Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z prawem rodzinnym?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Unieważnienie małżeństwa cywilnego

Autor: Katarzyna Nosal • Opublikowane: 2015-08-10

Czy jest możliwość unieważnienia małżeństwa cywilnego, jeśli zostało zawarte przez osobę chorą? Jesteśmy małżeństwem niecały rok. Żona właśnie przeszła operację guza mózgu, ma też długotrwałą, nawracającą depresję – obie choroby uwarunkowane są genetycznie, tak powiedział neurolog. Nic mi nie powiedziała przed ślubem, że cierpi na takie dolegliwości i teraz też nie przyznaje się, że wiedziała o guzie. Natomiast na nawracającą depresję są dowody – dokumentacja medyczna, żona leczy się u psychiatry od kilkunastu lat.

Guz mózgu to choroba, która nie kwalifikuje do unieważnienia małżeństwa, niezależnie od tego, kiedy strona dowiedziała się o swojej chorobie, czy ją zataiła. Katalog przyczyn unieważnienia małżeństwa jest przewidziany w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (K.r.io.). Jest katalogiem zamkniętym i zgodnie z art. 17 tego kodeksu małżeństwo może być unieważnione tylko z przyczyn przewidzianych w przepisach K.r.io.

Zgodnie z K.r.io. przyczynami unieważnienia małżeństwa jest zawarcie małżeństwa pomimo istnienia przeszkody do jego zawarcia oraz wady oświadczenia woli przy zawieraniu małżeństwa.

Przeszkody małżeńskie to:

  • wiek (mniej niż 18 lat);
  • Ubezwłasnowolnienie całkowite;
  • choroba psychiczna;
  • bigamia;
  • pokrewieństwo (w linii prostej oraz rodzeństwo);
  • powinowactwo (w linii prostej);
  • przysposobienie.

Wady oświadczenia woli, które upoważniają do unieważnienia małżeństwa, zawarte są w art. 15(1) K.r.io. Stanowi on, że małżeństwo może zostać unieważnione, jeżeli oświadczenie o wstąpieniu w związek małżeński zostało złożone:

  1. przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome wyrażenie woli;
  2. pod wpływem błędu co do tożsamości drugiej strony;
  3. pod wpływem bezprawnej groźby drugiej strony lub osoby trzeciej, jeżeli z okoliczności wynika, że składający oświadczenie mógł się obawiać, że jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste.

Jak Pan widzi, tylko choroba psychiczna znajduje się w przesłankach unieważnienia. Proszę jednak zwrócić uwagę na konstrukcję całego przepisu dotyczącego zakazu zawierania małżeństwa przez osobę chorą psychicznie.

Zgodnie z art. 12 § 1 K.r.io. nie może zawrzeć małżeństwa osoba dotknięta chorobą psychiczną albo niedorozwojem umysłowym. Jeżeli jednak stan zdrowia lub umysłu takiej osoby nie zagraża małżeństwu ani zdrowiu przyszłego potomstwa i jeżeli osoba ta nie została ubezwłasnowolniona całkowicie, sąd może jej zezwolić na zawarcie małżeństwa.

Zatem nie każda choroba psychiczna uzasadnia unieważnienie małżeństwa. W polskim prawie rodzinnym dąży się do ochrony małżeństwa i rodziny. Stąd przesłanki unieważnienia są odczytywane dość wąsko i bardzo ściśle. Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 9 maja 2002 r. III CZP 7/2002 (OSNC 2003/1/1, OSP 2004/1/1, Biul. SN 2002/5/9) dowodzi: „w przepisach polskiego prawa rodzinnego, zarówno ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. kodeks rodzinny (Dz. U. 1950 r. Nr 34 poz. 308 ze zm.), jak i ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 1964 r. Nr 9 poz. 59 ze zm.), znalazła wyraz tendencja do ograniczania zakazów (przeszkód) małżeńskich, których istnienie może stanowić podstawę do unieważnienia małżeństwa. Zasadą jest utrzymanie małżeństwa, o ile nie pozostaje to w sprzeczności z jego istotą i celami oraz przesunięcie punktu ciężkości w ocenie, czy związek małżeński powinien trwać, na zagadnienie funkcjonowania wspólnoty małżeńskiej. Analizując orzecznictwo Sądu Najwyższego należy dojść do wniosku, że utrwalone jest już stanowisko Sądu Najwyższego prezentujące pogląd, że zakres art. 12 § 1 k.r.i.o. jest węższy niż art. 13 k.c., a w konsekwencji unieważnienie małżeństwa może nastąpić tylko w wypadku choroby psychicznej albo niedorozwoju, a nie innych zaburzeń psychicznych (wyroki z dnia 25 października 1965 r. II CR 293/65 OSNC 1966/9/148, z dnia 30 czerwca 1971 r. II CR 169/71 OSNCO 1972/1/17, z dnia 13 marca 1974 r. II CR 42/74 OSNC 1975/1/14, z dnia 13 czerwca 1977 r. IV CR 203/77 niepubl., oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 23 lutego 1995 r. I ACr 33/95 OSA 1997/4/15). Utrwalony jest także pogląd, że nie każda choroba psychiczna uzasadnia unieważnienie małżeństwa, a jedynie taka, która zagraża małżeństwu lub zdrowiu przyszłego potomstwa (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 1964 r. I CR 32/63 OSNCP 1965/2/27, ww. uchwała Składu Siedmiu Sędziów z dnia 9 maja 2002 r. III CZP 7/2002)”.

Zatem jeśli żona rzeczywiście chorowała na ciężką depresję i jest to potwierdzone dokumentacją lekarską, zna Pan lekarza prowadzącego żony, który może zostać zwolniony z tajemnicy lekarskiej, ma Pan świadków na to, że choroba ta uniemożliwia żonie wypełnianie obowiązków małżeńskich, to ma Pan podstawy do unieważnienia małżeństwa z uznaniem złej wiary żony. Oczywiście już w toku postępowania żona będzie poddawana dodatkowym badaniom psychiatrów i psychologów w celu uzyskania opinii sądowej o stanie jej zdrowia oraz o wpływie zaburzeń na rodzinę. Proszę jednak pamiętać, że nie można unieważnić małżeństwa z powyższego powodu, jeśli choroba ustała.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>


Podobne tematy

Opiekun prawny matki

Czy można wyznaczyć opiekuna prawnego dla 86-letniej matki, jeżeli któreś z jej dzieci nie wyraża na to zgody? Jest to niezbędne, by zobowiązać...

Leczenie osoby chorej psychicznie wbrew jej woli

Moja matka jest chora psychicznie, ma zaburzenia w postrzeganiu rzeczywistości z elementami schizofrenii oraz depresję. Jej nastroje mają bardzo...

Uniemożliwianie zamieszkania w mieszkaniu przez byłego męża po rozwodzie

Od 2 lat jestem po rozwodzie. Wyprowadziłam się z naszego wspólnego mieszkania. Teraz chciałabym z powrotem zamieszkać w pokoju, który...

Długi męża z przeszłości a wspólny zakup działki

Chcemy z mężem kupić działkę budowlaną. Mąż prowadzi firmę, która w przeszłości wygenerowała długi. Częściowo je spłacił, lecz boję...

Małżeństwo z osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną

Jaka jest możliwość zawarcia małżeństwa z osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną?


Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »