Cofnięcie pozwu o rozwód – zgoda małżonka, skutki i koszty

Cofnięcie pozwu nie jest tym samym co przegranie sprawy wyrokiem ani zgodne zakończenie małżeństwa. Skuteczne cofnięcie prowadzi do umorzenia postępowania, więc sąd nie orzeka rozwodu, a małżeństwo nadal trwa. Zanim pismo zostanie złożone, trzeba ustalić trzy rzeczy: czy rozprawa już się rozpoczęła, czy pozwany zgłosił własne żądanie rozwodu lub separacji oraz jakie koszty i zabezpieczenia powstały w toku sprawy.

Cofnięcie pozwu o rozwód — zakres problemu i najważniejsze rozróżnienia

Powód może zrezygnować z prowadzenia wszczętej przez siebie sprawy, składając jednoznaczne oświadczenie o cofnięciu pozwu. Oświadczenie może znaleźć się w piśmie procesowym albo zostać złożone ustnie do protokołu na rozprawie. Samo poinformowanie współmałżonka, że nie chce się już rozwodu, nie kończy postępowania. Dopóki sąd nie otrzyma skutecznego oświadczenia i nie wyda odpowiedniego rozstrzygnięcia, sprawa formalnie trwa.

Najważniejsza granica czasowa wynika z art. 203 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Do rozpoczęcia rozprawy pozew można cofnąć bez zezwolenia pozwanego. Jeżeli rozprawa już się rozpoczęła, zwykłe cofnięcie pozwu wymaga jego zgody. Nie należy więc utożsamiać daty doręczenia pozwu z momentem, od którego zgoda jest konieczna. Doręczenie ma natomiast znaczenie dla kosztów i wysokości zwracanej opłaty.

W sprawie o rozwód występuje dodatkowy wyjątek. Pozwany nie może wnieść klasycznego powództwa wzajemnego o rozwód, ale może w tej samej sprawie sam zażądać rozwodu albo separacji. Jeżeli takie samodzielne żądanie zostało skutecznie zgłoszone, cofnięcie pierwotnego pozwu nie powinno być traktowane jako automatyczna podstawa zakończenia całej sprawy. Drugi małżonek ma wówczas własne żądanie dotyczące stanu cywilnego, które sąd powinien rozpoznać.

Trzeba też odróżnić zwykłe cofnięcie pozwu od cofnięcia połączonego ze zrzeczeniem się roszczenia. Druga formuła pozwala według reguły ogólnej cofnąć pozew bez zgody pozwanego aż do wydania wyroku, ale ma znacznie dalej idące skutki. W sprawach dotyczących statusu małżeńskiego nie należy używać jej mechanicznie tylko po to, aby ominąć brak zgody współmałżonka. Bezpieczniej jest dokładnie opisać cel pisma, a gdy rozprawa już się rozpoczęła — uzyskać wyraźną zgodę pozwanego albo skonsultować sposób zakończenia sprawy.

Sąd kontroluje dopuszczalność cofnięcia. Może uznać tę czynność za niedopuszczalną, gdy okoliczności wskazują, że jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa. W typowej sprawie pojednanie, zmiana decyzji lub chęć podjęcia terapii małżeńskiej nie budzą zastrzeżeń, lecz sąd może wyjaśnić motywy, zwłaszcza gdy stanowiska stron są sprzeczne albo cofnięcie miałoby wpływać na sytuację małoletnich dzieci.

Jeżeli dopiero rozważasz wszczęcie lub zakończenie sprawy, szersze informacje o wymaganiach, żądaniach i dokumentach zawiera poradnik pozew o rozwód. W tym artykule koncentrujemy się wyłącznie na skutkach jego cofnięcia.

Właściwy sąd, opłata i podstawowe wymagania pisma

Oświadczenie o cofnięciu pozwu składa się do tego samego sądu okręgowego, przed którym toczy się sprawa rozwodowa. Nie wybiera się ponownie sądu według miejsca zamieszkania i nie zakłada nowej sprawy. W piśmie należy podać nazwę sądu i wydziału, sygnaturę akt, dane obu stron oraz jednoznaczne oświadczenie, że powód cofa pozew o rozwód w całości. Jeżeli cofnięcie dotyczy tylko niektórych żądań dodatkowych, trzeba wskazać je precyzyjnie, ponieważ niejednoznaczne pismo może wymagać wyjaśnienia.

