu udziałów w nieruchomości konieczne jest zachowanie formy aktu notarialnego. Jeżeli udziały należą do małoletnich dzieci, mogą wystąpić dodatkowe wymogi związane z reprezentacją dziecka i zgodą właściwego sądu, zależnie od rodzaju czynności.

Czy spadkobiercy mogą żądać zapłaty za korzystanie z mieszkania przez konkubenta?

Możliwość żądania wynagrodzenia zależy od tytułu prawnego do lokalu, okresu korzystania i okoliczności sprawy. Korzystanie w granicach uprawnienia z art. 923 Kodeksu cywilnego należy odróżnić od późniejszego zajmowania nieruchomości bez odpowiedniej podstawy prawnej. Znaczenie może mieć również współwłasność i sposób korzystania z rzeczy wspólnej.

Czy były partner zmarłego może domagać się zwrotu wcześniejszych nakładów?

Może, jeżeli przysługuje mu nieprzedawnione roszczenie oparte na odpowiedniej podstawie prawnej. Zakończenie związku przed śmiercią drugiej osoby nie oznacza automatycznie wygaśnięcia istniejącej wierzytelności. Trzeba jednak wykazać jej powstanie, wysokość i wymagalność.

Co zrobić po śmierci partnera bez testamentu?

Najpierw ustal, czy należałeś do właścicieli mieszkania, czy tylko w nim mieszkałeś. Następnie sprawdź, kto dziedziczy majątek zmarłego, jakie zobowiązania pozostały po jego śmierci oraz czy masz dowody potwierdzające własne roszczenia pieniężne.

Jeżeli mieszkanie należy do spadkobierców, zweryfikuj swoje uprawnienia do dalszego zamieszkiwania i możliwie wcześnie podejmij rozmowy o ich uregulowaniu. Gdy sprawa dotyczy pożyczki, remontu lub spłacanych przez Ciebie rat, przygotuj szczegółowe rozliczenie z dokumentami.

Najważniejsze rozróżnienie jest następujące: brak prawa do spadku i zachowku nie pozbawia partnera nieformalnego praw, które nabył wcześniej, ani roszczeń wynikających z jego własnych świadczeń. O ich skutecznym dochodzeniu decydują jednak dokumenty, właściwa podstawa prawna i zachowanie odpowiednich terminów.