Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z prawem rodzinnym?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Utrudnianie kontaktów z wnukiem jako powód odwołania darowizny

Autor: Marek Gola • Opublikowane: 2017-07-07

Mam problem z córką, która jest właścicielką darowanej przeze mnie działki z domem. Córka nie pozwala mi widywać wnuczka. Jest niewdzięczna i agresywna. Krzyczy i przeklina przy dziecku. Co mogę zrobić, by mieć kontakt z wnuczkiem? Ta sytuacja już nadszarpnęła moje zdrowie psychiczne?

Podstawę prawną opinii stanowią przepisy Kodeksu cywilnego (K.c.).

Istotnym z punktu widzenia Pan interesu jest treść art. 897 i 898 K.c., zgodnie z którymi:

„Art. 897. Jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia.”

Art. 898. § 1. Darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności.

§ 2. Zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie obdarowany ponosi odpowiedzialność na równi z bezpodstawnie wzbogaconym, który powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu.”

Wskazać należy na pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 stycznia 1967 r., sygn. akt III CZP 32/66, zgodnie z którą „oświadczenie odwołujące darowiznę nieruchomości z powodu rażącej niewdzięczności nie powoduje przejścia własności nieruchomości z obdarowanego na darczyńcę, lecz stwarza jedynie obowiązek zwrotu przedmiotu odwołanej darowizny stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek strony do złożenia oznaczonego oświadczenia woli zastępuje tylko to oświadczenie (art. 64 K.c. oraz art. 1047 K.p.c.). Jeżeli więc oświadczenie to ma stanowić składnik umowy, jaka ma być zawarta pomiędzy stronami, do zawarcia tej umowy konieczne jest złożenie odpowiedniego oświadczenia woli przez drugą stronę z zachowaniem wymaganej formy. Nie dotyczy to jednak zawarcia umowy przyrzeczonej w umowie przedwstępnej (art. 390 § 2 K.c.) oraz wypadków, gdy sąd uwzględnia powództwo o stwierdzenie obowiązku zawarcia umowy całkowicie zgodnie z żądaniem powoda; w takich przypadkach orzeczenie sądu stwierdza zawarcie umowy i zastępuje tę umowę.”

Literatura przedmiotu wskazuje, iż „konsekwencją tego oświadczenia jest to, że dla osiągnięcia skutku rzeczowego, konieczne jest przeniesienie własności darowanej nieruchomości z powrotem na darczyńcę. Powinno to nastąpić w drodze umowy zawartej w formie aktu notarialnego. W przeciwnym razie pozostaje darczyńcy droga powództwa sądowego o zobowiązanie obdarowanego do przeniesienia własności nieruchomości. W razie wykazania zasadności takiego żądania, orzeczenie sądu powinno stwierdzać obowiązek pozwanego do przeniesienia na darczyńcę prawa własności określonej nieruchomości i prawomocne orzeczenie sądu z reguły zastępuje to oświadczenie (art. 64 K.c. i art. 1047 K.p.c.). Stanowisko przemawiające za tym, że odwołanie darowizny wywołuje jedynie skutek obligacyjny i nie powoduje przejścia własności nieruchomości, zostało ugruntowane w orzecznictwie (przede wszystkim powołana już wyżej uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1967 r.; uchwała Sądu Najwyższego z 28 września 1979 r.; III CZP 15/79; OSNCP 1980 r. Nr 4, poz. 63; zobacz też wyrok Sądu Najwyższego z 18 grudnia 1996 r.; I CKU 44/96; Prokuratura i Prawo 1997 r. nr 6 poz. 30. W pierwszej z przytoczonych uchwał Sąd Najwyższy w sposób gruntowny uzasadnił swoje stanowisko, stwierdzając, że przepisy dotyczące rzeczowego skutku czynności prawnych dotyczących przeniesienia własności nieruchomości dotyczą umów, zaś odwołanie darowizny jest jednostronną czynnością prawną. Dlatego też nie można zrównywać go w skutkach z umowami zobowiązującymi, które, zgodnie z art. 155 § 1 Kodeksu cywilnego, mają również skutek rzeczowy. Ponadto odwołanie darowizny jest instytucją uregulowaną ściśle w art. 898 Kodeksu cywilnego. Przepis ten i następne nie zawiera żadnych regulacji, w których wynikałby skutek rzeczowy odwołania darowizny. Co więcej, przepis art. 898 § 2 Kodeksu cywilnego wyraźnie odwołuje się do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, co również pośrednio wskazuje na to, że samo odwołanie nie wywołuje skutku rzeczowego, gdyż wtedy stosowanie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu nie miałoby sensu. Przepis art. 898 § 2 Kodeksu cywilnego mówi wyraźnie o zwrocie „przedmiotu darowizny” i nie zawiera żadnych specjalnych regulacji, gdy chodzi o nieruchomości.”1

W orzecznictwie można znaleźć pogląd, zgodnie z którym „darowizna przedmiotu majątkowego objętego wspólnością ustawową dokonana przez obojga małżonków może być w razie rażącej niewdzięczności obdarowanego w stosunku do jednego z darczyńców skutecznie przez niego odwołana bez zgody drugiego z darczyńców także wówczas, gdy darczyńcy nadal pozostają we wspólności ustawowej. Darczyńcy odwołującemu darowiznę w tych okolicznościach przysługuje legitymacja do wystąpienia z powództwem o zwrot przedmiotu darowizny w odpowiedniej części” (zob. uchwała Sądu Najwyższego – Izba Cywilna i Administracyjna z dnia 10 sierpnia 1988 r., sygn. akt III CZP 67/88).

Powyższe stanowisko prezentowane jest także w literaturze: „wydaje się, że zarówno z uwagi na regulacje majątkowe małżonków zawarte w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jak i ze względu na skutki odwołania darowizny przewidziane w art. 898 § 2, możliwość odwołania darowizny przedmiotu wchodzącego w skład majątku dorobkowego przez jedno tylko z małżonków należałoby dopuszczać dopiero po ustaniu ustawowej wspólności majątkowej (wskutek zniesienia ustawowej wspólności majątkowej, rozwodu lub śmierci jednego z małżonków). Po ustaniu wspólności majątkowej małżonek będzie mógł odwołać darowiznę w części odpowiadającej jego udziałowi w darowanym przedmiocie, określonemu stosownie do reguł rządzących małżeńską wspólnością majątkową.”2

Wskazać należy także na stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 lipca 1967 r., sygn. akt III CR 117/67, zgodnie z którym „darczyńca, który skutecznie odwołał darowiznę z powodu rażącej niewdzięczności, może na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu domagać się zwrotu przedmiotu darowizny w naturze także wówczas, gdy obdarowany uzyskał – w zamian za podarowany mu udział we współwłasności nieruchomości – wyłączne prawo własności tej nieruchomości przyznane w postępowaniu o zniesienie współwłasności, chyba że dopłaty na nieruchomość w postaci spłat zasądzonych od obdarowanego na rzecz pozostałych współwłaścicieli są tak znaczne, że w ich następstwie bezpodstawnie wzbogacony uzyskuje prawo lub rzecz, która nie stanowi już – z powodu różnicy wartości – odpowiednika pierwotnego przedmiotu wzbogacenia i tym samym nie może być traktowana jako jego surogat.”

W świetle § 2 art. 898 obdarowany powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu już od chwili dokonania czynu kwalifikującego się jako rażąca niewdzięczność, uzasadniająca odwołanie darowizny. Od tej też chwili może być stosowany wobec niego art. 409 K.c.

Odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie. Darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego.