Za samo pismo cofające pozew nie pobiera się kolejnej opłaty. Opłata stała od pozwu o rozwód wynosi 600 zł, a to, jaka jej część wróci do powoda, zależy od momentu i podstawy zakończenia sprawy. Zwrot następuje z urzędu, jednak warto wyraźnie wnieść o zwrot należnej części opłaty i podać aktualny numer rachunku bankowego. Ułatwia to wykonanie rozstrzygnięcia i ogranicza ryzyko kierowania korespondencji na nieaktualny adres.

Praktyczna treść pisma może obejmować:

• oznaczenie sądu, wydziału i sygnatury akt;
• dane powoda i pozwanego;
• zdanie: „Cofam w całości pozew o rozwód wniesiony w dniu…”;
• informację, czy cofnięcie następuje wskutek pojednania stron;
• wniosek o umorzenie postępowania;
• stanowisko dotyczące kosztów między stronami, na przykład wniosek o wzajemne zniesienie kosztów, jeżeli druga strona to akceptuje;
• wniosek o zwrot należnej części opłaty od pozwu wraz z numerem rachunku;
• podpis powoda albo jego prawidłowo umocowanego pełnomocnika.

Pismo można złożyć w biurze podawczym sądu, wysłać przesyłką spełniającą wymagania procesowe albo przekazać przez profesjonalnego pełnomocnika. Jeżeli cofnięcie ma nastąpić tuż przed rozprawą, samo nadanie listu może być zbyt późne, aby sąd otrzymał oświadczenie przed rozpoczęciem posiedzenia. W takiej sytuacji trzeba zadbać o skuteczne i możliwe do udowodnienia doręczenie pisma sądowi.

Żądania pozwu albo stanowisko pozwanego — co trzeba sformułować

Oświadczenie powoda powinno być kategoryczne. Zwroty takie jak „proszę chwilowo nie prowadzić sprawy”, „rezygnuję z rozwodu” albo „chcę zawiesić pozew” nie zawsze pozwalają ustalić, czy chodzi o cofnięcie pozwu, zawieszenie postępowania czy tylko odroczenie rozprawy. Najbezpieczniej wskazać wprost, że pozew zostaje cofnięty, w jakim zakresie i z jakim wnioskiem co do dalszego postępowania.

Jeżeli rozprawa już się rozpoczęła, pozwany powinien jasno oświadczyć, czy zgadza się na cofnięcie. Może równocześnie zażądać zwrotu kosztów procesu. Jeżeli wcześniej sam wniósł o orzeczenie rozwodu lub separacji, powinien wskazać, czy podtrzymuje to żądanie. Zgoda na cofnięcie pozwu przez powoda i rezygnacja z własnego żądania pozwanego to dwie odrębne kwestie.

Strony, które uzgodniły pojednanie, mogą przedstawić spójne stanowiska: powód cofa pozew, pozwany wyraża zgodę, jeżeli jest wymagana, oboje potwierdzają pojednanie i wskazują, jak mają zostać rozliczone koszty. Samo prywatne porozumienie nie zastępuje jednak decyzji sądu o umorzeniu postępowania.

Wnioski o zabezpieczenie na czas procesu

W sprawie rozwodowej sąd może wcześniej udzielić zabezpieczenia, na przykład w zakresie alimentów na dzieci lub małżonka, kontaktów, miejsca pobytu dziecka albo sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania. Prawomocne umorzenie postępowania co do zasady powoduje upadek zabezpieczenia udzielonego w tej sprawie. Dlatego przed cofnięciem pozwu trzeba sprawdzić, czy po zakończeniu procesu nadal istnieje potrzeba uregulowania tych kwestii w odrębnym postępowaniu.

Jeżeli bieżące świadczenia są wykonywane na podstawie postanowienia zabezpieczającego, nie należy samodzielnie przyjmować, że obowiązek znika już w dniu złożenia pisma cofającego. Istotny jest skutek prawomocnego zakończenia postępowania i treść konkretnego postanowienia. W sprawach, w których zabezpieczenie zostało wykonane i wywołało szkodę, mogą powstać dodatkowe roszczenia związane z jego upadkiem, dlatego dokumenty rozliczeniowe warto zachować.

Wnioski dowodowe i załączniki

Do cofnięcia pozwu nie trzeba ponownie przedstawiać wszystkich dowodów dotyczących rozkładu pożycia. Przydatne mogą być natomiast: pisemna zgoda pozwanego, wspólne oświadczenie o pojednaniu, dokument potwierdzający numer rachunku do zwrotu opłaty oraz odpis pisma dla drugiej strony, jeżeli jest wymagany. Gdy pismo składa pełnomocnik, jego umocowanie musi obejmować prowadzenie konkretnej sprawy małżeńskiej.

Jeżeli powód powołuje się na pojednanie jako podstawę pełnego zwrotu opłaty, powinien opisać tę okoliczność zgodnie z prawdą. Sąd może zweryfikować stanowisko stron, zwłaszcza gdy druga strona mu zaprzecza albo jednocześnie podtrzymuje własne żądanie rozwodu.

Doręczenie pism, odpowiedź i skutki niestawiennictwa

Gdy cofnięcie pozwu następuje poza rozprawą, przewodniczący zawiadamia o nim pozwanego. Pozwany może w terminie dwóch tygodni złożyć wniosek o przyznanie kosztów. Jeżeli z uwagi na etap sprawy skuteczność cofnięcia zależy od jego zgody, niezłożenie oświadczenia w tym samym dwutygodniowym terminie uważa się za wyrażenie zgody. Termin należy liczyć od prawidłowego doręczenia zawiadomienia przez sąd, a nie od prywatnej rozmowy między małżonkami.

Pozwany, który chce kontynuowania sprawy, powinien odpowiedzieć jednoznacznie. Może odmówić zgody na cofnięcie po rozpoczęciu rozprawy, podtrzymać własne żądanie rozwodu lub separacji oraz złożyć wniosek o zwrot kosztów. Szerzej zasady formułowania stanowiska procesowego omawia poradnik odpowiedź na pozew rozwodowy.

Niestawiennictwo powoda nie zastępuje cofnięcia pozwu. Jeżeli powód bez usprawiedliwienia nie stawi się na pierwsze posiedzenie wyznaczone w celu przeprowadzenia rozprawy, postępowanie ulega zawieszeniu. Wniosek o jego podjęcie można złożyć nie wcześniej niż po trzech miesiącach od zawieszenia; jeżeli powód nie zrobi tego w ciągu roku, sąd umorzy postępowanie. Jest to inna droga zakończenia sprawy niż świadome cofnięcie pozwu i może prowadzić do odmiennych rozliczeń.

Rozprawa może odbyć się mimo nieobecności jednej ze stron. Jeżeli strona została wezwana do osobistego stawiennictwa i bez usprawiedliwienia nie przyjdzie, sąd może nałożyć grzywnę. Liczenie na to, że brak obecności automatycznie zamknie sprawę, jest zatem ryzykowne.

Rozprawa, przesłuchanie stron i postępowanie dowodowe

Powód może cofnąć pozew ustnie na rozprawie. Sąd zapisuje oświadczenie w protokole, a następnie odbiera stanowisko pozwanego. Jeżeli zgoda jest wymagana i pozwany jej udziela, sąd może zakończyć postępowanie, o ile nie widzi podstaw do uznania cofnięcia za niedopuszczalne. Jeżeli pozwany odmawia zgody, zwykłe cofnięcie po rozpoczęciu rozprawy nie wywoła zamierzonego skutku.

W sprawie rozwodowej sąd co do zasady przeprowadza dowód z przesłuchania stron, ponieważ nie może oprzeć rozstrzygnięcia wyłącznie na uznaniu żądania czy zgodnym stanowisku małżonków. Gdy jednak sprawa ma zakończyć się wskutek skutecznego cofnięcia, postępowanie dowodowe dotyczące trwałego i zupełnego rozkładu pożycia staje się zbędne. Sąd może ograniczyć czynności do wyjaśnienia dopuszczalności cofnięcia, pojednania, stanowiska pozwanego i kwestii kosztów.

Jeżeli pozwany podtrzymuje własne żądanie rozwodu lub separacji, postępowanie dowodowe może toczyć się dalej mimo rezygnacji powoda. Wówczas trzeba przygotować się na pytania sądu, dowody dotyczące rozkładu pożycia, dzieci, winy oraz pozostałych żądań. Praktyczny przebieg takiego posiedzenia opisuje artykuł rozprawa rozwodowa.

Jeżeli sąd otrzyma pismo dostatecznie wcześnie i zgoda pozwanego nie jest potrzebna albo została już wyrażona, może odwołać termin rozprawy i rozstrzygnąć kwestię umorzenia na posiedzeniu niejawnym. Nie jest to jednak automatyczne. Do czasu otrzymania informacji z sądu strona powinna zakładać, że wyznaczony termin pozostaje aktualny.

Wyrok, uzasadnienie i środki zaskarżenia

Skuteczne cofnięcie pozwu prowadzi do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania, a nie wyroku rozwodowego. Małżeństwo nie zostaje rozwiązane, sąd nie rozstrzyga o winie ani o pozostałych skutkach rozwodu, a pozew co do zasady nie wywołuje skutków, które ustawa wiąże z jego wniesieniem. Zwykłe cofnięcie bez zrzeczenia się roszczenia nie zamyka definitywnie drogi do wniesienia w przyszłości nowego pozwu, jeżeli małżonek ponownie podejmie taką decyzję.

Jeżeli wyrok pierwszej instancji został już wydany, ale nie jest prawomocny, sytuacja jest bardziej złożona. Art. 332 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje możliwość cofnięcia pozwu przed uprawomocnieniem się wyroku albo przed przedstawieniem akt z apelacją sądowi drugiej instancji: ze zrzeczeniem się roszczenia, a za zgodą pozwanego także bez takiego zrzeczenia. Sąd pierwszej instancji może wtedy uchylić własny wyrok i umorzyć postępowanie, jeżeli uzna cofnięcie za dopuszczalne. Po przekazaniu sprawy do drugiej instancji sąd odwoławczy może, gdy zachodzi podstawa do umorzenia, uchylić wyrok i umorzyć postępowanie.

Po wydaniu wyroku nie należy składać prostego pisma według wzoru używanego przed pierwszą rozprawą. Trzeba ustalić, czy wyrok został doręczony, czy złożono wniosek o uzasadnienie lub apelację, czy akta wysłano już do sądu drugiej instancji i czy drugi małżonek wyraża zgodę. Błąd na tym etapie może doprowadzić do uprawomocnienia się wyroku mimo zamiaru pojednania.

Postanowienie o umorzeniu jako orzeczenie kończące postępowanie podlega zażaleniu. Jeżeli zostało ogłoszone na posiedzeniu jawnym, wniosek o jego uzasadnienie składa się co do zasady w ciągu tygodnia od ogłoszenia; gdy wydano je na posiedzeniu niejawnym — w ciągu tygodnia od doręczenia, chyba że sąd doręczył je od razu z uzasadnieniem. Opłata od wniosku o uzasadnienie postanowienia innego niż co do istoty sprawy wynosi 30 zł i jest zaliczana na opłatę od środka zaskarżenia. Termin na zażalenie wynosi tydzień od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem. Decydujące znaczenie ma pouczenie dołączone przez sąd.

Terminy, koszty i możliwe zakończenia sprawy

Rozliczenie finansowe wymaga oddzielenia dwóch kategorii. Pierwsza to opłata sądowa 600 zł uiszczona od pozwu. Druga to koszty procesu między małżonkami, w tym wynagrodzenie pełnomocnika, opłata skarbowa od pełnomocnictwa i uzasadnione wydatki. Zwrot części opłaty przez sąd nie oznacza, że pozwany nie może otrzymać od powoda zwrotu swoich kosztów.

Kwoty 570 zł i 270 zł wynikają z tego, że zwrot dokonywany na ogólnych zasadach cofnięcia pisma jest pomniejszany o opłatę minimalną 30 zł. Szczególna zasada dotycząca pojednania w pierwszej instancji przewiduje natomiast zwrot całej opłaty od pozwu o rozwód. Jeżeli powód był zwolniony od kosztów albo uiścił inną kwotę, rozliczenie trzeba odnieść do rzeczywiście zapłaconej opłaty.

W zakresie kosztów należnych pozwanemu zasadą jest, że powód cofający pozew zwraca je na żądanie drugiej strony. Gdy cofnięcie następuje poza rozprawą, pozwany ma dwa tygodnie od zawiadomienia na złożenie wniosku. Sąd ocenia, które koszty były niezbędne do celowej obrony. Strony mogą uzgodnić, że każda ponosi własne koszty, lecz takie stanowisko powinno zostać przedstawione sądowi przez oboje małżonków.

Sprawa może zakończyć się na kilka sposobów:

• umorzeniem po skutecznym cofnięciu pozwu;
• dalszym prowadzeniem, gdy po rozpoczęciu rozprawy pozwany nie wyraża zgody;
• dalszym prowadzeniem na podstawie własnego żądania rozwodu albo separacji zgłoszonego przez pozwanego;
• uznaniem cofnięcia przez sąd za niedopuszczalne w wyjątkowych okolicznościach;
• zawieszeniem wskutek nieusprawiedliwionego niestawiennictwa powoda na pierwszej rozprawie, a później umorzeniem po bezczynności;
• uchyleniem nieprawomocnego wyroku i umorzeniem, jeżeli spełniono szczególne warunki cofnięcia po wydaniu orzeczenia.

Najczęstsze błędy i argumenty drugiej strony

Najczęstszy błąd polega na zbyt późnym złożeniu pisma. Powód wysyła je tuż przed pierwszą rozprawą i zakłada, że zgoda małżonka nie będzie potrzebna. Jeżeli pismo nie dotrze przed rozpoczęciem rozprawy, sytuacja procesowa może się zmienić. Bezpieczniej złożyć je wcześniej i uzyskać potwierdzenie wpływu.

Drugim błędem jest nieuwzględnienie stanowiska pozwanego. Jeżeli w odpowiedzi na pozew zażądał on rozwodu, sama rezygnacja powoda nie musi zakończyć procesu. Trzeba przeczytać nie tylko pierwszą stronę odpowiedzi, lecz także jej wnioski końcowe i późniejsze pisma.

Kolejne ryzyka to:

• użycie niejasnego sformułowania zamiast jednoznacznego cofnięcia pozwu;
• połączenie cofnięcia ze zrzeczeniem się roszczenia bez rozumienia skutków;
• brak stanowiska w sprawie kosztów i założenie, że pojednanie automatycznie wyklucza roszczenie pozwanego;
• uznanie, że sąd zawsze zwróci pełne 600 zł;
• pominięcie skutków upadku zabezpieczenia alimentów lub kontaktów;
• niestawienie się na rozprawie zamiast złożenia pisma;
• uznanie sprawy za zakończoną przed prawomocnym umorzeniem;
• złożenie zwykłego cofnięcia po wydaniu wyroku bez sprawdzenia etapu postępowania odwoławczego.

Pozwany może argumentować, że nie zgadza się na cofnięcie, ponieważ chce uzyskać rozstrzygnięcie o rozwodzie, winie lub innych żądaniach. Może też wskazać, że sam zażądał rozwodu albo separacji, oraz domagać się zwrotu poniesionych kosztów. Jeżeli powód twierdzi, że doszło do pojednania, a pozwany temu zaprzecza, sąd może wyjaśnić rzeczywiste stanowiska stron zamiast automatycznie przyjąć podstawę pełnego zwrotu opłaty.

FAQ

Czy można cofnąć pozew o rozwód bez zgody małżonka?

Tak, co do zasady do rozpoczęcia rozprawy. Po jej rozpoczęciu zwykłe cofnięcie pozwu bez zrzeczenia się roszczenia wymaga zgody pozwanego. Dodatkowo cofnięcie może nie zakończyć sprawy, jeżeli pozwany sam zażądał rozwodu albo separacji.

Jak napisać cofnięcie pozwu o rozwód?

Wskaż sąd, wydział, sygnaturę, strony i napisz jednoznacznie, że cofasz pozew o rozwód w całości. Dodaj wniosek o umorzenie, stanowisko w sprawie kosztów, informację o pojednaniu, jeżeli rzeczywiście nastąpiło, oraz numer rachunku do zwrotu opłaty. Pismo podpisz i zachowaj potwierdzenie złożenia.

Ile sąd zwróci z opłaty 600 zł?

Przed wysłaniem odpisu pozwu typowy zwrot wynosi 570 zł. Po doręczeniu pozwu, lecz przed rozpoczęciem posiedzenia, na które skierowano sprawę, typowy zwrot wynosi 270 zł. Jeżeli pozew cofnięto wskutek pojednania stron w pierwszej instancji, sąd zwraca pełne 600 zł.

Czy pozwany może żądać zwrotu kosztów adwokata?

Tak. Powód cofający pozew co do zasady zwraca pozwanemu na jego żądanie niezbędne koszty procesu. Gdy cofnięcie następuje poza rozprawą, pozwany ma dwa tygodnie od zawiadomienia na zgłoszenie wniosku. Sąd ocenia wysokość należnych kosztów w konkretnej sprawie.

Czy po cofnięciu pozwu można ponownie wystąpić o rozwód?

Zwykłe skuteczne cofnięcie pozwu bez zrzeczenia się roszczenia co do zasady nie blokuje wniesienia nowego pozwu w przyszłości. Nowa sprawa wymaga jednak ponownego pozwu, opłaty i wykazania aktualnych przesłanek rozwodu.

Co stanie się z zabezpieczeniem alimentów lub kontaktów?

Po prawomocnym umorzeniu postępowania zabezpieczenie udzielone w sprawie co do zasady upada. Jeżeli alimenty, kontakty lub miejsce pobytu dziecka nadal wymagają uregulowania, może być potrzebne odrębne postępowanie. Nie należy przerywać wykonywania obowiązków wyłącznie na podstawie samego pisma cofającego.

Czy brak obecności na rozprawie oznacza cofnięcie pozwu?

Nie. Nieusprawiedliwione niestawiennictwo powoda na pierwszej rozprawie prowadzi do zawieszenia postępowania, a nie do natychmiastowego cofnięcia pozwu. Dodatkowo strona wezwana osobiście może zostać ukarana grzywną za nieusprawiedliwioną nieobecność.

Czy można cofnąć pozew po wydaniu wyroku?

Jest to możliwe przed prawomocnością w warunkach określonych w art. 332 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, ale wymaga uwzględnienia zgody pozwanego, etapu apelacji i skutków ewentualnego zrzeczenia się roszczenia. Na tym etapie nie należy korzystać z prostego wzoru przeznaczonego dla sprawy przed rozprawą.

Podsumowanie

Przed cofnięciem pozwu sprawdź etap postępowania, treść żądań pozwanego, obowiązujące zabezpieczenia i dotychczasowe koszty. Następnie złóż jednoznaczne pismo do sądu prowadzącego sprawę, wskaż podstawę zwrotu opłaty i ureguluj stanowisko dotyczące kosztów drugiej strony. Jeżeli rozprawa już się rozpoczęła, pozwany żąda rozwodu albo wydano nieprawomocny wyrok, sposób zakończenia sprawy wymaga szczególnej ostrożności. Dopiero prawomocne postanowienie o umorzeniu pozwala bezpiecznie przyjąć, że proces został zakończony.

Źródła

• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 17, 41, 203, 332, 355, 357, 394, 428–429, 439, 744 i 746.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 14, 25b, 26 i 79.
• Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1983 r., sygn. III CZP 59/83, dotycząca skutków żądania rozwodu zgłoszonego przez stronę pozwaną.