Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z podziałem majątku?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Rozliczenia małżeńskie

Autor: Izabela Nowacka-Marzeion • Opublikowane: 2015-05-19

Mamy z żoną podpisaną przed ślubem intercyzę. Chcemy wybudować dom w następujący sposób: działka jest żony własnością, dom ma być budowany z moich środków. Nie chcemy działki ani domu ze względu na prowadzone przez nas działalności włączać do majątku wspólnego. Zastanawia mnie jednak teoretyczny problem, jaki może kiedyś zaistnieć: co w razie rozwodu? Dom wybudowany z moich środków będzie własnością żony, bo stoi na jej działce. Czy w takim przypadku będę mógł np. wnieść o zwrot poniesionych kosztów na majątek żony i w jaki sposób rozpocząć całą procedurę projektową, pozwolenie na budowę itd., aby nie było później wątpliwości?

Zgodnie z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego „z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków”.

W małżeństwie, w którym obowiązuje ustrój wspólności ustawowej, występują trzy masy majątkowe: majątek wspólny małżonków oraz dwa majątki osobiste każdego z małżonków.

Pomimo odrębności prawnej majątku wspólnego i majątków osobistych, z reguły majątki te w czasie trwania wspólności ustawowej praktycznie nie są wyodrębnione i stanowią jedną całość gospodarczą. Rozdzielenie majątków i dokonanie rozliczeń między nimi w zasadzie następuje po ustaniu wspólności. Jeżeli małżonkowie nie dokonają tego w drodze umowy, celowi temu służy postępowanie sądowe o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami (art. 566 i 567 Kodeksu postępowania cywilnego).

U Państwa – zgodnie z opisem istnieje rozdzielność majątkowa. Majątek wspólny nie powstaje.

Wyrok z dnia 7 czerwca 2002 r., sygn. akt IV CKN 1108/00: „Nakłady z majątku odrębnego jednego małżonków na majątek odrębny drugiego podlegają rozliczeniu z majątku wspólnego tylko wówczas, gdy na przedmiot majątkowy stanowiący majątek odrębny jednego z małżonków dokonano nakładów zarówno z majątku wspólnego, jak i z majątku odrębnego małżonków”.

Ustawodawca przewiduje trzy ogólne rozwiązania, zakładające możliwość zgłaszania roszczeń o zwrot nakładów:

  1. szczegółowy mechanizm rozliczeń między samoistnym posiadaczem a właścicielem rzeczy (art. 226–231 Kodeksu cywilnego);
  2. uprawnienia przysługujące w tym zakresie bezpodstawnie wzbogaconemu (art. 408);
  3. ogólnie sformułowane prawo zatrzymania, z którego korzystać mogą podmioty zobowiązane do wydania cudzej rzeczy (art. 461).

Możliwość dochodzenia roszczeń z tytułu nakładów (art. 226 i nast. Kodeksu cywilnego) przedstawia się różnie w zależności od tego, czy posiadacz rzeczy jest w dobrej, czy też w złej wierze. Ustawodawca oddzielnie normuje przypadek, w którym posiadacz jest co prawda w dobrej wierze, ale dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy.

Wyróżnić to można więc trzy sytuacje:

1. Posiadacz jest w dobrej wierze. W takiej sytuacji może on:

  • żądać zwrotu nakładów koniecznych o tyle, o ile nie mają pokrycia w korzyściach, które uzyskał z rzeczy,
  • żądać zwrotu innych nakładów o tyle, o ile zwiększają wartość rzeczy w chwili jej wydania właścicielowi.

Nakłady nie mają pokrycia w korzyściach, które posiadacz uzyskał, gdy wartość korzyści, jakie uzyskał on z rzeczy, jest niższa od wartości nakładów.

Nakłady konieczne to takie nakłady, których celem jest utrzymanie rzeczy w stanie zdatnym do normalnego użytku, jak np. naprawy, remonty, konserwacja, składki na ubezpieczenie, zasiewy.

Inne nakłady to:

  • nakłady użyteczne, które zmierzają tylko do ulepszenia rzeczy,
  • nakłady zbytkowne, które zmierzają do nadania rzeczy wyglądu lub charakteru odpowiadającemu upodobaniu tego, kto ich dokonuje (zobacz J. Ignatowicz, Prawo rzeczowe, Warszawa 2000, s. 169);

2. Posiadacz jest w złej wierze – może on żądać jedynie zwrotu nakładów koniecznych, i to o tyle, o ile właściciel wzbogaciłby się bezpodstawnie jego kosztem.

Samoistny posiadacz nieruchomości w złej wierze może żądać zwrotu nakładów koniecznych przed wydaniem nieruchomości właścicielowi (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 sierpnia 1988 r.; sygn. akt III CRN 229/88; OSNCP 1990 r. nr 12 poz. 153);

3. Posiadacz jest w dobrej wierze, ale dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie nieruchomości lub o wezwaniu do zwrotu rzeczy stanowiącego własność Skarbu Państwa – może on żądać zwrotu jedynie nakładów koniecznych.

Samoistny posiadacz w dobrej wierze może, przywracając stan poprzedni, zabrać przedmioty, które połączył z nieruchomością, chociażby stały się jej częściami składowymi. Jednak w sytuacji, gdy połączenia dokonał samoistny posiadacz w złej wierze albo samoistny posiadacz w dobrej wierze po chwili, w której dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, właściciel może przyłączone przedmioty zatrzymać, zwracając samoistnemu posiadaczowi ich wartość i koszt robocizny albo sumę odpowiadającą zwiększeniu wartości rzeczy (art. 227 § 2 Kodeksu cywilnego). Uprawnienie samoistnego posiadacza w dobrej wierze przysługuje mu do czasu, gdy nieruchomość znajduje się w jego posiadaniu. Także i posiadacz, o którym mowa w art. 227 § 2 Kodeksu cywilnego, może skorzystać z uprawnienia przewidzianego w art. 227 § 1, ale wyłącznie w przypadku, gdy taka jest wola właściciela. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 10 kwietnia 1974 r. (sygn. akt II CR 103/74; OSPiKA 1974 r. nr 11 poz. 235) stwierdził, że dokonując wykładni art. 227 § 2 Kodeksu cywilnego, należy przyjąć, że właściciel rzeczy (nieruchomości), który chce przyłączone przez posiadacza przedmioty zatrzymać za zwrotem ich wartości i kosztów robocizny, powinien zwrócić posiadaczowi poniesione przez niego koszty w granicach jego zubożenia, np. wydatki na zakup przyłączonych przedmiotów. W omawianym przypadku nakłady polegały na założeniu sadu owocowego. Sąd Najwyższy przyjął, że wartość tych nakładów określają wydatki posiadacza na zakup sadzonek i na ich pielęgnację po zasadzeniu. Natomiast stwierdzić należy, że przyrost wartości sadu przypada właścicielowi bez obowiązku rozliczenia się z tego tytułu z posiadaczem (przepis bowiem stwierdza, że albo przyrost wartości rzeczy, albo zwrot wartości przyłączonych przedmiotów i koszt robocizny).

Roszczenie o zwrot nakładów jest roszczeniem o charakterze obligacyjnym (zobacz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1997 r.; sygn. akt II CKN 57/96; OSNC 1997 r. nr 6-7 poz. 92 z glosą M. Gocłowskiego w: „Państwo i Prawo” 1998, nr 4, s. 103). Roszczenia samoistnego posiadacza przeciwko właścicielowi o zwrot nakładów na nieruchomość przedawniają się z upływem roku od dnia zwrotu nieruchomości (art. 229 § 1 zdanie drugie Kodeksu cywilnego).

Najlepiej, aby zawarł Pan z żoną umowę użyczenia / najmu / dzierżawy nieruchomości, włącznie z prawem wybudowania budynku. W taki sposób zabezpieczy się Pan na okoliczność rozliczenia nakładów.

Pozwolenie na budowę i faktury będą na Pana, Pan będzie inwestorem i nie będzie problemów z rozliczeniem zwrotu nakładów.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>


Podobne tematy

Czy podział majątku uwzględnia interesy dziecka?

Czy podział majątku uwzględnia interesy dziecka?

Jestem w trakcie separacji z mężem. Od roku mamy notarialnie spisaną rozdzielność majątkową. Chciałabym także notarialnie podzielić majątek....

Skutki rozdzielności majątkowej

W 2005 r. zawarliśmy z mężem rozdzielność majątkową. Mieliśmy dom, firmy (męża i moją) i działkę, na której stoi firma męża....

Czy żona może sprzedać mieszkanie?

Mieszkanie figuruje na żonę, ale zostało wykupione podczas trwania małżeństwa (obecnie jesteśmy po rozwodzie). Czy może je sprzedać sama, bez mojej wiedzy?...

Praca przez wiele lat w firmie męża, ale bez składek ZUS

Nasze małżeństwo trwa od 25 lat. Mamy czworo dorosłych dzieci. Od zawsze pomagałam mężowi jego firmie, choć nie byłam zgłoszona do ZUS. Poświęciłam...

Zwrot wydatków na dom teściów po rozwodzie

Jestem po rozwodzie z winy męża w 2012 r. Z domu należącego do teściów wyprowadziłam się w 2011 r. Obecnie toczy się sprawa...

Podział środków po rozwodzie

Jestem pół roku po rozwodzie z winy męża. Chcę doprowadził do podziału majątku i środków finansowych. Mamy mieszkanie spółdzielcze lokatorskie...

Brak podziału majątku i ponowny ślub

Mój były mąż ma swój własny dom. Nie dokonaliśmy podziału majątku po rozwodzie. Niedawno ponownie się ożenił, a jednocześnie cierpi na ciężką...

Umowa notarialna dotycząca podziału majątku po rozwodzie

Moi rodzice niedawno się rozwiedli, obecnie trwa sprawa o podział majątku wspólnego, w skład którego wchodzi przede wszystkim mieszkanie, które...


Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »