Podział majątku po latach separacji i po rozwodzie

Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2016-10-25

Przed rokiem otrzymaliśmy z mężem rozwód bez orzekania o winie. Zanim do niego doszło, żyliśmy w separacji ok. 8 lat, ale nie była to separacja sądowa. Posiadamy wspólny dom, oprócz tego w czasie małżeństwa opłacaliśmy polisy na dożycie dla byłego męża, a w naszym domu on prowadzi warsztat. Do orzeczenia rozwodu dawałam sporo pieniędzy na domowe opłaty, chociaż w tym domu nie mieszkałam. Natomiast mieszkał i mieszka tam nadal mój ojciec, który oddaje na utrzymanie prawie całą emeryturę. Od rozwodu już nie płacę – uprzedziłam byłego męża, że nie mam na to środków. Nie mam nawet mieszkania i z tego powodu chciałabym podzielić nasz majątek. Dlatego proszę mi wyjaśnić, jak w mojej sytuacji taki podział będzie wyglądał.

Na samym początku należy zaznaczyć, że kwestie przynależności przedmiotów majątkowych do majątków osobistych bądź wspólnego małżonków są uregulowane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (K.r.o.).

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Stosownie do art. 31 § 1 K.r.o. – „z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny).

„Do majątku wspólnego należą w szczególności:

1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,

2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków,

3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków,

4) kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.”

Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Zgodnie z art. 33 tej ustawy – „do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,

2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił,

3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,

4) przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków,

5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,

6) przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość,

7) wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków,

8) przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków,

9) prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy,

10) przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.”

Jeżeli więc w małżeństwie istniał ustrój wspólności ustawowej i dom został zakupiony (lub wybudowany) w czasie trwania tej wspólności, to wejdzie on do majątku wspólnego Pani i byłego męża. Z racji rozwodu i zarazem ustania wspólności jest możliwość podziału majątku wspólnego.

Z uwagi na przywołany wyżej przepis należy stwierdzić, że środki zgromadzone na Państwa rachunkach w funduszach emerytalnych wchodzą w skład majątku wspólnego i jako takie podlegają podziałowi po ustaniu wspólności ustawowej małżeńskiej.

Natomiast sama polisa na życie nie wchodzi w skład majątku wspólnego małżeńskiego i w związku z tym nie podlega podziałowi. Polisa ubezpieczenia na życie należy wyłącznie do osoby ubezpieczonej. Ubezpieczenie osobowe zawiera przede wszystkim elementy osobiste, co właśnie powoduje, że polisa nie wchodzi w skład majątku wspólnego, a suma ubezpieczenia nie wchodzi do majątku spadkowego.

Przez umowę ubezpieczenia ubezpieczyciel zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się opłacać składki.

Umowa ubezpieczenia na życie nie jest formą oszczędzania – składka nie jest gromadzona na rachunku ubezpieczonego.

Jednak Pani wyraźnie wskazała, że były mąż opłaca polisę na życie i dożycie (potocznie tzw. polisolokatę), a to moim zdaniem jest co innego. Środki zgromadzone przez niego, a zasilane z majątku wspólnego również powinny stanowić majątek wspólny (por. postanowienie Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 31 stycznia 2014 r., II Wydział Cywilny Sygn. akt II Ns 3882/09).

Oczywiście podziałowi podlegają środki istniejące na chwilę ustania wspólności majątkowej – czyli uprawomocnienia się orzeczenia rozwodowego.

W postępowaniu o podział majątku sąd powinien wystąpić do danego towarzystwa ubezpieczeniowego, aby ustalić, czy był mąż posiada ubezpieczenie na życie i dożycie z udziałem w zysku i ustalić wartość polisy na dany dzień.

Ewentualnie można wnosić (jeżeli sąd nie uzna tych kwot za majątek wspólny) o zwrot połowy uiszczanych kwot na zasilanie tej polisolokaty, gdyż pochodziły z majątku wspólnego i stanowiły w takim wypadku nakład. Zgodnie bowiem z art. 45 § 1 K.r.o. (o którym później) – każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.

Dom powinni Państwo wycenić i jedna z osób powinna go przejąć ze spłatą na rzecz drugiej (ustaloną przez sąd).

Co do rozliczenia kosztów utrzymania: tak naprawdę dla Pani lepiej byłoby płacić za ten dom właśnie dopiero od orzeczenia rozwodu niż do tego dnia (jak to Pani czyniła). Pani były mąż będzie mógł żądać zwrotu kosztów stałych utrzymania domu – podatek, inne koszty stałe niezależne od zamieszkiwania Pani w tym miejscu, oczywiście po wykazaniu, że dane koszty poniósł. W trakcie wspólności ponoszone przez niego koszty i tak stanowiły majątek wspólny, zaś po rozwodzie są to nakłady z majątków osobistych.

Podstawą prawną żądania zwrotu w tym postępowaniu połowy uiszczonych przez Pani męża opłat jest art. 207 Kodeksu cywilnego (K.c.), zgodnie z którym – pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów; w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną.

Pani powinna bronić się tym, że nie zamieszkiwała w tym domu, oraz tym, że koszty te pokrywał w swoim i Pani imieniu mieszkający tam stale Pani ojciec. Ponadto większe koszty powinien pokrywać były mąż, który we wspólnym domu prowadzi działalność gospodarczą.

Sam podział majątku może być przeprowadzony w drodze umowy (przed notariuszem), jeżeli istnieje zgoda byłych małżonków co do podziału. Jeżeli tej zgody nie ma, to jedynym sposobem na dokonanie podziału majątku jest droga postępowania sądowego.

W postępowaniu takim sąd rozstrzygnie, które przedmioty majątkowe należały do majątku osobistego małżonków, a które wchodzą w skład majątku wspólnego, a ponadto w razie potrzeby orzeknie o odpowiednich spłatach i dopłatach między byłymi małżonkami.

Do podziału majątku wspólnego małżonków mają zastosowanie także inne przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a mianowicie zgodnie z art. 43 K.r.o. oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Jednakże z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku. Spadkobiercy małżonka mogą wystąpić z takim żądaniem tylko w wypadku, gdy spadkodawca wytoczył powództwo o unieważnienie małżeństwa albo o rozwód lub wystąpił o orzeczenie separacji. Zaś przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.

Na podstawie tego artykułu należy stwierdzić, iż wyjątkiem od zasady równych udziałów małżonków w majątku wspólnym jest możliwość ustalenia innej wielkości tych udziałów, tj. nierównych udziałów.

Warunkiem ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym jest łączne spełnienie dwóch przesłanek:

  1. istnienie ważnych powodów i
  2. przyczynienie się małżonków do powstania majątku wspólnego w różnym stopniu.

Ustawa nie definiuje pojęcia „ważne powody”. Ogólnie mówiąc, rozumie się przez nie takie okoliczności, które oceniane z punktu widzenia zasad współżycia społecznego przemawiają za nieprzyznaniem jednemu z małżonków korzyści z majątku wspólnego w takim zakresie, w jakim nie przyczynił się on do powstania tego majątku. Przy ocenie istnienia „ważnych powodów”, w rozumieniu art. 43 § 2, należy mieć na względzie całokształt postępowania małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej w zakresie wykonywania ciążących na nich obowiązków względem rodziny, którą przez swój związek założyli (postanowienie SN z 5 października 1974 r., III CRN 190/74, LexPolonica nr 322056).

Ważnym powodem ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym może być długotrwała separacja faktyczna małżonków, zwłaszcza przez nich uzgodniona lub akceptowana, podczas której każde z nich gospodarowało samodzielnie i dorobiło się niejako „na własny rachunek”.

O istnieniu ważnych powodów nie przesądza obciążająca jedno z małżonków wina rozkładu pożycia małżeńskiego, stwierdzona w wyroku rozwodowym lub orzekającym separację, ani ustalenie w wyroku unieważniającym małżeństwo, że jedno z małżonków zawarło je w złej wierze.

Nawet o istnieniu ważnych powodów nie świadczy okoliczność, że jedno z małżonków nie przyczyniło się do powstania majątku wspólnego z powodów niezawinionych, niezależnych od niego albo z innych usprawiedliwionych względów, np. gdy z powodu choroby lub bezrobocia nie miało możliwości uzyskania zatrudnienia albo gdy pobierało naukę w celu osiągnięcia kwalifikacji zawodowych.

Ponadto o przyczynianiu się małżonków do powstania majątku wspólnego stanowią nie tylko ich działania prowadzące bezpośrednio do powiększenia substancji tego majątku, ale także kształtuje je całokształt starań o założoną przez zawarcie małżeństwa rodzinę i zaspokojenie jej potrzeb. O stopniu tego przyczynienia się nie decyduje wyłącznie wysokość zarobków lub innych dochodów osiąganych przez małżonków, wykorzystanych na zaspokojenie potrzeb rodziny. Dla jego określenia ma znaczenie, czy posiadanymi zasobami małżonkowie gospodarują racjonalnie, a w szczególności czy lekkomyślnie ich nie trwonią.

Na podstawie przedstawionych przez Panią okoliczności nie jestem w stanie stwierdzić, czy zachodzą przesłanki do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym, jeśli tak, to proszę o to wnosić przed sądem.

Ponadto według art. 45 K.r.o.:

„§ 1. Każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.

§ 2. Zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny.

§ 3. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy dług jednego z małżonków został zaspokojony z majątku wspólnego.”

Przywołany artykuł może mieć zastosowanie w Pani sprawie, jedynie gdy podczas trwania małżeństwa dokonywała Pani nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny, albo z majątku wspólnego dokonywano nakładów na majątek osobisty Pani męża (wspominałem o polisie, jeżeli sąd uzna ją za majątek osobisty Pani męża).

Co do nakładów poczynionych w trakcie trwania małżeństwa, oczywiście wszystkie należy odpowiednio udowodnić, gdyż w przeciwnym razie sąd uzna, iż wchodzą do majątku wspólnego i podzieli je po połowie.

Zgodnie z art. 566 Kodeksu postępowania cywilnego – w sprawie o podziale majątku wspólnego rozstrzyga sąd miejsca położenia majątku, a jeżeli jeden z małżonków zmarł – sąd spadku. Właściwy do rozpoznania wniosku jest sąd rejonowy.

We wniosku o podział majątku należy dokładnie określić składniki majątku, podlegające podziałowi oraz przedstawić dowody prawa własności. Przede wszystkim do wniosku należy dołączyć odpis z księgi wieczystej, jeżeli w skład majątku wchodzi nieruchomość.

W przypadku rzeczy ruchomych sądy w zasadzie nie wymagają specjalnych dokumentów. Jeżeli jednak dojdzie do sporu między małżonkami, konieczne będzie przedstawienie dowodów na poparcie swoich racji. Bardzo popularnym środkiem dowodowym jest przesłuchanie świadków wskazanych przez małżonków.

Wniosek powinien zawierać:

  • oznaczenie sądu, do którego jest skierowany, dane osobowe uczestników, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników,
  • formułkę „Wniosek o podział majątku wspólnego”,
  • określenie wartości majątku podlegającego podziałowi,
  • przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie oraz przedstawienie dowodów na poparcie tych okoliczności,
  • podpis wnioskodawcy albo jego przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika,
  • załączniki.

Wraz z wnioskiem o podział majątku należy sądowi przedstawić dokument, który potwierdza ustanie wspólności majątkowej, np. wyrok rozwodowy, małżeńską umowę majątkową (w formie notarialnej), wyrok sądu ustanawiający rozdzielność majątkową w trakcie małżeństwa.

Skład i wartość majątku ulegającego podziałowi ustala sąd. Skład majątku ustala się według stanu na dzień ustania wspólności majątkowej, zaś jego wartość według cen rynkowych z daty podziału.

Jeśli między małżonkami istnieje rozbieżność co do wartości majątku, niezbędne może się okazać powołanie biegłego. Dotyczy to głównie wyceny nieruchomości. Za opinie sporządzoną przez biegłego płacą małżonkowie.

Podejmując decyzję o sądowym podziale majątku, małżonkowie powinni liczyć się z następującymi kosztami:

  • opłata sądowa,
  • wynagrodzenie biegłego,
  • koszty apelacji (w razie niekorzystnego rozstrzygnięcia sprawy).

Opłatę sądową od wniosku o podział majątku wspólnego po ustaniu małżeńskiej wspólności majątkowej pobiera się w wysokości stałej w kwocie 1000 zł. Jeżeli zaś wniosek zawiera zgodny projekt podziału tego majątku, opłata stała wynosi 300 zł.

Koszty wynagrodzenia biegłego mogą wahać się od kilkuset do nawet kilku tysięcy złotych (szczególnie jeśli pojawią się spory między małżonkami i trzeba będzie powołać kilku biegłych).

W postępowaniu o podział majątku każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Regulują to odpowiednie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego.

Po przeprowadzeniu sprawy o podział majątku, w zależności od tego, kto otrzyma dom, będzie Pani miała pewność, że druga strona nie zadłuży rzeczy wspólnej, albo nie będzie czyniła innych kroków szkodzących Pani jako współwłaścicielowi. Pani powinna więc otrzymać od byłego męża odpowiednie spłaty.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>



Szukamy ambitnego prawnika » Zadaj pytanie »