Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z prawem rodzinnym?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Dług bez wiedzy żony

Autor: Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2016-04-22

Jestem przedsiębiorcą, od 12 lat prowadzę firmę, niestety nieuczciwi kontrahenci wpędzili mnie w długi i zalegam z płatnościami za towar. Działalność bieżącą jeszcze finansuję, ale mam problemy ze starszymi fakturami. W tej chwili mam dwa nakazy sądowe do zapłaty, staram się chociażby co tydzień wpłacać jakąś kwotę i nigdy nie negowałem tego długu. Czy komornik może zająć wspólny majątek mój i żony, jeżeli dług zrobiłem sam, a żona o tym nie wiedziała?

Odpowiedzialność majątkiem wspólnym Pana i żony, zależeć będzie kiedy dane długi powstały, tj. czy powstały przed 2005 r., czy też po tej dacie, oraz jaki obowiązuje między małżonkami ustrój majątkowy. Gdy pyta Pani o majątek wspólny, to podejrzewam, że pozostaje Pan we wspólności majątkowej z żoną, dlatego do rozważenia pozostaje data zobowiązania.

W sytuacji, gdy Pan jako małżonek zaciągnął w tajemnicy przed żoną np. towar przed dniem 21 stycznia 2005 r., a zatem przed tym, gdy weszły w życie zmienione ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące tą materię, Pana wierzyciel co do zasady może dochodzić zaspokojenia również przeciwko Pana żonie (art. 41 przed zmianą) i to o wiele łatwiej niż w aktualnym stanie prawnym.

Oczywiście uprawnienie to ogranicza się to do tego majątku, który jest objęty wspólnością majątkową z Pana żoną.

W tym celu wierzyciel może wystąpić z wnioskiem o nadanie tytułowi egzekucyjnemu (prawomocnemu sądowemu nakazowi zapłaty) wydanemu przeciwko Panu klauzuli wykonalności także przeciwko Pana żonie, z ograniczeniem jednak jej odpowiedzialności do majątku wspólnego (art. 787 Kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu przed zmianą). Sąd uczyni zadość żądaniu wierzyciela, po zbadaniu, że małżeństwo nadal istnieje, a zadłużenie zaciągnięte przez Pana powstało w czasie trwania wspólności ustawowej.

Jeżeli to zadłużenie powstało po 2005 r. to majątek wspólny Pana i Pana żony jest bezpieczny, chyba, że Pana żona wyraziła zgodę na zaciągnięcie tego zadłużenia (w co wątpię, bowiem jest to normalna transakcja przedsiębiorstwa a nie kredyt).

Obecnie bowiem zgodnie z art. 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

„§ 1. Jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków.

§ 2. Jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie bez zgody drugiego małżonka albo zobowiązanie jednego z małżonków nie wynika z czynności prawnej, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw, o których mowa w art. 33 pkt 9, a jeżeli wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa.

§ 3. Jeżeli wierzytelność powstała przed powstaniem wspólności lub dotyczy majątku osobistego jednego z małżonków, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw, o których mowa w art. 33 pkt 9”.

Powyższy przepis chroni zatem z jednej strony interesy wierzyciela, uprawniając go do kierowania w określonych sytuacjach egzekucji nie tylko do osobistego majątku dłużnika, ale także do majątku osobistego. Z drugiej zaś strony chroniony jest interes małżonka niebędącego dłużnikiem. Ochrona ta uległa zdecydowanemu wzmocnieniu po wejściu w życie ustawy z 17 czerwca 2004 r., gdyż możliwość ponoszenia odpowiedzialności majątkiem wspólnym została uzależniona od wyrażenia przez małżonka zgody na zaciągnięcie zobowiązania przez współmałżonka.

Art. 41 znajduje zastosowanie jedynie do zobowiązań zaciągniętych przez jedno z małżonków. Jeżeli zobowiązanie powstało w wyniku działania obojga, oboje małżonkowie są stroną powstałego stosunku prawnego i ponoszą odpowiedzialność jako współdłużnicy.

Przewidziana w art. 41 odpowiedzialność majątkiem wspólnym za zobowiązania uzależniona jest od spełnienia następujących przesłanek:

  1. powstanie zobowiązania w wyniku czynności prawnej dokonanej przez jednego z małżonków,
  2. obowiązywanie ustroju ustawowej wspólności majątkowej w chwili powstania zobowiązania,
  3. wyrażenie przez współmałżonka zgody na zaciągnięcie zobowiązania,
  4. pozostawanie zobowiązania w związku z majątkiem wspólnym.

Warunkiem powstania możliwości zaspokojenia się wierzyciela jednego z małżonków także z majątku wspólnego jest wyrażenie przez drugiego małżonka zgody na zaciągnięcie zobowiązania. Wyrażenie zgody pozwala kierować egzekucję do majątku wspólnego małżonków, natomiast małżonek wyrażający taką zgodę nie staje się współdłużnikiem. Stroną istniejącego stosunku prawnego pozostaje jedynie małżonek dokonujący czynności prawnej. Małżonek niedokonujący takiej czynności odpowiada jedynie majątkiem wspólnym (pewną masą majątkową) za cudzy dług (tak SN w wyroku z 24 czerwca 2005 r., sygn. akt V CK 799/2004, Lexis.pl nr 1631409 oraz w wyroku z 6 grudnia 2012 r., sygn. akt III CSK 43/2012, Lexis.pl nr 5159579).

Odrębnie została uregulowana kwestia odpowiedzialności za zobowiązania zaciągnięte przez jedno z małżonków, gdy wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Poza majątkiem osobistym, wynagrodzeniem za pracę, dochodami osiąganymi z innej działalności zarobkowej oraz korzyściami osiąganymi z praw wymienionych w art. 33 pkt 9 wierzyciel może żądać zaspokojenia także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa (art. 41 § 2 in fine – chodzi oczywiście o przedsiębiorstwo stanowiące składnik majątku wspólnego).

W komentowanym przepisie mowa jest o przedsiębiorstwie w znaczeniu przedmiotowym, tak jak wynika to z art. 551 Kodeksu cywilnego. Te spośród składników przedsiębiorstwa, do których może być kierowana egzekucja (nieruchomości i rzeczy ruchome, wierzytelności, środki pieniężne itd.), zostały objęte odpowiedzialnością z art. 41 § 2 Kodeksu rodzinnego.

Wierzytelność ma pozostawać w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Chodzi zatem o wszelkie zobowiązania zaciągnięte w związku z bieżącą produkcją (np. zakup surowców lub maszyn) czy zobowiązania zaciągnięte w celu uzyskania środków, np. na remonty, jak również inne umowy związane z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa (np. z umów leasingowych). Mimo pewnych wątpliwości należy przyjąć, że także wierzytelności wynikające z umowy kredytu zaciągniętego na rozbudowę przedsiębiorstwa pozostają w związku z jego prowadzeniem.

W kwestii ewentualnej samej odpowiedzialności, w sytuacji, gdy dłużnikiem jest osoba pozostająca w związku małżeńskim i ustroju wspólności majątkowej, tytuł egzekucyjny może zostać opatrzony klauzulą wykonalności jedynie w stosunku do dłużnika albo także w stosunku do małżonka dłużnika.

W pierwszym przypadku tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko małżonkowi będącemu dłużnikiem uprawnia do egzekucji z majątku osobistego dłużnika oraz z pobranego przez niego wynagrodzenia za pracę, z dochodów z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw autorskich i praw pokrewnych, praw własności przemysłowej i innych praw twórcy (art. 7761 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Prowadzenie egzekucji we wskazanym zakresie nie wymaga uzyskania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, ułatwia zatem sytuację wierzycielowi.

Natomiast nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika możliwe jest, gdy czynność prawna została dokonana za zgodą współmałżonka (art. 787 Kodeksu postępowania cywilneg )oraz gdy wierzytelność pozostaje w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa (art. 7871 Kodeksu postępowania cywilnego).

W obu wypadkach odpowiedzialność małżonka niebędącego dłużnikiem zostaje ograniczona do majątku wspólnego bądź do przedsiębiorstwa wchodzącego w skład majątku wspólnego.

Nadanie klauzuli wykonalności następuje w stosunku do małżonka dłużnika, co oznacza, że dłużnik ma pozostawać w związku małżeńskim w chwili nadawania klauzuli wykonalności, ale także w chwili wydania tytułu egzekucyjnego. Ponadto, jak wskazał Sąd Najwyższy, zarówno w chwili wyrokowania, jak i nadawania klauzuli wykonalności pomiędzy małżonkami ma istnieć wspólność ustawowa (tak postanowienie SN z 26 czerwca 1974 r., sygn. akt III CRN 127/74, LexisNexis nr 309027, OSNCP 1975, nr 6, poz. 97).

