Rozliczenia przy podziale majątku wspólnego

Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2016-04-01

Jestem w trakcie sprawy rozwodowej i czeka mnie jeszcze sprawa o podział majątku. Dom budowaliśmy w czasie trwania małżeństwa, ale spłata kredytu, który wspólnie zaciągnęliśmy była w gestii męża. W tym czasie oboje pracowaliśmy, jednak moje dochody były niższe od męża. Działka, na której stoi dom została kupiona przez męża ze środków własnych i tak jest to opisane w akcie notarialnym. W księdze wieczystej mąż wpisał tylko siebie, bo uważał, że tylko on jest właścicielem domu. Obecnie straszy mnie, że nie będę miała do tego domu żadnych praw, bo dom stoi na jego działce. Czy rzeczywiście tak jest i będę musiała wyprowadzić się? Czy nie liczy się to, że przez lata tu mieszkałam i wkładałam swoje pieniądze w wyposażenie i bieżące remonty?

Pani sytuacja wygląda znacznie lepiej niż stara się to przedstawić mąż. Problematykę przynależności określonych praw majątkowych do majątku wspólnego określa Kodeks rodzinny i opiekuńczy (K.r.io.). Zgodnie bowiem z treścią art. 31 § 1 K.r.io.: „Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

§ 2. Do majątku wspólnego należą w szczególności:

1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;

2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków;

3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;

4) kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, z późn. zm.).”

Z chwilą zawarcia małżeństwa powstał między państwem ustrój wspólności ustawowej.

Ustawową wspólnością majątkową małżeńską objęte są przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności przez oboje małżonków lub przez jedno z nich. Nie może zatem przesądzać o skutkach nabycia oznaczonego przedmiotu okoliczność, że stroną zawartej umowy było tylko jedno z małżonków. Także zawarte w umowie oświadczenie, że nabycie następuje do majątku osobistego, może być weryfikowane, zarówno w toku postępowania o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności, jak i w procesie o ustalenie przynależności danego przedmiotu do majątku wspólnego małżonków bądź do majątku osobistego małżonka – nabywcy. Utrwalona judykatura dopuszcza powództwo o ustalenie (art. 189 K.p.c.), że określony przedmiot majątkowy stanowi składnik majątku wspólnego (lub osobistego). Nie stoi temu na przeszkodzie okoliczność, że definitywne ustalenie składu majątku wspólnego następuje przy dokonywaniu jego działu po ustaniu wspólności (zob. uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej SN z 28 lutego 1972 r., III CZP 96/71, LexisNexis nr 309107 (pkt III), z glosą L. Steckiego, OSPiKA 1973, nr 5, poz. 86, oraz nadal aktualną uchwałę 7 sędziów SN z 26 sierpnia 1955 r., I CO. 28/53, LexisNexis nr 369260, OSN 1956, nr 1, poz. 6). Jeżeli nabywanym przedmiotem jest własność nieruchomości albo inne prawo podlegające wpisowi do księgi wieczystej, także ujawnienie w księdze tylko małżonka będącego stroną umowy nie przesądza definitywnie o przynależności takiej nieruchomości (innego prawa). Sytuacja, kiedy w dziale drugim księgi wieczystej ujawnione jest jedno z małżonków bez wskazania, że ujawnione prawo wchodzi do majątku wspólnego małżonków, stanowi o niezgodności stanu ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym i otwiera możliwość skorzystania z powództwa o usunięcie istniejącej niezgodności (art. 10 u.k.w.h.). Występowanie interesu prawnego jest oczywiste, gdyż usunięcie niezgodności pomiędzy stanem ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym zapobiegnie negatywnym skutkom ewentualnego działania rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych wynikającej z art. 5 u.k.w.h. (tak orz. SN z 6 marca 1981 r., III CRN 3/81, LexisNexis nr 296482, OSNCP 1981, nr 11, poz. 218).

Za niedopuszczalne uznał natomiast Sąd Najwyższy zgłoszenie w toku postępowania o dokonanie wpisu prawa własności nieruchomości na podstawie aktu notarialnego przez małżonka, który nie brał udziału w czynności prawnej prowadzącej do nabycia własności nieruchomości, żądania ujawnienia obojga małżonków jako właścicieli na zasadach wspólności ustawowej (tak postanowienie SN z 14 grudnia 1984 r., III CRN 270/84, LexisNexis nr 311698, OSNCP 1985, nr 9, poz. 134).

Przy określaniu składu majątku wspólnego w postępowaniu o jego podział dopuszczalne jest ustalenie, że nieruchomość, której właścicielem jest według stanu ujawnionego w księdze wieczystej tylko jeden małżonek, należy do majątku wspólnego (zob. postanowienie SN z 7 września 1967 r., II CR 184/67, LexisNexis nr 314704, OSNCP 1968, nr 2, poz. 32, z glosą S. Breyera, PiP 1969, nr 2, s. 421). W postanowieniu tym Sąd Najwyższy podkreślił, że sąd dokonujący podziału majątku wspólnego jest wyłącznie właściwy do rozstrzygania sporów o przynależność danego przedmiotu majątkowego do majątku wspólnego.

Ukształtowane orzecznictwo stoi na stanowisku, iż właścicielem nieruchomości zabudowanej jest małżonek, na którego gruncie dom postawiono. Jednakże drugiemu małżonkowi przysługuje roszczenie o zwrot nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty drugiego małżonka. Ostatnie orzeczenia Sądu Najwyższego są dalej idące. Przyjmuje się, iż małżonek może wystąpić z roszczeniem o przeniesienie udziału w nieruchomości w wysokości odpowiadającej udziałowi w nakładach na budowę domu. Zgodnie bowiem z treścią art. 231 § 1 Kodeksu cywilnego samoistnemu posiadaczowi gruntu w dobrej wierze, który wzniósł budynek o wartości przekraczającej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, przysługuje wystąpienie z żądaniem, aby właściciel przeniósł na niego własność zajętej działki za odpowiednim wynagrodzeniem. Skuteczna realizacja takiego roszczenia w podanym wyżej przypadku spowodowałaby nabycie za wynagrodzeniem dla właściciela udziału w działce pod budynkiem, a zatem stanie się współwłaścicielem nieruchomości.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>



Szukamy ambitnego prawnika » Zadaj pytanie »