Istnieje zatem szansa na odzyskanie darowanej nieruchomości, jeżeli od momentu, kiedy córka zaczęła zachowywać się agresywnie wobec Pana i ostatecznie zaprzestała kontaktów, nie upłynął jeszcze okres 1 roku. W mojej ocenie od tego dnia można liczyć okres rażącej niewdzięczności. Rażąca niewdzięczność będzie jednak oceniana z uwagi na okoliczności faktyczne i trzeba będzie wykazać, na czym owa rażąca niewdzięczność polega. Proszę zwrócić uwagę na fakt, że ustawodawca wskazuje na rażącą niewdzięczność jako przesłankę do odwołania darowizny. Innymi słowy, jeżeli z uwagi na brak kontaktu ze strony córki popada Pan w stany depresyjne, apatię, zasadnym jest skorzystanie z porad psychologa. Dokumentacja psychologiczna byłaby dla Pana bardzo mocną podporą do wykazania owej rażącej niewdzięczności.

Niewdzięczność, aby uzasadniała odwołanie darowizny, nie może być zwykła, musi być rażąca. Innymi słowy na Panu spoczywał będzie obowiązek wykazania możliwości materialnych i osobistych córki do przyjmowania Pańskich odwiedzin, utrudniania kontaktów z wnukiem, agresję. Nadto dobrze byłoby, gdyby udało się Panu udowodnić za pomocą dokumentacji lekarskiej jak też świadków, Pana stan psychiczny.

 ------------------------------

  1. LexPolonica, Piśmiennictwo: Praktyczne wyjaśnienia oraz wzory umów i pism., 2001-2006 Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis – LexPolonica
  2. Dmowski Stanisław, Sychowicz Marek, Ciepła Helena, Kołakowski Krzysztof, Wiśniewski Tadeusz, Żuławska Czesława, Gudowski Jacek, Bieniek Gerard, Najnowsze wydanie: Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania. Tom II, Warszawa 2007 Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis (wydanie VIII), ss. 938

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>


Podobne tematy

Pismo o ustalenie ojcostwa po 10 latach

Dostałem urzędowe pismo o ustalenie ojcostwa na adres domowy rodziców. Od 9 lat przebywam za granicą. Założyłem tutaj rodzinę. Rok przed wyjazdem...

Sprzedaż mieszkania małoletniej córki

Chcę wraz z mężem sprzedać mieszkanie naszej małoletniej córki. Mieszkanie przepisał mąż córce w darowiźnie. Wiem, że muszę wystąpić do...

Przypisanie ojcostwa mężowi

Oficjalnie jestem nadal żonaty, ale moje małżeństwo jest fikcją. Przebywam od kilku lat na kontrakcie w USA. Żona wraz z dzieckiem pozostała...

Chcę być ojcem dla nie swojego dziecka – przysposobienie

Chcę być ojcem dla nie swojego dziecka, jak do tego doprowadzić? Otóż moja dziewczyna jest w ciąży z poprzednim partnerem. Jednak nie chce...

Zmuszanie krewnych do opieki nad dzieckiem

Moja szwagierka urodziła dziecko i grozi, że popełni samobójstwo. Chce nas krewnych - mnie i męża zmusić do podpisania wskazania nas na opiekunów...

Oczernianie matki w obecności dzieci, co robić?

Mój mąż od 1,5 roku oczernia i nazywa mnie dziwką i zarzuca zdrady. Robi mi awantury w obecności małych dzieci. Nawet je wciąga w te...

Czy uczęszczanie dziecka do przedszkola wyklucza urlop wychowawczy?

Jestem mamą 5-latka, który od dwóch lat uczęszcza do przedszkola, ja natomiast pracuję na etacie. Od września chciałabym pójść na urlop wychowawczy do...

Przysposobienie dziecka żony

Od 6 lat jesteśmy małżeństwem, mieszkamy razem i wychowujemy syna mojej żony z jej pierwszego małżeństwa (chłopiec ma 14 lat). Biologiczny ojciec...


Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »