Długi drugiego męża

Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2015-08-26

Rok temu, będąc wdową, wyszłam ponownie za mąż za rozwodnika. Mąż wcześniej prowadził działalność gospodarczą, niestety zostały mu z tej firmy same długi. Chciałabym wiedzieć, czy ja, jako żona, odpowiadam za długi męża, które powstały zanim zostaliśmy małżeństwem. Mam dom po rodzicach, czy komornik może go zająć, bo jestem żoną dłużnika? Albo czy może zająć moje wynagrodzenie? Czy intercyza podpisana teraz coś by dała?

Kwestie przynależności przedmiotów majątkowych do majątków osobistych bądź wspólnego małżonków są uregulowane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

Stosownie do art. 31 § 1 K.r.o. – z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny).

Do majątku wspólnego należą w szczególności:

1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,

2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków,

3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków,

4) kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Zgodnie z art. 33 tej ustawy – „do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,

2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił,

3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,

4) przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków,

5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,

6) przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość,

7) wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków,

8) przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków,

9) prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy,

10) przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej”.

Jak z powyższego wynika, przedmioty majątkowe nabyte przez darowiznę albo nabyte przed powstaniem wspólności (małżeństwa) wchodzą do Pani majątku osobistego. Natomiast zgodnie z art. 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

„§ 1. Jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków.

§ 2. Jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie bez zgody drugiego małżonka albo zobowiązanie jednego z małżonków nie wynika z czynności prawnej, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw, o których mowa w art. 33 pkt 9, a jeżeli wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa.

§ 3. Jeżeli wierzytelność powstała przed powstaniem wspólności lub dotyczy majątku osobistego jednego z małżonków, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw, o których mowa w art. 33 pkt 9”.

Odpowiedzialność w czasie trwania wspólności ustawowej za zobowiązania zaciągnięte przez jedno albo oboje małżonków wymaga uwzględnienia, że ich majątek stanowią majątki osobiste każdego z nich i majątek wspólny.

Tak więc w razie zaciągnięcia zobowiązania przez oboje małżonków odpowiadają oni na zasadach ogólnych prawa cywilnego, z reguły całymi swymi majątkami, a więc zarówno majątkami osobistymi, jak i majątkiem wspólnym.

Za zobowiązania zaciągnięte przez jedno z małżonków odpowiada to z nich, które zaciągnęło zobowiązanie – niezależnie od ewentualnej odpowiedzialności majątkiem wspólnym – swoim majątkiem osobistym, także według zasad ogólnych.

Gdy dłużnikiem jest jedno z małżonków, możliwość zaspokojenia wierzyciela z majątku wspólnego małżonków w zasadzie zależy od tego, czy on zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego z nich, czy też bez takiej zgody.

Jeżeli jedno z małżonków zaciągnęło zobowiązanie za zgodą drugiego z nich, wierzyciel może żądać zaspokojenia nie tylko z majątku osobistego dłużnika, ale także z całego majątku wspólnego małżonków.

Jeżeli jedno z małżonków zaciągnęło zobowiązanie bez zgody drugiego z nich, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika i z wchodzących w skład majątku wspólnego małżonków pobranego przez dłużnika wynagrodzenia za pracę lub dochodów uzyskanych przez niego z innej działalności zarobkowej (art. 31 § 2 pkt 2) oraz korzyści uzyskanych z jego praw autorskich i praw pokrewnych, praw własności przemysłowej oraz innych praw twórcy (art. 33 pkt 9), a jeżeli wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa należącego do majątku wspólnego dłużnika i jego małżonka (np. z tytułu szkody wyrządzonej przez ruch tego przedsiębiorstwa), także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład tego przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność wobec wierzyciela zatem obejmuje w tym wypadku cały majątek osobisty dłużnika, w tym wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej (art. 33 pkt 7). Nie rozciąga się natomiast na należące do majątku wspólnego inne, poza już wymienionymi, składniki.

Poza wypadkiem, gdy jedno z małżonków zaciągnęło zobowiązanie bez zgody drugiego z nich, jeszcze w trzech wypadkach wierzyciel może żądać zaspokojenia z wchodzących w skład majątku wspólnego wynagrodzenia za pracę lub dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej oraz korzyści uzyskanych z jego praw, o których mowa w art. 33 pkt 9. Ma to miejsce, gdy:

  1. zobowiązanie jednego z małżonków nie wynika z czynności prawnej,
  2. wierzytelność powstała przed powstaniem wspólności,
  3. wierzytelność dotyczy majątku osobistego jednego z małżonków.

Tak więc generalnie nie odpowiada Pani swoim majątkiem za zobowiązania powstałe przed zawarciem małżeństwa. Nie jest też możliwe zajęcie Pani wynagrodzenia za pracę.

Jednak szczególne zasady odpowiedzialności określa Ordynacja podatkowa.

Odpowiedzialność dotyczy podatnika za podatki wynikające z zobowiązań podatkowych. Odpowiada on całym swoim majątkiem, zaś w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność obejmuje ich majątek osobisty oraz majątek wspólny tych osób i ich małżonków (art. 29 § 1 i 3 Ord. pod.).

Skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem:

1) zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej,

2) zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu,

3) ustania wspólności majątkowej w przypadku ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków,

4) uprawomocnienia się orzeczenia sądu o separacji (art. 29 § 2 Ord. pod.).

Przepis art. 29 § 1 Ordynacji przyjmuje, że odpowiedzialność za wynikające z zobowiązań podatkowych podatki osób pozostających w związku małżeńskim obejmuje majątek osobisty płatnika oraz majątek wspólny małżonków. Współmałżonek odpowiadający za zaległość podatkową małżonka nie może być więc utożsamiany z płatnikiem.

Jego zobowiązanie wynika z długu małżonka – płatnika i ograniczone jest do odpowiedzialności z majątku wspólnego.

Domniemanie istnienia majątku wspólnego stwarza ex lege dopiero zawarcie małżeństwa (art. 31 § 1 K.r.o.). Z tą też chwilą powstaje odpowiedzialność ex lege z art. 29 § 1 Ordynacji, z czego wynika, że nie może dotyczyć zobowiązań powstałych wcześniej. Nie ma bowiem możliwości ustanowienia odpowiedzialności za zobowiązanie z tych składników majątku, które faktycznie w momencie powstania tego zobowiązania nie istnieją.

Powstanie tego obowiązku pod względem chronologicznym musi być więc wtórne do aktu zawarcia małżeństwa. To, że art. 29 § 1 Ordynacji nie dotyczy odpowiedzialności za zaległości jednego z małżonków sprzed zawarcia małżeństwa, potwierdza także treść jego § 2, bowiem żaden z przypadków braku skutków prawnych ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnosi się do zobowiązań powstałych przed zawarciem związku małżeńskiego.

Biorąc to pod uwagę, należy stwierdzić, że skoro małżonek rozwiedziony odpowiada wyłącznie za zaległości z tytułu zobowiązań powstałych w czasie trwania wspólności ustawowej, to wykładnia art. 29 § 1 Ordynacji opowiadająca się za szerszym, bo dotyczącym również zobowiązań sprzed zawarcia związku małżeńskiego, zakresem odpowiedzialności byłaby systemowo niespójna.

Tak więc jeżeli zadłużenie (nawet podatkowe) powstało przed zawarciem małżeństwa, to organy podatkowe nie mogą zaspokoić się z Pani majątku osobistego ani z Pani wynagrodzenia za pracę (które wchodzi do majątku wspólnego).

Na marginesie jedynie dodam, że umowa dotycząca rozdzielności majątkowej działa jedynie na przyszłość, dlatego nie wywołuje skutków co do zobowiązań powstałych wcześniej (wierzyciel może prowadzić egzekucję w taki sposób, jakby do rozdzielności nie doszło).

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>



Szukamy ambitnego prawnika » Zadaj pytanie »