Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z prawem rodzinnym?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Trudności z adoptowanymi dziećmi

Autor: Małgorzata Rybarczyk • Opublikowane: 2016-06-20

Mamy dwie adoptowane, w ramach adopcji pełnej, dziewczyny w wieku 17 i 19  lat, które mają problemy z piciem, narkotykami, kradzieżami, zaciąganiem niespłacalnych długów, towarzystwem patologicznym, niechęcią do podjęcia pracy. Czy możliwe jest uzyskanie unieważnienia adopcji? Uważamy, że w procesie przygotowania adopcyjnego nie poinformowano nas o zasadniczych zagrożeniach wieku dorastania i dorosłego występujących u dzieci adopcyjnych ze środowisk patologicznych, do których należą zaburzenia osobowości i objawy destrukcyjnych zachowań związanych z zaburzeniami RAD i FASD? Gdybyśmy o tym wiedzieli, nie zdecydowalibyśmy się na adopcję.

Z przykrością muszę stwierdzić, iż nie ma możliwości unieważnienia adopcji w Polsce, bowiem prawie polskim nie ma instytucji unieważnienia przysposobienia. Obecnie obowiązujące prawo przewiduje jedynie możliwość rozwiązania przysposobienia, tak jak wskazywał kolega w powoływanym przez Państwa artykule. Tym samym niezależnie od Państwa woli i chęci nazwania aktu, oddania córek, nie rozwiązaniem adopcji a jej unieważnieniem, zastosowanie mają tylko i wyłącznie przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czyli art. 125.

Odrobinę inaczej kwestia ta wygląda z punktu widzenia przepisów międzynarodowych, gdzie art. 13 Konwencji o przysposobieniu dzieci z 1967 r. pozwala na rozwiązanie i unieważnienie przysposobienia. Zgodnie z art. 13 przed uzyskaniem przez przysposobionego pełnoletności przysposobienie może zostać rozwiązane wyłącznie przez orzeczenie sądu lub organu administracyjnego z ważnych powodów i tylko wtedy, gdy rozwiązanie przysposobienia na tej podstawie jest dopuszczalne przez prawo. Ujęcie przyczyn rozwiązania przysposobienia powtórzone są w art. 14 ust. 2 nowej konwencji z dnia 27.11.2008 r. Przepisy obu konwencji zdają się zawierać wymaganie egzemplifikacji – i to w zamkniętym katalogu – wszystkich możliwych ważnych powodów rozwiązania przysposobienia. W tym zakresie można dopatrywać się niezgodności art. 125 z art. 13 konwencji o przysposobieniu dzieci z 1967 r., a tym bardziej z art. 14 ust. 2 nowej konwencji. Polski ustawodawca przyjął bowiem, że sformułowanie zamkniętego katalogu ważnych przyczyn rozwiązania przysposobienia nie jest możliwe ani celowe. Orzecznictwo sądowe dowodzi bowiem, że mogą tu wchodzić w grę bardzo różne sytuacje i przesłanki. Ustawodawca posłużył się więc klauzulą generalną ważnych powodów, dając sądowi możliwość zbadania okoliczności konkretnej sprawy. Treść tej klauzuli w kontekście rozwiązania przysposobienia można rekonstruować na podstawie bogatego w tym zakresie orzecznictwa Sądu Najwyższego. Niemniej jednak wobec wspomnianej różnorodności stanów faktycznych należy zachować ostrożność przy próbach formułowania ogólnych wniosków i reguł na podstawie poszczególnych orzeczeń (R. Zegadło, Kodeks rodzinny i opiekuńczy – komentarz).

W związku z powyższym, jak i mając na uwadze zapis art. 125, chcąc rozwiązać adopcję dzieci, mogą Państwo powoływać się na wypracowane i aktualne do dzisiaj stanowiska Sądu Najwyższego, wskazując, iż w Państwa sytuacji zachodzą ważne powody uzasadniające rozwiązanie adopcji.

W wyroku z dnia 5 kwietnia 1972 r., w sprawie sygn. akt I CR 679/71, Sąd Najwyższy zauważył, że trudności wychowawcze, jakie nastręcza przysposabiającemu przysposobiony, z reguły nie stanowią ważnego powodu rozwiązania przysposobienia; rozwiązanie przysposobienia na tej podstawie będzie dopiero wtedy dopuszczalne, kiedy trudności wychowawcze wytworzą taką sytuację między przysposabiającym a przysposobionym, że dobro dziecka będzie przemawiać za rozwiązaniem przysposobienia. Do takiej sytuacji doszło zapewne w okolicznościach sprawy, w której Sąd Najwyższy orzekł, że niemożność wychowawczego oddziaływania przysposabiających na dorastającą przysposobioną, związanie się jej ze środowiskiem przestępczym, uprawianie nierządu i nabawienie się choroby wenerycznej, nadużywanie alkoholu, kradzieże, demoralizacja rówieśnic w zakładzie wychowawczym, ucieczki z domu i z zakładu wychowawczego, pobyt w izbie wytrzeźwień, co ujemnie odbiło się na zdrowiu przyspasabiających, stanowi ważny powód rozwiązania stosunku przysposobienia. Oceny pojęcia dobra dziecka nie można dokonywać w oderwaniu od wieku przysposobionej i od uzasadnionego i prawnie chronionego interesu jej przybranych rodziców. Nie sposób od nich wymagać, aby w imię abstrakcyjnie pojmowanego dobra dorastającej dziewczyny, której poświęcili się bezinteresownie przez przeszło trzynaście lat, osobisty trud, kłopoty i koszty, mieli tolerować doznawane przez jej obecne postępowanie upokorzenia, a nawet szkody na zdrowiu. Okoliczności te przemawiają również przeciwko utrzymaniu obowiązku alimentacyjnego przysposabiających (wyrok SN z 12 października 1977 r., sygn. akt II CR 390/77, Lexis.pl nr 316344). Niemniej jednak generalnie Sąd Najwyższy podtrzymał w kolejnych orzeczeniach stanowisko, że za powód rozwiązania przysposobienia nie można uważać niewłaściwego zachowania się małoletniego, jak np. w wyroku z 11 marca 1976 r. (sygn. akt IV CR 29/76, Lexis.pl nr 321877), w którym ponadto zauważył, że jeżeli występują trudności wychowawcze, z którymi przysposabiający nie może sobie poradzić, to powstaje podstawa do zastosowania przez sąd środków przewidzianych w art. 109.

Za rozwiązaniem adopcji w przypadku negatywnego zachowania dziecka opowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 grudnia 1999 r. (sygn. akt II CKN 711/97) stwierdzając: „Za ważny powód usprawiedliwiający rozwiązanie przysposobienia należy uznać rozkład więzi rodzinnej, a więc obopólny lub nawet występujący u jednej tylko strony stosunku przysposobienia brak takiego nastawienia psychicznego, jakie normalnie cechuje stosunki między rodzicami a dziećmi. W art. 125 § 1 krio. postanowiono, że rozwiązanie przysposobienia może nastąpić tylko z ważnych powodów oraz że wskutek takiego orzeczenia nie może ucierpieć dobro przysposobionego. Jeśli chodzi o ważne powody nie precyzowane w cytowanym przepisie, nie powinno budzić wątpliwości stwierdzenie, że wykładnia winna uwzględniać funkcję społeczną przysposobienia, a w szczególności to, że przysposobienie ma na celu zapewnienie przysposobionemu dziecku normalnych warunków rodzinnych, a gdy osiągnie pełnoletność – takiej sytuacji względem przysposabiającego oraz jego krewnych, w jakiej normalnie żyje w rodzinie dorosłe dziecko”.

Negatywną przesłanką do rozwiązania przysposobienia jest dobro małoletniego dziecka. Jak zauważył Sąd Najwyższy w wyroku z 10 kwietnia 1969 r. (sygn. akt II CR 78/69), rozwiązanie stosunku przysposobienia może nastąpić przede wszystkim wtedy, gdy nastąpił rozkład więzi rodzinnej wynikającej z przysposobienia, pod warunkiem, że dobro dziecka na tym nie ucierpi. Negatywna przesłanka sprzeczności z dobrem dziecka odpada, gdy orzeczenie zapada po uzyskaniu przez przysposobionego pełnoletności. W Państwa sytuacji, ponieważ córki są pełnoletnie (tzn. młodsza niemal), to okoliczność ta nie będzie mieć znaczenia. Przesłanki rozwiązania przysposobienia orzekanego w czasie pełnoletności przysposobionego są więc złagodzone, ale za to wchodzi w grę kwestia winy rozkładu więzi rodzinnej i zastosowanie zarzutu nadużycia prawa (art. 5 Kodeksu cywilnego). Jak zauważa Sąd Najwyższy w wyroku z 16 czerwca 1981 r. (sygn. akt IV CR 180/81, Lexis.pl nr 321337), „zasada prymatu dobra przysposobionego nie działa przy ocenie żądania rozwiązania przysposobienia osoby pełnoletniej. Istotne natomiast jest to, czy więź rodzinna powstała w następstwie przysposobienia została ostatecznie zerwana i czy utrzymywanie martwego w rzeczywistości stosunku naruszałoby godny ochrony interes żądającego. Przy ocenie tych okoliczności nie jest bez znaczenia kwestia winy w postaci ciężkiego naruszenia obowiązków rodzinnych lub czynów rażąco naruszających zasady współżycia społecznego”.

Z rozwiązaniem przysposobienia po dojściu do pełnoletności przysposobionego silnie związana jest kwestia winy rozkładu więzi rodzinnej. Nie bez znaczenia w takiej sprawie jest kwestia zawinienia rozkładu więzi rodzinnej i sięgnięcie w ustaleniach stanu faktycznego także do okresu, gdy przysposobiony był jeszcze małoletni. Jak zauważył Sąd Najwyższy w wyroku z 14 stycznia 1980 r. (sygn. akt IV CR 484/79), przy ocenie powodów rozwiązania przysposobienia osoby pełnoletniej rozważeniu ulegają wzajemne stosunki nie tylko w okresie uzyskania pełnoletności, ale i w okresie małoletności przysposobionego. Z kolei w sprawach, w których po dojściu przysposobionego do pełnoletności z żądaniem rozwiązania przysposobienia występują przysposabiający, mogą wystąpić okoliczności, które uzasadniałyby utrzymanie przysposobienia ze względu na sytuację (w szczególności brak samodzielności) przysposobionego. Ustalenie przez sąd, że niewłaściwe zachowanie się przysposobionego w okresie jego małoletności było wynikiem nieodpowiedniego zachowania się przysposabiającego lub jego zaniedbań w okresie wychowawczym, może prowadzić do oddalenia wniosku.

Tak więc jeżeli chcą Państwo wycofać się z adopcji, to niestety mogą to Państwo uczynić tylko w oparciu o art. 125 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i instytucję rozwiązania adopcji z ważnych powodów.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>


Podobne tematy

Piecza zastępcza a adopcja

Od 3 lat jesteśmy rodziną zastępczą dla 6-letniej dziewczynki. Rodzice mają zakaz kontaktów i ograniczenie władzy rodzicielskiej. Dziecko jest mocno...

Zabieg inseminacji bez zgody męża

Moja żona dokonała około miesiąca temu zabiegu inseminacji z banku spermy i jest teraz w ciąży. Dowiedziałem się dopiero teraz o jej...

Wniosek o odwołanie przysposobienia

Mam pytanie odnośnie pozwu o odwołanie przysposobienia. Mąż planuje złożyć w sądzie wniosek o odwołanie przysposobienia 14-letniego syna...

Zakup mieszkania wnukom

Jestem dziadkiem dwojga nieletnich wnucząt wychowywanych przez synową rozwiedzioną z moim synem. Zamierzam kupić im mieszkanie, ale w taki sposób,...

Czyją własnością będzie dom budowany na działce małżonków?

Małżeństwo buduje dom na działce, która stanowi ich współwłasność. Mąż 5/6 udziałów, a żona 1/6. Czyją własnością będzie dom?


Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »