Koszty przeprowadzenia rozdzielności finansowej

Izabela Nowacka-Marzeion • Opublikowane: 2015-04-03

Mój mąż zaciąga pożyczki i wydaje pieniądze bez opamiętania i konsultacji ze mną. Rozważam rozdzielność majątkową. Jak wygląda procedura jej ustanowienia i z jakimi kosztami się wiąże? Co z moją odpowiedzialnością za długi męża?

Rozdzielność może Pani przeprowadzić na dwa sposoby.

  1. notarialnie,
  2. sądownie.

Małżeńska umowa majątkowa w zasadzie reguluje stosunki majątkowe między małżonkami na przyszłość, tj. umowa zawarta przed zawarciem małżeństwa – na czas od chwili zawarcia małżeństwa, a umowa zawarta w trakcie trwania małżeństwa – na czas od jej zawarcia. Strony jednak mogą określić inny, przyszły termin, z którego nadejściem umowa wejdzie w życie (art. 116 § 1 Kodeksu cywilnego). Rozszerzając lub ograniczając wspólność ustawową, strony mogą także nadać umowie skutek wsteczny w tym sensie, że w pierwszym wypadku mogą włączyć do majątku wspólnego przedmioty należące przed zawarciem umowy do ich majątków osobistych, a w drugim wypadku mogą wyłączyć z majątku wspólnego przedmioty należące przed zawarciem umowy do tego majątku.

Małżeńska umowa majątkowa może w każdym czasie zostać rozwiązana. W umowie tej strony mogą postanowić, jaki będzie obowiązywać ich ustrój majątkowy, w szczególności że będzie to ustrój wspólności ustawowej. Ustalenie, że będzie obowiązywać inny, niż dotychczas, ustrój umowny, oznacza w istocie zawarcie umowy zmieniającej dotychczasową umowę. Art. 47 § 2 przesądza, że w razie rozwiązania mowy w czasie trwania małżeństwa, gdy strony nie postanowią inaczej, powstaje między małżonkami wspólność ustawowa, niezależnie od tego, jaki ustrój majątkowy obowiązywał przed zawarciem umowy.  

Ustanowienie rozdzielności majątkowej w drodze umowy, inaczej niż dokonywane przez sąd (art. 52 § 1), nie wymaga istnienia ważnych powodów.

Użycie w małżeńskiej umowie majątkowej sformułowania „zniesienie wspólności ustawowej” nie stoi na przeszkodzie uznaniu, że jest to umowa o ustanowieniu rozdzielności majątkowej (uchwała SN z dnia 9 sierpnia 1996 r., sygn. akt III CZP 74/96, OSNC 1996, nr 11, poz. 152).  

Wystarczy, aby strony udały się do notariusza i podpisały umowę. Koszt takiej umowy to ok. 500 zł.

Jeśli zaś chodzi o ustanowienie rozdzielności majątkowej w drodze powództwa sądowego, to zgodnie z art. 52. Kodeksu rodzinnego:

„§ 1. Z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej.

§ 2. Rozdzielność majątkowa powstaje z dniem oznaczonym w wyroku, który ją ustanawia. W wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, w szczególności, jeżeli małżonkowie żyli w rozłączeniu”.

Jedyną przesłanką ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej jest istnienie „ważnych powodów”. Ustawa nie definiuje pojęcia „ważne powody”. Jego rozumienie kształtują doktryna i judykatura, wychodząc z ogólnych założeń, które legły u podstaw regulacji majątkowego ustroju małżonków.

Punktem wyjścia rozumienia ważnych powodów, które można określić jako tradycyjne, jest uznanie, że ustrój małżeńskiej ustawowej wspólności majątkowej ma na celu wzmocnienie rodziny oraz zapewnienie jej ustabilizowanej bazy materialnej i najpełniej realizuje zasadę równych praw obojga małżonków w dziedzinie stosunków majątkowych stanowiących materialną podstawę funkcjonowania rodziny (wyrok SN z dnia 20 maja 1976 r., sygn. akt III CRN 373/75, OSNCP 1977, nr 2, poz. 31).

Przez ważne powody, dające podstawę do ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej, zwykło się rozumieć – ogólnie mówiąc – wytworzenie się takiej sytuacji, która w konkretnych okolicznościach faktycznych powoduje, że dalsze trwanie wspólności majątkowej między małżonkami pociąga za sobą naruszenie lub poważne zagrożenie interesu majątkowego jednego z małżonków i z reguły także dobra rodziny (J. S. Piątowski, Stosunki majątkowe…, s. 140; J. Winiarz, Małżeńskie stosunki majątkowe, s. 84; L. Stecki, Ustanie ustawowej wspólności…, s. 12; J. Ignatowicz, Prawo rodzinne, s. 115).

Ważne powody, w rozumieniu art. 52 § 1, są to nie tylko okoliczności natury majątkowej jak trwonienie przez jednego z małżonków dochodów lub dokonywanie czynności powodujących uszczerbek we wspólnym majątku. Za ważne powody należy uznać również okoliczności, których źródła tkwią w rozdźwiękach między małżonkami natury osobistej, stwarzających taką sytuację, że wykonywanie przez każdego z małżonków zarządu nad ich wspólnym majątkiem jest niemożliwe lub w znacznym stopniu utrudnione i że wspólność majątkowa przestaje służyć dobru założonej przez małżeństwo rodziny (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 1972 r., sygn. akt III CRN 250/72, OSNCP 1973, nr 6, poz. 113, z glosami: B. Dobrzańskiego, OSPiKA 1973, nr 7–8, poz. 159 i M. Wawiłowej, PiP 1974, nr 10, s. 162; wyrok SN z dnia 5 grudnia 1995 r., sygn. akt III CRN 164/95, niepubl.).

Należy jednak zauważyć, że niemożliwość czy trudność wykonywania zarządu majątkiem wspólnym są to w istocie także okoliczności natury majątkowej. W każdym razie za ważne powody, w rozumieniu art. 52 § 1, mogą być przyjęte tylko okoliczności – choćby ich źródłem były rozdźwięki między małżonkami natury osobistej – które ze względu na ich konsekwencje w ostatecznym wyniku mają charakter majątkowy (patrz powołana wcześniej glosa B. Dobrzańskiego i J. S. Piątowski, w: System…, s. 474).

Ustanawiając rozdzielność majątkową, sąd obowiązany jest oznaczyć w wyroku dzień, z którym ona powstaje. W wyjątkowych wypadkach dopuszczalne jest ustanowienie rozdzielności majątkowej z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa. Jako przykład takiego wyjątkowego wypadku przepis wskazuje sytuację, gdy „małżonkowie żyli w rozłączeniu”. Ustanowienie rozdzielności majątkowej z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa może być uzasadnione zwłaszcza w razie długotrwałej separacji faktycznej małżonków, gdy jedno z nich nie przyczynia się do pomnażania majątku wspólnego i swoim postępowaniem zagraża utrzymaniu jego substancji.

Już według orzecznictwa Sądu Najwyższego sprzed zmiany kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dokonanej ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r., zniesienie wspólności majątkowej z datą wsteczną mogło być orzeczone tylko w sytuacjach rzadkich i wyjątkowych, za czym przemawia wzgląd na ochronę interesu wierzycieli każdego z małżonków (patrz np. wyrok z dnia 3 lutego 1995 r., sygn. akt II CRN 162/94, OSNC 1995, nr 6, poz. 100).

Musi Pani wykazać, że mąż zaciąga zobowiązania lekkomyślnie, bez konsultacji z Panią. Należy to zrobić poprzez świadków, dokumenty, wyciągi, wezwania do zapłaty.

Z żądaniem ustanowienia rozdzielności majątkowej może wystąpić każde z małżonków. Z żądaniem takim może wystąpić także kurator nieobecnego małżonka, jeżeli wymaga tego interes nieobecnego (art. 184 § 1). Do zgłoszenia żądania legitymowany jest również prokurator (art. 7 Kodeksu postępowania cywilnego). W takim wypadku nie ma on pozycji samodzielnej i może wytoczyć powództwo tylko na rzecz jednego z małżonków (art. 55–56 Kodeksu).

Wyrok ustanawiający rozdzielność majątkową jest, z chwilą uprawomocnienia się, skuteczny wobec osób trzecich (art. 452 w zw. z art. 435 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Małżonkowie – inaczej niż w razie umownego wyłączenia wspólności majątkowej (art. 471) – mogą powoływać się na ustanie wspólności majątkowej wobec osób trzecich bez względu na to, czy wydanie wyroku i jego treść były tym osobom wiadome.

Od pozwu o ustanowienie rozdzielności majątkowej pobiera się stałą opłatę w kwocie 200 zł. Mogą dojść do tego inne koszty – wezwań świadków, przeprowadzonych dowodów… Te trudno określić.

Jeśli chodzi o Pani odpowiedzialność za dotychczasowe długi – kwestia odpowiedzialności majątkowej małżonków z majątku wspólnego uregulowana jest w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Zgodnie z art. 41 § 1 „jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków”. Z tego przepisu wynika zasada, że wierzyciel może prowadzić egzekucję z majątku wspólnego małżonków tylko wtedy, gdy dłużnik zaciągnął zobowiązanie za zgodą swojego małżonka.

Aby wszczęcie egzekucji z majątku wspólnego było możliwe, wierzyciel musi uzyskać dla wyroku wydanemu przeciwko dłużnikowi klauzulę wykonalności przeciwko jego małżonkowi (zobacz wzór wniosku o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi osoby pozostającej w związku małżeńskim). W celu uzyskania klauzuli wierzyciel musi wykazać przed sądem (który nadaje klauzulę wykonalności), że dłużnik zaciągnął zobowiązanie za zgodą swojego małżonka. Mówi o tym art. 787 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym „tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim sąd nada klauzulę wykonalności także przeciwko jej małżonkowi z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową, jeżeli wierzyciel wykaże dokumentem urzędowym lub prywatnym, że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała z czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka dłużnika”. Jak widać, cytowany przepis potwierdza zasadę wyrażoną we wspomnianym wcześniej art. 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Będzie Pani za nie odpowiadać, jeśli wyraziła na nie zgodę.

Inaczej przedstawia się odpowiedzialność za podatki czy składki ZUS. Tu wierzyciel może wystawić tytuł przeciwko małżonkowi, gdy małżonek ten korzystał z dochodów przedsiębiorstwa i pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym z dłużnikiem.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>



Szukamy ambitnego prawnika » Zadaj pytanie »