Zabezpieczenie kontaktów z dzieckiem na czas rozwodu

Rozwód może trwać wiele miesięcy, a dziecko potrzebuje przewidywalnych zasad już od początku konfliktu rodziców. Zabezpieczenie kontaktów służy właśnie temu, aby na czas procesu ustalić praktyczny sposób utrzymywania relacji z rodzicem, z którym dziecko na co dzień nie mieszka, albo uporządkować kontakty w systemie opieki wykonywanej przez oboje rodziców.

Nie jest to ostateczne rozstrzygnięcie. Sąd w wyroku rozwodowym ponownie rozstrzyga o kontaktach, chyba że na zgodny wniosek stron pozostawi je bez formalnego uregulowania. Zabezpieczenie ma działać tymczasowo i może zostać zmienione, jeżeli sytuacja dziecka lub rodziców istotnie się zmieni.

Zabezpieczenie kontaktów z dzieckiem na czas rozwodu — najważniejsze zasady

Kontakty z dzieckiem są prawem i obowiązkiem zarówno rodzica, jak i dziecka. Obejmują nie tylko osobiste spotkania i zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu, lecz także rozmowy telefoniczne, wideorozmowy, wiadomości oraz inne formy porozumiewania się na odległość. Samo ograniczenie albo pozbawienie władzy rodzicielskiej nie oznacza automatycznie zakazu kontaktów.

Po wniesieniu pozwu o rozwód nie można wszcząć osobnej sprawy o kontakty dotyczącej wspólnych małoletnich dzieci małżonków. Jeżeli tymczasowe uregulowanie jest potrzebne, sąd rozwodowy rozstrzyga o nim według przepisów o zabezpieczeniu. Wniosek można zamieścić:

• w pozwie o rozwód,
• w odpowiedzi na pozew,
• w osobnym piśmie złożonym już w toku sprawy, z podaniem sygnatury akt.

Sąd nie powinien tworzyć harmonogramu wyłącznie według wygody jednego z rodziców. Punktem odniesienia jest dobro dziecka: jego wiek, dotychczasowa więź z każdym z rodziców, rytm nauki i odpoczynku, stan zdrowia, odległość między miejscami zamieszkania, możliwość bezpiecznego transportu oraz rozsądne życzenia dziecka, stosownie do jego dojrzałości.

Wniosek może dotyczyć zarówno ustanowienia kontaktów od podstaw, jak i ich ograniczenia, kontaktów w obecności kuratora lub innej wskazanej osoby, zakazu zabierania dziecka poza określone miejsce, kontaktów wyłącznie zdalnych albo — w sytuacjach poważnego zagrożenia dobra dziecka — czasowego zakazu kontaktów. Środki ingerujące w relację rodzica z dzieckiem wymagają jednak konkretnych, wiarygodnych podstaw.

Kiedy temat ma znaczenie w sprawie rozwodowej

Wniosek o zabezpieczenie ma znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy brak jasnych zasad już wpływa na więź dziecka z jednym z rodziców albo powoduje regularne konflikty przy przekazywaniu dziecka. Typowe sytuacje to:

• odmowa spotkań lub uzależnianie ich od zgody drugiego rodzica wydawanej za każdym razem,
• odwoływanie ustalonych kontaktów bez ważnego powodu,
• samowolne zmienianie godzin i miejsca odbioru dziecka,
• brak porozumienia co do weekendów, ferii, wakacji i świąt,
• duża odległość między miejscami zamieszkania rodziców,
• obawy związane z przemocą, uzależnieniem, niestabilnym zachowaniem albo wywożeniem dziecka,
• potrzeba odbudowania relacji po dłuższej przerwie w kontaktach.

Nie trzeba czekać, aż kontakty całkowicie ustaną. Interes prawny w zabezpieczeniu może wynikać także z tego, że brak tymczasowych zasad grozi utrwaleniem chaosu, osłabieniem więzi albo angażowaniem dziecka w spór rodziców. Jednocześnie pojedyncze nieporozumienie zwykle nie uzasadnia rozbudowanego postępowania, jeżeli rodzice realnie potrafią wrócić do stabilnych ustaleń.

Szczególnej ostrożności wymagają sprawy, w których jeden z rodziców zmienił miejsce pobytu dziecka przed rozwodem albo zarzuca drugiemu przemoc i wpływanie na dziecko. W takich sytuacjach wniosek powinien odróżniać fakty od ocen i wskazywać, jakie rozwiązanie będzie bezpieczne dla dziecka tu i teraz.

Co trzeba wykazać przed sądem

W postępowaniu zabezpieczającym nie trzeba przeprowadzić pełnego postępowania dowodowego tak jak przed ostatecznym wyrokiem. Trzeba jednak uprawdopodobnić żądanie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. W praktyce oznacza to pokazanie dwóch elementów:

1. Dlaczego określony model kontaktów odpowiada dobru dziecka. Należy opisać dotychczasową relację, częstotliwość opieki, rzeczywiste możliwości rodzica, potrzeby dziecka i logistykę.
2. Dlaczego sąd powinien zareagować przed końcem rozwodu. Trzeba wskazać aktualny konflikt, przerwy w kontaktach, nieprzewidywalność ustaleń, ryzyko osłabienia więzi albo zagrożenie bezpieczeństwa.

Najlepszy wniosek nie ogranicza się do stwierdzenia, że drugi rodzic utrudnia kontakty. Powinien zawierać daty, przykłady odwołanych spotkań, treść propozycji przedstawionych drugiemu rodzicowi oraz wyjaśnienie, jak brak ustaleń wpływa na dziecko. Przy zarzutach przemocy, nadużywania alkoholu lub innych poważnych zagrożeń trzeba wskazać konkretne zdarzenia i dostępne potwierdzenia.

Konflikt małżeński i kwestia winy za rozkład pożycia nie przesądzają same przez się o kontaktach. Zdrada, nowy związek albo spór majątkowy mają znaczenie tylko wtedy, gdy konkretne zachowanie rodzica wpływa na bezpieczeństwo, stabilność lub relację dziecka. Sąd nie powinien traktować kontaktów jako nagrody dla rodzica niewinnego ani kary dla rodzica winnego.

Jeżeli rodzic żąda kontaktów z noclegiem, warto wykazać, że dziecko zna miejsce pobytu, ma zapewnione odpowiednie warunki i pozostawało już pod opieką tego rodzica. Gdy relacja była przerwana przez dłuższy czas, bardziej przekonujący może być harmonogram stopniowy: najpierw krótsze spotkania, potem dłuższe pobyty i noclegi.

Jakie dokumenty i dowody przygotować

Do wniosku należy dołączyć materiały, które pokazują sytuację zwięźle i chronologicznie. Sąd na etapie zabezpieczenia potrzebuje przede wszystkim informacji pozwalających szybko ocenić bieżące potrzeby dziecka, a nie pełnego archiwum konfliktu małżonków.

Najbardziej przydatne dowody

• dotychczasowe orzeczenia, ugody lub pisemne porozumienia dotyczące dziecka,
• korespondencja pokazująca proponowanie, potwierdzanie albo odwoływanie kontaktów,
• prosty kalendarz z datami kontaktów zrealizowanych i niezrealizowanych,
• plan lekcji, zajęć dodatkowych, informacje o leczeniu i innych stałych potrzebach dziecka,
• dokumenty dotyczące godzin pracy i możliwości sprawowania osobistej opieki, jeżeli mają znaczenie dla harmonogramu,
• potwierdzenia interwencji Policji, procedury Niebieskiej Karty, leczenia uzależnienia lub dokumentacja medyczna — tylko gdy pozostają w związku z bezpieczeństwem dziecka,
• zeznania świadków, którzy mają własną wiedzę o opiece, więzi lub konkretnych incydentach.

Wydruki wiadomości powinny zawierać datę, oznaczenie rozmówców i szerszy kontekst. Wybiórcze zrzuty ekranu mogą być łatwo zakwestionowane. Dokumenty warto uporządkować, ponumerować i opisać w uzasadnieniu, zamiast pozostawiać sądowi samodzielne odtwarzanie przebiegu konfliktu.

Żądanie może przykładowo przewidywać kontakty w pierwszy i trzeci weekend miesiąca od piątku po lekcjach do niedzieli wieczorem, jeden dzień w tygodniu, połowę ferii i wakacji, naprzemienne święta oraz dwie rozmowy wideo tygodniowo. Nie należy kopiować takiego modelu bez uwzględnienia wieku dziecka, odległości i dotychczasowych relacji.

Przebieg postępowania i możliwe rozstrzygnięcia

Wniosek złożony po wszczęciu rozwodu rozpoznaje sąd, przed którym sprawa się toczy. Jeżeli znajduje się już w pozwie, nie pobiera się od niego osobnej opłaty. Od odrębnego wniosku złożonego później, a także co do zasady od wniosku o zmianę lub uchylenie zabezpieczenia, pobiera się opłatę stałą 100 zł.

W sprawach dotyczących kontaktów sąd co do zasady rozstrzyga po przeprowadzeniu rozprawy, chyba że zachodzi przypadek niecierpiący zwłoki. Ogólny przepis nakazuje rozpoznawać wniosek bezzwłocznie; gdy ustawa wymaga rozprawy, sąd powinien wyznaczyć ją tak, aby mogła odbyć się w ciągu miesiąca od wpływu wniosku. Jest to termin instrukcyjny, więc jego przekroczenie nie powoduje automatycznego uwzględnienia żądania.

Sąd może ustalić zwykłe kontakty osobiste, kontakty z noclegiem, harmonogram świąteczny i wakacyjny oraz porozumiewanie się na odległość. Może również ograniczyć kontakty, zakazać zabierania dziecka poza miejsce stałego pobytu, zarządzić spotkania w obecności kuratora lub innej osoby, dopuścić wyłącznie kontakty zdalne, skierować rodziców do specjalistycznej pomocy, a w skrajnym przypadku zakazać kontaktów, jeżeli poważnie zagrażają dobru dziecka albo je naruszają.

Na wniosek strony sąd może już w postanowieniu zabezpieczającym zagrozić rodzicowi nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązków związanych z kontaktami. Taki wniosek powinien być uzasadniony dotychczasowymi zachowaniami, a nie składany automatycznie w każdej sprawie.

Na postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie zabezpieczenia przysługuje zażalenie do sądu drugiej instancji. Termin wynosi zasadniczo tydzień od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem. Jeżeli uzasadnienie nie zostało doręczone z urzędu, trzeba pilnować tygodniowego terminu na złożenie wniosku o jego sporządzenie i doręczenie. Szczegółowe pouczenie powinno znajdować się przy orzeczeniu.

Gdy po wydaniu postanowienia zmienią się okoliczności — przykładowo dziecko rozpocznie szkołę, rodzic przeprowadzi się, ustanie zagrożenie albo dotychczasowy model okaże się niewykonalny — można złożyć wniosek o zmianę lub uchylenie zabezpieczenia. Nie należy jednak traktować takiego wniosku jak ponownego zażalenia bez nowych faktów.

Najczęstsze błędy stron

• Zbyt ogólne żądanie. Sformułowanie „kontakty w każdy weekend” nie wyjaśnia godzin, miejsca przekazania, noclegów ani świąt i prowadzi do dalszych sporów.
• Skupienie na winie małżonka. Długi opis zdrady lub konfliktu majątkowego nie zastępuje wykazania, jaki model służy dziecku.
• Żądanie maksymalnego zakresu bez odniesienia do dotychczasowej relacji. Przy małym dziecku albo długiej przerwie sąd może preferować etapowe odbudowywanie kontaktów.
• Brak planu transportu. Przy większej odległości trzeba wskazać, kto odbiera i odwozi dziecko oraz jak harmonogram współgra ze szkołą.
• Przedstawianie ocen zamiast faktów. Określenia „nieodpowiedzialny” czy „toksyczny” mają niewielką wartość bez konkretnych zdarzeń i dowodów.
• Włączanie dziecka w spór. Nakłanianie do wyboru rodzica, przesłuchiwanie po spotkaniach albo przekazywanie pism procesowych przez dziecko może szkodzić mu i obciążać ocenę postawy rodzica.
• Nadmierna liczba chaotycznych załączników. Sąd powinien łatwo powiązać każdy dokument z konkretnym twierdzeniem.
• Braki formalne i brak opłaty. Niepodpisane pismo, brak odpisu dla drugiej strony lub brak należnej opłaty opóźniają rozpoznanie.

W sprawie o kontakty nie należy zakładać, że rodzic uznany za winnego rozwodu automatycznie ma gorszą pozycję rodzicielską. Ocenie podlega przede wszystkim jego relacja z dzieckiem, zdolność zapewnienia bezpieczeństwa i gotowość do respektowania roli drugiego rodzica.

FAQ

Czy wniosek o zabezpieczenie kontaktów można złożyć razem z pozwem o rozwód?

Tak. To często najsprawniejsze rozwiązanie, gdy problem istnieje już w chwili wszczynania sprawy. Wniosek zgłoszony w piśmie rozpoczynającym postępowanie nie podlega osobnej opłacie sądowej.

Gdzie złożyć wniosek, gdy rozwód już się toczy?

Do sądu okręgowego prowadzącego sprawę rozwodową, z podaniem jej sygnatury. Po wszczęciu rozwodu nie wszczyna się nowej, odrębnej sprawy o kontakty wspólnych małoletnich dzieci małżonków.

Ile kosztuje późniejszy wniosek o zabezpieczenie kontaktów?

Od wniosku o udzielenie, zmianę lub uchylenie zabezpieczenia pobiera się co do zasady opłatę stałą 100 zł. Osoba, która nie jest w stanie jej ponieść bez uszczerbku koniecznego utrzymania, może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wraz z wymaganym oświadczeniem majątkowym.

Czy sąd musi zaakceptować harmonogram zaproponowany przez rodzica?

Nie. Sąd może uwzględnić wniosek w całości, częściowo albo ustalić inny harmonogram. Rozstrzygnięcie zależy od dobra dziecka, przedstawionych faktów, dowodów i możliwości wykonania kontaktów.

Czy dziecko może zostać wysłuchane?

Tak, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwalają. Sąd powinien brać pod uwagę rozsądne życzenia dziecka, ale nie przerzuca na nie odpowiedzialności za rozstrzygnięcie konfliktu rodziców.

Czy zdrada albo wina za rozwód wpływa na zabezpieczenie kontaktów?

Nie automatycznie. Znaczenie ma tylko takie zachowanie związane z konfliktem małżeńskim, które realnie oddziałuje na bezpieczeństwo, stabilność lub dobro dziecka. Sama wina za rozkład pożycia nie przesądza o zakresie kontaktów.

Co zrobić, gdy drugi rodzic nie wykonuje zabezpieczenia?

Należy dokumentować każde naruszenie oraz rozważyć uruchomienie przewidzianej w Kodeksie postępowania cywilnego procedury dotyczącej wykonywania kontaktów. Już w postanowieniu zabezpieczającym sąd może na wniosek zagrozić nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy za naruszenie obowiązków.

Czy zabezpieczenie można później zmienić?

Tak. Gdy przyczyny zabezpieczenia odpadną lub istotnie się zmienią, można wystąpić o jego zmianę albo uchylenie. Trzeba wskazać nowe okoliczności i zaproponować rozwiązanie dostosowane do aktualnej sytuacji dziecka.

Podsumowanie

Wniosek o zabezpieczenie kontaktów powinien możliwie szybko zastąpić konflikt rodziców jasnym i wykonalnym harmonogramem. Najważniejsze jest precyzyjne żądanie, opis aktualnego problemu, uporządkowane dowody oraz wykazanie, dlaczego proponowane rozwiązanie służy dziecku. Po otrzymaniu postanowienia trzeba pilnować jego wykonywania i terminów zaskarżenia, a w razie trwałej zmiany sytuacji złożyć odpowiednio uzasadniony wniosek o zmianę zabezpieczenia.

Źródła

• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. — Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 58 oraz art. 113–113⁵ (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 236).
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 445¹, art. 730–737, art. 741–742, art. 755, art. 756¹ i art. 756² (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 468).
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 68 i art. 95 (tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 1228, z późniejszymi zmianami).