Kategoria: Alimenty

Jak odzyskać zaległe alimenty?

Anna Sufin • Opublikowane: 2019-01-14

Do ukończenia przez córkę 13 roku życia opiekę nad nią sprawował ojciec, natomiast na matkę nałożono wyrokiem obowiązek uiszczania na nią miesięcznych alimentów. Do 2013 r. kwoty nieuiszczone tytułem alimentów wyniosły 24 tys. zł. Co do tych kwot cały czas toczyła się egzekucja komornicza – komornik stwierdzał bezskuteczność egzekucji, ponieważ matka pracuje na czarno. W roku 2013 córka decyzją sądu wróciła do matki. Jakie kroki prawne należy podjąć, żeby odzyskać od matki zaległe alimenty?

Jest bardzo istotne, żeby przynajmniej co 3 lata od umorzenia egzekucji wszczynać kolejną, aby roszczenie się nie przedawniło (por. art. 125 Kodeksu cywilnego). Jeśli roszczenie pozostanie nieprzedawnione, będą Państwo mogli ściągać należność w dowolnym momencie, gdy już matka będzie dysponowała majątkiem albo dochodami.

Komornik całościowo ustala majątek i dochody dłużnika – w przedmiotowym wypadku ustalił, że matka nie posiada takiego majątku, ani też nie uzyskuje dochodów. Pani na własną rękę ustaliła, że matka takie dochody uzyskuje, jednak na czarno. Zapytuje Pani, jakie kroki prawne podjąć, aby odzyskać zaległe kwoty.

Podobnych przypadków uchylania się od płacenia długów jest niezwykle dużo i nie ma jednoznacznej drogi prowadzącej do ściągnięcia należności – gdyby taka była, komornicy zdołaliby ściągnąć należność, bo do tego zostali powołani. Można podjąć jedynie działania niebezpośrednio prowadzące do ściągnięcia należności, które mogą, ale nie muszą odnieść skutku.

Takiego działania upatrywałabym w przeprowadzeniu postępowania wyjawienia majątku dłużnika, które to postępowanie opisuje art. 913 i następne Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.). W takim postępowaniu dłużnik pytany jest o dochody, gdzie pracuje itd. Takie oświadczenie składa pod rygorem odpowiedzialności karnej. Wierzyciel – jako wnioskodawca – może być oczywiście obecny na posiedzeniu i zadawać pytania. Jeśli Państwo wiedzą, że matka pracuje i gdzie pracuje, mogą odpowiednio przygotować się do rozprawy, np. robiąc fotografie w miejscu jej pracy, przedkładając oświadczenia współpracowników itd., które skłonią ją do wyjawienia prawdy. Tu istotne będą jednak także podane dochody – jeśli to kwota poniżej średniej krajowej, może się okazać, że będzie kwotą wolną od zajęcia. Niemniej jednak warto dokładnie zapytać ją, ile godzin pracuje, ile zarabiają współpracownicy itd. Po ujawnieniu przez nią miejsca pracy można poinformować komornika, aby zajął wynagrodzenie, a także urząd skarbowy (przedkładając uwierzytelniony wykaz majątku i protokół rozprawy, uzyskane z sądu), który ustali, czy nie zostało popełnione przestępstwo skarbowe i matka nie uiszczała podatku dochodowego. Można także zawiadomić PIP. Być może takie działania skłonią pracodawcę i matkę do podjęcia pracy legalnej. Odpowiednio dolegliwe działania mogą pokazać jej, że jej działanie jest także dla niej szkodliwe. Poniżej podaję przepisy Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące wyjawienia majątku:

„Art. 913. § 1. 69 Jeżeli zajęty w egzekucji majątek dłużnika nie rokuje zaspokojenia egzekwowanych należności lub jeżeli wierzyciel wykaże, że na skutek prowadzonej egzekucji nie uzyskał w pełni zaspokojenia swej należności, może on żądać zobowiązania dłużnika do złożenia wykazu majątku z wymienieniem rzeczy i miejsca, gdzie się znajdują, przypadających mu wierzytelności i innych praw majątkowych lub informacji o odpłatnych i nieodpłatnych czynnościach prawnych, których przedmiotem jest rzecz lub prawo o wartości przekraczającej w dniu dokonania tych czynności wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2017 r. poz. 847), dokonanych na rzecz osób trzecich, w pięcioletnim okresie poprzedzającym wszczęcie egzekucji, w wyniku których stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu niż był przed dokonaniem czynności, oraz do złożenia przyrzeczenia według roty: Świadomy znaczenia mych słów i odpowiedzialności przed prawem zapewniam, że złożony przeze mnie wykaz majątku jest prawdziwy i zupełny.

§ 2. Wierzyciel może żądać wyjawienia majątku także przed wszczęciem egzekucji, jeżeli:

1) uprawdopodobni, że nie uzyska zaspokojenia w pełni swojej należności ze znanego mu majątku albo z przypadających dłużnikowi bieżących świadczeń periodycznych za okres sześciu miesięcy;

2) po uzyskaniu tytułu wykonawczego wezwał dłużnika do zapłaty stwierdzonej nim należności listem poleconym za potwierdzeniem odbioru, a dłużnik nie spełnił świadczenia w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania do zapłaty.

Art. 914. § 1. Wniosek o nakazanie dłużnikowi wyjawienia majątku składa się w sądzie właściwości ogólnej dłużnika.

§ 2. Do wniosku należy dołączyć odpis protokołu zajęcia lub inne dokumenty uzasadniające obowiązek wyjawienia majątku, a jeżeli wniosek złożono przed wszczęciem egzekucji, także tytuł wykonawczy.

Art. 915. § 1. Sąd rozpoznaje wniosek po wezwaniu i wysłuchaniu stron, jeżeli się stawią.

§ 2. Wykaz i przyrzeczenie sąd odbierze niezwłocznie. W uzasadnionych wypadkach sąd może wyznaczyć dłużnikowi termin nie dłuższy niż tydzień.

§ 3. Na postanowienie sądu w przedmiocie wyjawienia majątku przysługuje zażalenie. Wniesienie zażalenia nie tamuje wykonania postanowienia o wyjawieniu majątku. Sąd może postąpić stosownie do art. 396.

Art. 916. § 1. Jeżeli dłużnik bez usprawiedliwionej przyczyny nie stawi się do sądu w celu złożenia wykazu lub przyrzeczenia albo stawiwszy się wykazu nie złoży lub odmówi odpowiedzi na zadane mu pytanie albo odmówi złożenia przyrzeczenia, sąd może skazać go na grzywnę lub nakazać przymusowe doprowadzenie oraz może zastosować areszt nieprzekraczający miesiąca, z uwzględnieniem art. 276 § 2. O skutkach tych dłużnik powinien być pouczony w wezwaniu na posiedzenie. W razie wykonania czynności przez dłużnika lub umorzenia postępowania grzywny niezapłacone do tego czasu ulegają umorzeniu.

§ 2. Na postanowienie sądu w przedmiocie skazania na grzywnę oraz orzeczenie aresztu przysługuje zażalenie.

Art. 917. § 1. W razie zastosowania środków przymusu dłużnik może w każdej chwili złożyć wykaz i przyrzeczenie. W wypadku gdy zastosowano wobec niego areszt, dłużnik może domagać się stawienia go przed sąd w celu złożenia wykazu i przyrzeczenia. W wypadku tym sąd nie wzywając wierzyciela niezwłocznie przyjmie wykaz i odbierze przyrzeczenie, po czym zwolni dłużnika.

§ 2. Wierzyciel, który nie był obecny przy tych czynnościach, może żądać ponownego wezwania dłużnika w celu zadania mu pytań zmierzających do wykrycia przedmiotów, do których mogłaby być skierowana egzekucja. Niestawiennictwo dłużnika lub odmowa odpowiedzi albo dodatkowego złożenia przyrzeczenia pociąga za sobą skutki wymienione w artykule poprzedzającym. O skutkach tych dłużnik powinien być pouczony w wezwaniu na posiedzenie.

Art. 918. (uchylony).

Art. 9181. Dłużnik, który złożył przyrzeczenie lub do którego zastosowano środki przymusu, obowiązany jest do złożenia nowego wykazu i przyrzeczenia na żądanie tego samego lub innego wierzyciela, gdy od złożenia przyrzeczenia lub wyczerpania środków przymusu upłynął okres jednego roku.”

Co do zasady każda wierzytelność może być przedmiotem przelewu (cesji). Zgodnie z art. 509 K.c.:

„Art. 509. § 1. Wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania.

§ 2. Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki.”

W doktrynie i orzecznictwie sporne jest, czy można przelać (sprzedać) wierzytelność z tytułu zaległych alimentów. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24 lutego 2011 r. III CZP 134/10 wyraził pogląd, że taka wierzytelność nie może być przedmiotem przelewu. Jest to jedna z możliwych wykładni prawa, choć należy podejrzewać, że gdyby sprawa trafiła przed sąd, sąd ten zapewne wziąłby to stanowisko pod uwagę (choć miałby możliwość stanąć na innym stanowisku). Niemniej jednak według mojej wiedzy firmy windykacyjne skupują także długi alimentacyjne, tj. za mniejszą kwotę przyjmując ryzyko nieściągnięcia należności, kupują wierzytelność i ściągają ją od dłużnika. Córka jest już najprawdopodobniej pełnoletnia, sąd rodzinny nie musiałby zatem wyrażać zgody na takie zbycie. Być może zatem, jeśli matka nie kwestionowałaby przejścia wierzytelności, sprawa nie trafiłaby przed sąd. Takie ryzyko jednak zawsze istnieje, co u Państwa bezpośrednio przekłada się na ryzyko przedawnienia należności (przez odpowiedni czas, żyjąc w przekonaniu, że wierzytelność córce nie przysługuje, nie zostaną podjęte kroki w celu przerwania biegu terminu przedawnienia) oraz ryzyko konieczności zwrotu uzyskanej od firmy windykacyjnej należności.

Istnieje też oczywiście możliwość skorzystania z usług firm windykacyjnych w celu ściągnięcia należności, już bez przelewu wierzytelności, co wiązałoby się z opłatą dla firmy (z reguły procent od wyegzekwowanych kwot). Być może działania windykatora – bardziej faktyczne niż prawne (telefony, wizyty itd.) byłyby skuteczniejsze niż formalne działania komornika.

Można zastanowić się także, czy matka nie popełnia przestępstwa z art. 209 Kodeksu karnego (K.k.). Tu, choć nie ma jeszcze dostępnego orzecznictwa w tym zakresie na bazie nowego brzmienia przepisu, prokuratura stwierdzi zapewne, że przestępstwo nie zostało popełnione, bowiem aktualny brak zapłaty nie stwarza zagrożenia zabezpieczenia materialnego osób, które nie są w stanie samodzielnie się utrzymywać, prawa do godnych warunków egzystencji, które to chronić ma art. 207 K.k. Niemniej jednak można spróbować złożyć zawiadomienie o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa niealimentacji.

„Art. 209. § 1. 26 Kto uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową, jeżeli łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo jeżeli opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

§ 1a. 27 Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

§ 2. 28 Ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 1a następuje na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej lub organu podejmującego działania wobec dłużnika alimentacyjnego.

§ 3. 29 Jeżeli pokrzywdzonemu przyznano odpowiednie świadczenia rodzinne albo świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 1a odbywa się z urzędu.

§ 4. 30 Nie podlega karze sprawca przestępstwa określonego w § 1, który nie później niż przed upływem 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego uiścił w całości zaległe alimenty.

§ 5. 31 Sąd odstępuje od wymierzenia kary, jeżeli nie później niż przed upływem 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego sprawca przestępstwa określonego w § 1a uiścił w całości zaległe alimenty, chyba że wina i społeczna szkodliwość czynu przemawiają przeciwko odstąpieniu od wymierzenia kary.”

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>



Szukamy ambitnego prawnika » Zadaj pytanie »