Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z podziałem majątku?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Praca przez wiele lat w firmie męża, ale bez składek ZUS

Autor: Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2015-05-14

Nasze małżeństwo trwa od 25 lat. Mamy czworo dorosłych dzieci. Od zawsze pomagałam mężowi jego firmie, choć nie byłam zgłoszona do ZUS. Poświęciłam firmie wiele lat życia. Mamy też dom. Poza tym niedawno wybudowaliśmy drugi zakład. Zastanawiam się nad rozwodem z winy męża. Czy coś dostanę z tego majątku? Co mi się należy? Jestem zagubiona i proszę o radę.

Pojawia się pytanie, czy mąż prowadzący jednoosobową działalność, nabywający określone przedmioty majątkowe (m.in. środki trwałe), nabywa je do majątku wspólnego, czy też jego majątku osobistego jako osoby prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą.

Z Pani informacji wynika, że działalność została założona w trakcie trwania wspólności i ze majątku wspólnego (a nie np. z nakładów męża, które posiadał przed zawarciem małżeństwa).

Na początku należy zaznaczyć, że kwestie przynależności przedmiotów majątkowych do majątków osobistych bądź wspólnego małżonków są uregulowane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

Stosownie do art. 31 § 1 K.r.io. „z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny)”.

„Do majątku wspólnego należą w szczególności:

1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,

2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków,

3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków,

4) kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych”.

Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Zgodnie z art. 33 tej ustawy „do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,

2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił,

3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,

4) przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków,

5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,

6) przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość,

7) wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków,

8) przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków,

9) prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy,

10) przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej”.

To, z jakiego majątku pochodziły nakłady na działalność, będzie miało duże znaczenie, gdyż działalność gospodarcza to określone środki trwałe nabywane za środki pieniężne lub w innej formie. Jeżeli przedsiębiorstwo w rozumieniu przedmiotowym zostało nabyte za środki pochodzące z majątku wspólnego, to wchodzi ono do majątku wspólnego i podlega podziałowi (ewentualnie środki uzyskane z jego sprzedaży). Niezależnie od tego, kto by w nim pracował. Ponadto wszelkie dochody pochodzące z działalności, a uzyskane w trakcie trwania wspólności, stanowią majątek wspólny małżonków.

Nie ma znaczenia dla składu majątku wspólnego okoliczność, że to Pani mąż zarządzał działalnością oraz że nabywał przedmioty majątkowe „na firmę”. Przedsiębiorstwo nie należy do niego, a wchodzi do majątku wspólnego.

Reasumując, przedsiębiorstwo (firma) oraz inne przedmioty majątkowe nabyte na potrzeby prowadzonej przez jednego z małżonków działalności gospodarczej ze środków pochodzących z majątku wspólnego, wejdą do majątku wspólnego i będą podlegały podziałowi w razie ustania wspólności (np. rozwód czy też separacja).

Kwestie rozliczeń w postępowaniu w sprawie o podział majątku zawsze są problematyczne, w szczególności gdy mamy do czynienia z działalnością gospodarczą prowadzoną przez jednego z małżonków. Dzieje się tak w sytuacji, gdy mamy do czynienia ze wspólnością majątkową, występują wtedy trzy masy majątkowe:

  1. majątek osobisty żony,
  2. majątek osobisty męża,
  3. majątek wspólny.

Zaś w trakcie małżeństwa dochodzi do mieszania się tych mas majątkowych. I w pewnym momencie trudno już ustalić, do kogo należą poszczególne składniki.

Z przedsiębiorstwem (gdyż jednoosobowa działalność gospodarcza jest przedsiębiorstwem) jest podobnie.

Zgodnie z art. 551 Kodeksu cywilnego „przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników materialnych i niematerialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej. Obejmuje ono w szczególności:

1) oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa);

2) własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;

3) prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych;

4) wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne;

5) koncesje, licencje i zezwolenia;

6) patenty i inne prawa własności przemysłowej;

7) majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne;

8) tajemnice przedsiębiorstwa;

9) księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej”.

Generalnie więc przedsiębiorstwo (samochody inne środki trwałe) należy do majątku wspólnego. Tak więc w tym przypadku całe przedsiębiorstwo wejdzie do majątku wspólnego.

Jak już także wspominałem, wszelkie kwoty uzyskane w związku z prowadzoną działalnością, a znajdujące się na rachunku firmowym będą należały do majątku wspólnego, tak więc idąc w ślad za przepisami, spowoduje to, że wszystkie inwestycje w przedsiębiorstwo pochodzące z zysku, należeć będą do majątku wspólnego i będą podlegały rozliczeniu.

Wprawdzie jeżeli małżonek prowadzący działalność gospodarczą skorzysta ze środków zgromadzonych na firmowym rachunku bankowym (czyli środków wspólnych), to nie będzie musiał się z nich rozliczać, jeżeli środki te przeznaczy na prowadzoną przez siebie działalność (koszty prowadzenia działalności jak naprawy sprzętu, wydatki na benzynę, czy też inne wydatki lub nakłady). Jest to tym bardziej uzasadnione, że wydatki te będą zakwalifikowane jako koszty uzyskania przychodu, co uzasadnia celowość ich poniesienia.

W Pani przypadku pieniądze na wybudowanie nowego zakładu produkcyjnego pochodziły właśnie z zysku spółki (ewentualnie ze wspólnie zaciągniętego kredytu). Tak więc według ogólnej zasady zakład ten też wejdzie do majątku wspólnego.

Nie ma znaczenia na wejście majątku do wspólności fakt, że Pani pracowała w tej firmie. Ma on tylko takie znaczenie dla ewentualnej sprawy, że Pani nie siedziała z założonymi rękami, a cały swój czas wolny, którego (ze względu na wychowywanie dzieci) nie było wiele, poświęcała Pani na pracę w rodzinnej firmie.

Nie ma tutaj znaczenia fakt, że Pani nie podejmowała istotnych decyzji odnośnie firmy, nie prowadziła jej Pani osobiście.

Zgodnie bowiem z art. 36 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego „przedmiotami majątkowymi służącymi małżonkowi do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej małżonek ten zarządza samodzielnie. W razie przemijającej przeszkody drugi małżonek może dokonywać niezbędnych bieżących czynności”.

Czyli, mimo że działalność gospodarcza wejdzie do majątku wspólnego, to małżonek ją prowadzący ma przyznane uprawnienie do samodzielnego zarządzania przedmiotami majątkowymi służącymi mu do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej.

Nie znam okoliczności, z których powodu twierdzi Pana, że małżeństwo się rozpada i to z winy męża. Jeżeli jednak ma Pani dowody na winę męża, to należałoby wnosić o rozwód z orzeczeniem jego winy. Ma to niebagatelny wpływ na żądanie alimentów od niego na Pani utrzymanie, gdyż może Pani stwierdzić, że z powodu rozwodu istotnie pogorszą się Pani warunki życia.

Generalnie jedynie zaznaczę, że przyczyny rozkładu pożycia małżeńskiego mogą być:

  • zawinione (np. groźba, nieetyczne postępowanie, alkoholizm, odmowa wzajemnej pomocy, zdrada, poniżanie małżonka, niewłaściwy stosunek do dzieci lub do rodziny małżonka),
  • niezawinione (np. długotrwała choroba utrudniająca wykonywanie obowiązków małżeńskich, zasadnicza różnica charakterów, niedobór seksualny) lub
  • takie, które mogą zależnie od okoliczności zostać uznane za zawinione lub niezawinione (np. bezpłodność, różnica wieku, różnica światopoglądów).

Oczywiście, zgadzam się, że sprawa z orzeczeniem o winie jest sprawą bardziej skomplikowaną i długotrwałą, jednak jeżeli są dowody, to może być dla Pani opłacalna w przyszłości.

Po rozwodzie (ewentualnie innym zdarzeniu powodującym ustanie wspólności, np. separacji) powinno dojść do podziału majątku wspólnego. Wobec dużego, jak Pani twierdzi, zakładu sprawa będzie skomplikowana ze względu na konieczność powołania biegłych.

Jeżeli więc działalność gospodarcza (przedsiębiorstwo) należy do majątku wspólnego, to przy podziale najpierw (jeżeli strony nie wycenią go polubownie) będzie podlegało wycenie, a następnie podziałowi (prawdopodobnie przez przyznanie działalności Pani mężowi prowadzącemu je dotychczas z odpowiednią spłatą na Pani rzecz).

Biegli wtedy dokonają wyceny całości przedsiębiorstwa. Wycenią także dom. Poza tym przedsiębiorstwo to nie tylko środki trwałe, ale też inne aktywa i pasywa (np. długi, zobowiązania), które obrazują rzeczywistą sytuację firmy i od tego zależy decyzja, czy drugi współmałżonek będzie żądał podziału przy uwzględnieniu całego przedsiębiorstwa, czy tylko niektórych jego składników.

Jeżeli więc przedsiębiorstwo prosperuje korzystnie i są widoki na jego jeszcze lepsze prosperowanie w przyszłości, to biegli powinny wycenić całe przedsiębiorstwo oraz opracować prognozę zysków przedsiębiorstwa, która także będzie wpływać na jego wartość i spłatę.

Generalnie więc otrzyma Pani spłatę z połowy przedsiębiorstwa. Jeżeli dom zostanie przyznany Pani, to odpowiednią spłatę od Pani otrzyma Pani mąż.

Co do wyłączenia przedsiębiorstwa z majątku wspólnego – Pani mąż ma niewielkie szanse. Małżonek–przedsiębiorca, który wskazuje, że przedsiębiorstwo nie wchodzi w skład majątku wspólnego, musi to udowodnić, np. że powstało przed zawarciem związku małżeńskiego albo w trakcie, ale wtedy małżonkowie byli np. objęci intercyzą. Na wszystko potrzebne są dowody, najlepiej dokumenty.

Reasumując, po ewentualnym rozwodzie i podziale majątku nie zostanie Pani z niczym. Przedsiębiorstwo i dom wchodzą do majątku wspólnego.

Oczywiście taki majątek można podzielić u notariusza, polubownie. Będzie to jednak rozwiązanie też dosyć kosztowne (opłata zależy od wysokości majątku, w przeciwieństwie do opłaty sądowej, która jest stała i wynosi 1000 zł). Ponadto nie zna Pani wartości przedsiębiorstwa oraz prognoz, jakie można przed nim postawić.

Sprawa o podział i rozwód z orzeczeniem o winie są sprawami skomplikowanymi, dlatego sugeruję skorzystać z pomocy fachowego pełnomocnika.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>


Podobne tematy

Odpowiedzialność za zadłużenie mieszkania po rozwodzie

Przed 10 laty moja siostra opuściła wraz z dzieckiem swojego męża, człowieka bardzo konfliktowego, z którym nie dało się żyć. Pozostawiła...

Wspólne mieszkanie w kredycie

Mam wspólne mieszkanie z byłym mężem, wspólną własność zatwierdzoną aktem notarialnym (rozdzielność majątkowa). Mieszkanie kupione zostało pięć...

Skutki rozdzielności majątkowej

W 2005 r. zawarliśmy z mężem rozdzielność majątkową. Mieliśmy dom, firmy (męża i moją) i działkę, na której stoi firma męża....

Czy żona może sprzedać mieszkanie?

Mieszkanie figuruje na żonę, ale zostało wykupione podczas trwania małżeństwa (obecnie jesteśmy po rozwodzie). Czy może je sprzedać sama, bez mojej wiedzy?...

Rozliczenia małżeńskie

Mamy z żoną podpisaną przed ślubem intercyzę. Chcemy wybudować dom w następujący sposób: działka jest żony własnością, dom ma być budowany...

Zwrot wydatków na dom teściów po rozwodzie

Jestem po rozwodzie z winy męża w 2012 r. Z domu należącego do teściów wyprowadziłam się w 2011 r. Obecnie toczy się sprawa...

Podział środków po rozwodzie

Jestem pół roku po rozwodzie z winy męża. Chcę doprowadził do podziału majątku i środków finansowych. Mamy mieszkanie spółdzielcze lokatorskie...

Podział działalności gospodarczej między małżonków

Jesteśmy małżeństwem od 25 lat, nie mamy rozdzielności majątkowej. Mąż prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą. Moje pytanie dotyczy sposobów...


Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »