Podział majątku małżeństwa z długim stażem i znacznym majątkiem

Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2016-01-11

Jesteśmy małżeństwem z długim stażem, przez cały ten czas mamy wspólność majątkową. Chcielibyśmy przeprowadzić podział majątku, być może dojdzie też do rozwodu. Każde z nas prowadzi działalność gospodarczą na własne nazwisko. Moja firma wydzierżawia magazyn i plac parkingowy firmie żony. Nieruchomość ta została zakupiona na nas oboje z przeznaczeniem na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej. Oprócz tego dorobiliśmy się kilku nieruchomości, mamy również znaczne środki pieniężne na kontach prywatnych i firmowych. Żona zaproponowała taki oto podział majątku: ona weźmie tylko środki pieniężne, a mnie przypadłyby nieruchomości prywatne oraz obie firmy (jej i moja). Czy taki podział jest możliwy? W jaki sposób te sprawy uporządkować? Jak dokonać zmiany firmy żony na moją?

Przede wszystkim, aby dokonać podziału majątku powinna między Panem a żoną istnieć rozdzielność majątkowa. Taką rozdzielność można ustanowić u notariusza w drodze umowy. Powstaje ona również wskutek rozwodu, separacji sądowej z mocy prawa. Następnie może Pan przystąpić do podziału majątku wspólnego.

Należy zaznaczyć, że kwestie przynależności przedmiotów majątkowych do majątków osobistych bądź wspólnego małżonków są uregulowane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (K.r.o.).

Stosownie do art. 31 § 1 K.r.o. – z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny).

Do majątku wspólnego należą w szczególności:

„1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,

2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków,

3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków,

4) kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych”.

Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Zgodnie z art. 33 tej ustawy – „do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,

2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił,

3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,

4) przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków,

5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,

6) przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość,

7) wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków,

8) przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków,

9) prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy,

10) przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej”.

Jak z powyższego wynika, wszelkie przedmioty majątkowe zakupione w trakcie trwania małżeństwa, wchodzą do majątku wspólnego małżonków.

Kwestie rozliczeń w postępowaniu w sprawie o podział majątku zawsze są problematyczne, w szczególności gdy mamy do czynienia z działalnością gospodarczą prowadzoną przez jednego z małżonków. Dzieje się tak dlatego, że w sytuacji gdy mamy do czynienia ze wspólnością majątkową to występują trzy masy majątkowe:

  • majątek osobisty żony,
  • majątek osobisty męża,
  • majątek wspólny.

Natomiast w trakcie małżeństwa dochodzi do mieszania się tych mas majątkowych i w pewnym momencie trudno już ustalić, do kogo należą poszczególne składniki. Z przedsiębiorstwem (gdyż jednoosobowa działalność gospodarcza jest przedsiębiorstwem) jest podobnie.

Z podanych informacji pośrednio wynika, że obie działalności (Pana i Pana żony) były prowadzone już w czasie trwania małżeństwa (wspólności). Stąd stoję na stanowisku, że wszelki majątek przedsiębiorstwa wchodzi do majątku wspólnego małżonków.

Należy pamiętać, iż zgodnie z art. 55 zn. 1 Kodeksu cywilnego – przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej. Obejmuje ono w szczególności:

1) oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa);

2) własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;

3) prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych;

4) wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne;

5) koncesje, licencje i zezwolenia;

6) patenty i inne prawa własności przemysłowej;

7) majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne;

8) tajemnice przedsiębiorstwa;

9) księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Niektóre z tych składników, a nawet całe przedsiębiorstwo w znaczeniu przedmiotowym mogą wchodzić w skład majątku wspólnego.

Ustanie wspólności majątkowej nie powoduje zniesienia współwłasności. Współwłasność istnieje nadal, a rozwód (czy też umowa majątkowa) wywiera skutki na przyszłość, dlatego dopiero po podziale tego majątku można określić, do kogo należą przedsiębiorstwa i reszta majątku.

Aby mieć pewność, co komu przysługuje, należy przeprowadzić podział majątku wspólnego. Podział taki może być przeprowadzony u notariusza (jeżeli istnieje zgoda byłych współmałżonków, a w Państwa przypadku zgoda na podział na chwilę obecną istnieje), zaś jeżeli brak jest zgody współmałżonków, to jedyną drogą będzie droga postępowania sądowego o podział majątku. W opisywanym przez Pana przypadku będzie to z pewnością droga i kosztowna, i długotrwała ale jedyna, aby zabezpieczyć się w przyszłości przed nieoczekiwanymi roszczeniami finansowymi żony.

Mam wątpliwości odnośnie proponowanego przez Pana żonę sposobu podziału, a mianowicie czy Pana żona chce jedynie pieniądze zgromadzone na kontach firmowych i prywatnych, czy też chciałaby te środki oraz spłatę z pozostałych przedmiotów majątkowych (ruchomości oraz nieruchomości).

Generalnie Pan nie może działać pod firmą żony jako jednoosobowej działalności. Mógłby Pan albo nabyć całą działalność żony jako przedsiębiorstwo albo Pana żona mogłaby zlikwidować działalność gospodarczą i pozostałe po tym przedmioty majątkowe, Pan nabyłby na własność.

Moim zdaniem w umowie w formie aktu notarialnego najpierw powinny być wymienione wszystkie przedmioty majątkowe, prawa oraz środki pieniężne, a następnie powinny one zostać podzielone. Tak więc proponowany podział przez Pana żonę (dla niej środki pieniężne, a dla Pana firmy oraz nieruchomości bez spłat i dopłat) jest możliwy do przeprowadzenia.

Musi Pan mieć na uwadze również to, iż w art. 55 zn. 2 K.c. ustawodawca wprowadził domniemanie, że nabycie przedsiębiorstwa obejmuje wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa, z takimi tylko wyłączeniami, jakie wynikają z treści czynności prawnej albo z przepisów szczególnych. Ustawodawca przyjął tym samym zasadę jednoczesnego zbycia w jednej czynności prawnej całego przedsiębiorstwa jako kompleksu składników niematerialnych i materialnych. W konsekwencji w treści umowy nie muszą być wymienione wszystkie składniki wchodzące w skład konkretnego przedsiębiorstwa, będącego przedmiotem czynności prawnej. Wystarczające jest ogólne stwierdzenie, że przedmiotem czynności prawnej jest dane przedsiębiorstwo, z jednoczesnym sprecyzowaniem elementów pozwalających na jego identyfikację, jak przykładowo nazwa przedsiębiorstwa. Wyłączenie niektórych składników przedsiębiorstwa powinno zaś zostać wyraźnie zaznaczone w umowie, tak aby zamiar ich wyłączenia jednoznacznie wynikał z treści czynności prawnej.

Definicja przedsiębiorstwa nie pozwala zaliczyć do składników przedsiębiorstwa zobowiązań (długów) związanych z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. Nie budzi jednak wątpliwości, że nabywca przedsiębiorstwa ponosi wraz ze zbywcą solidarną odpowiedzialność za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, chyba że w chwili nabycia nie wiedział o tych zobowiązaniach, mimo zachowania należytej staranności (art. 55 zn. 4 K.c.).

Tak więc na Pana rzecz może jak najbardziej przejść przedsiębiorstwo należące do Pana żony. Aby uniknąć jednak wątpliwości, należy wyłączyć lub włączyć do niego przedmioty majątkowe, które nie są wyraźnie wskazane w art. 55 zn. 2 K.c. Powinno być także wskazanie, iż przedsiębiorstwo przejdzie na rzecz Pana z dniem … (data) i według stanu na ten dzień opisanego w protokole zdawczo odbiorczym. Z tym dniem przejdą wszelkie korzyści i ciężary związane z przedsiębiorstwem opisanym w akcie notarialnym.

Przedsiębiorstwo przejdzie na Pana rzecz, a firma nadal pozostanie żony (jako jej imię i nazwisko), w jej skład jednak nie będzie wchodził żaden majątek.

W konsekwencji w treści umowy nie muszą być wymienione wszystkie składniki wchodzące w skład konkretnego przedsiębiorstwa będącego przedmiotem czynności prawnej. Wystarczające jest ogólne stwierdzenie, że przedmiotem czynności prawnej jest dane przedsiębiorstwo, z jednoczesnym sprecyzowaniem elementów pozwalających na jego identyfikację, jak przykładowo nazwa przedsiębiorstwa. Wyłączenie niektórych składników przedsiębiorstwa powinno zaś zostać wyraźnie zaznaczone w umowie, tak aby zamiar ich wyłączenia jednoznacznie wynikał z treści czynności prawnej.

Jak już wskazałem, może Pan przejąć na własność poszczególne składniki przedsiębiorstw, które jednak wtedy należy wyraźnie wymienić.

Na marginesie jedynie dodam, że tak nabyte przedsiębiorstwa (Pana oraz Pana żony) może Pan połączyć. Oczywiście różne będzie w tym zakresie opodatkowanie, gdyż dla przykładu przejęcie przez Pana całości majątku firmy żony stanowić będzie transakcję nabycia przedsiębiorstwa, o której mowa w art. 6 ust. 1 ustawy o VAT. Tym samym czynność ta nie będzie podlegać opodatkowaniu VAT, bowiem celem tego przepisu jest ułatwienie dokonywania transakcji, których przedmiotem jest całość lub zorganizowana część przedsiębiorstwa oraz znoszenie nadmiernego ciężaru opodatkowania VAT takich transakcji w sytuacji, gdy nabywca jest ostatecznie uprawniony do odliczenia zapłaconego podatku (por. wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie Zita Modes Sarl przeciwko Administration de lenregistrement et des domaines, sygn. C-497/0l, par. 39).

Na marginesie jedynie dodam, że jeśli Pana żonie zostaną przyznane środki pieniężne, a Panu pozostały majątek, należy zaznaczyć, że strony nie ustalają wzajemnych spłat i dopłat oraz nie mają wobec tego podziału żadnych roszczeń w przyszłości.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>



Szukamy ambitnego prawnika » Zadaj pytanie »