Współwłaściciel majątku wspólnego

Bogusław Nowakowski • Opublikowane: 2015-08-20

Jesteśmy małżeństwem od 15 lat. W trakcie jego trwania żona otrzymała jako darowiznę od swoich rodziców działkę, na której zbudowaliśmy dom. Mimo zapewnień, że uczyni mnie współwłaścicielem tego wspólnego majątku, nie chce tego zrobić – zarówno działka, jak i dom są jej własnością w 100%. Dom powstał przy dużej pomocy finansowej moich rodziców. W jaki sposób mogę uzyskać prawnie należną mi cześć majątku małżeńskiego? Bo wystąpienie o rozdzielność majątkową i podział majątku chyba nie wchodzi na początku w grę, skoro ja formalnie (tzn. na papierze) żadnego majątku nie mam?

W takiej sytuacji, jak Pan, znajduje się wiele osób będących w związkach małżeńskich – wspólna budowa domu na działce należącej do jednego z małżonków.

Małżonka otrzymała działkę w darowiźnie od rodziców (tylko dla niej), a zatem jest to był i jest to jej majątek osobisty. Jako właścicielka działki formalnie jest właścicielem wszystkiego, co się na niej znajduje (w tym wspólnie wybudowanego domu).

W zaistniałej sytuacji znaczenie ma sposób finansowania budowy domu. Jak Pan wskazuje, budowa finansowana była:

  • z Państwa bieżących dochodów (a więc z majątku wspólnego),
  • z pomocy finansowej Pana rodziców (przy braku dowodów na to, że pomoc finansowa przeznaczona była tylko dla Pana, a nie dla Pana i małżonki, pomoc ta uznana będzie za pomoc dla Państwa, a więc owo wsparcie stanowić będzie majątek wspólny).

Mamy do czynienia z sytuacją, w jakiej dokonali Państwo nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty małżonki.

Póki trwa wspólność majątkowa małżeńska, nie jest możliwy podział tej nieruchomości ani żądanie z Pana strony zwrotu tych nakładów do majątku wspólnego. Według Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 35) „w czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego. Nie może również rozporządzać ani zobowiązywać się do rozporządzania udziałem, który w razie ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku”.

Dopiero ustanie wspólności majątkowej (np. wskutek rozwodu lub jej umownego zniesienia i wprowadzenia rozdzielności majątkowej) daje prawo do podziału majątku wspólnego.

Doprowadzenie do rozdzielności majątkowej otwierałoby drogę do podziału majątku wspólnego, w tym rozliczenia nakładów z majątku wspólnego na majątek małżonki   (którego formalnie jest właścicielem).

Dom wybudowany na działce należącej do niej traktowany byłby jako nakład z państwa majątku wspólnego w myśl art. 45 Kodeksu rodzinnego:

„Art. 45. § 1. Każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.

§ 2. Zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny.

§ 3. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy dług jednego z małżonków został zaspokojony z majątku wspólnego”.

Jak wskazuje § 2 art. 45, „zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny. Jest to jednak związane z procesem”.

Przy dokonywaniu rozliczeń między małżonkami wartość wydatków i nakładów ustala się na podstawie stanu z chwili ich poczynienia i cen rynkowych z chwili orzekania w tym przedmiocie, a więc z chwili wydania orzeczenia o podziale majątku (o zwrocie części nakładów).

Obecnie może Pan żądać wyłącznie zwrotu nakładów stosownie do przepisu art. 45 Kodeksu. Zwrot ten może nastąpić w formie przeniesienia na Pana udziału w nieruchomości.

Będzie Pan mógł złożyć wniosek o zabezpieczenie roszczenia poprzez wpisanie do księgi wieczystej ostrzeżenia o Pana roszczeniu. Takie ostrzeżenie w księdze wieczystej utrudni ewentualne zbycie nieruchomości przez żonę, ponieważ nabywca, wiedząc o Pana roszczeniu, nabywając nieruchomość, naraża się na ustalenie bezskuteczności umowy sprzedaży nieruchomości względem Pana jako wierzyciela małżonki.

W czasie trwania małżeństwa możliwe jest także:

  1. darowanie przez małżonkę Panu udziału w 1/2 w działce wraz z budynkiem do Pana majątku osobistego lub
  2. rozszerzenie wspólności majątkowej na te działkę wraz z zabudową.

W pierwszym przypadku byliby Państwo zwykłymi współwłaścicielami nieruchomości po połowie. W drugim przypadku staliby się Państwo współwłaścicielami nieruchomości na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej. W obydwu przypadkach konieczne jest zawarcie umowy w formie aktu notarialnego oraz zgoda obydwu małżonków. Przy braku zgody małżonki nie ma możliwości dobrowolnego doprowadzenia do tego, by był Pan współwłaścicielem nieruchomości.

Pana opcja (niechętnie przyjmowana) to  art. 52 § 1: „z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej”. Wówczas rozdzielność majątkowa powstaje z dniem oznaczonym w wyroku, który ją ustanawia. W wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, w szczególności, jeżeli małżonkowie żyli w rozłączeniu. A ustanowienie rozdzielności otwiera drogę do podziału majątku wspólnego oraz zwrotu nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty.

W sprawie o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami sąd ustala wartość nakładów i wydatków poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków bez względu na inicjatywę dowodową uczestników postępowania, natomiast w przypadku zwrotu nakładów i wydatków z majątku osobistego (odrębnego) na majątek wspólny konieczny jest wniosek uprawnionego zgłoszony w postępowaniu w pierwszej instancji z dokładnym określeniem żądania. W doktrynie podkreśla się, że żądanie zwrotu nakładów z majątku odrębnego na majątek wspólny powinno zostać zgłoszone najpóźniej w postępowaniu o podział majątku wspólnego.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>



Szukamy ambitnego prawnika » Zadaj pytanie »