Reasumując, to, czy komornik skieruje egzekucję do majątku wspólnego Pana i Pana żony, zależeć będzie od tego, kiedy powstało zadłużenie oraz czy Pana żona wyraziła zgodę na tę czynność (zaciągnięcie zobowiązania). W przeciwnym razie wierzyciel może żądać zaspokojenia jedynie z Pana przedsiębiorstwa oraz z Pana wynagrodzenia za pracę oraz innych przedmiotów majątkowych, o których mowa w art. 41 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Odpowiedzialność majątkiem wspólnym Pana i żony, zależeć będzie kiedy dane długi powstały, tj. czy powstały przed 2005 r., czy też po tej dacie, oraz jaki obowiązuje między małżonkami ustrój majątkowy. Gdy pyta Pani o majątek wspólny, to podejrzewam, że pozostaje Pan we wspólności majątkowej z żoną, dlatego do rozważenia pozostaje data zobowiązania.

W sytuacji, gdy Pan jako małżonek zaciągnął w tajemnicy przed żoną np. towar przed dniem 21 stycznia 2005 r., a zatem przed tym, gdy weszły w życie zmienione ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące tą materię, Pana wierzyciel co do zasady może dochodzić zaspokojenia również przeciwko Pana żonie (art. 41 przed zmianą) i to o wiele łatwiej niż w aktualnym stanie prawnym.

Oczywiście uprawnienie to ogranicza się to do tego majątku, który jest objęty wspólnością majątkową z Pana żoną.

W tym celu wierzyciel może wystąpić z wnioskiem o nadanie tytułowi egzekucyjnemu (prawomocnemu sądowemu nakazowi zapłaty) wydanemu przeciwko Panu klauzuli wykonalności także przeciwko Pana żonie, z ograniczeniem jednak jej odpowiedzialności do majątku wspólnego (art. 787 k.p.c. w brzmieniu przed zmianą). Sąd uczyni zadość żądaniu wierzyciela, po zbadaniu, że małżeństwo nadal istnieje, a zadłużenie zaciągnięte przez Pana powstało w czasie trwania wspólności ustawowej.

Jeżeli to zadłużenie powstało po 2005 r. to majątek wspólny Pana i Pana żony jest bezpieczny, chyba, że Pana żona wyraziła zgodę na zaciągnięcie tego zadłużenia (w co wątpię, bowiem jest to normalna transakcja przedsiębiorstwa a nie kredyt).

Obecnie bowiem zgodnie z art. 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

„§ 1. Jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków.

§ 2. Jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie bez zgody drugiego małżonka albo zobowiązanie jednego z małżonków nie wynika z czynności prawnej, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw, o których mowa w art. 33 pkt 9, a jeżeli wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa.

§ 3. Jeżeli wierzytelność powstała przed powstaniem wspólności lub dotyczy majątku osobistego jednego z małżonków, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw, o których mowa w art. 33 pkt 9”.

Powyższy przepis chroni zatem z jednej strony interesy wierzyciela, uprawniając go do kierowania w określonych sytuacjach egzekucji nie tylko do osobistego majątku dłużnika, ale także do majątku osobistego. Z drugiej zaś strony chroniony jest interes małżonka niebędącego dłużnikiem. Ochrona ta uległa zdecydowanemu wzmocnieniu po wejściu w życie ustawy z 17 czerwca 2004 r., gdyż możliwość ponoszenia odpowiedzialności majątkiem wspólnym została uzależniona od wyrażenia przez małżonka zgody na zaciągnięcie zobowiązania przez współmałżonka.

Art. 41 znajduje zastosowanie jedynie do zobowiązań zaciągniętych przez jedno z małżonków. Jeżeli zobowiązanie powstało w wyniku działania obojga, oboje małżonkowie są stroną powstałego stosunku prawnego i ponoszą odpowiedzialność jako współdłużnicy.

Przewidziana w art. 41 odpowiedzialność majątkiem wspólnym za zobowiązania uzależniona jest od spełnienia następujących przesłanek:

powstanie zobowiązania w wyniku czynności prawnej dokonanej przez jednego z małżonków,

obowiązywanie ustroju ustawowej wspólności majątkowej w chwili powstania zobowiązania,

wyrażenie przez współmałżonka zgody na zaciągnięcie zobowiązania,

pozostawanie zobowiązania w związku z majątkiem wspólnym.

Warunkiem powstania możliwości zaspokojenia się wierzyciela jednego z małżonków także z majątku wspólnego jest wyrażenie przez drugiego małżonka zgody na zaciągnięcie zobowiązania. Wyrażenie zgody pozwala kierować egzekucję do majątku wspólnego małżonków, natomiast małżonek wyrażający taką zgodę nie staje się współdłużnikiem. Stroną istniejącego stosunku prawnego pozostaje jedynie małżonek dokonujący czynności prawnej. Małżonek niedokonujący takiej czynności odpowiada jedynie majątkiem wspólnym (pewną masą majątkową) za cudzy dług (tak SN w wyroku z 24 czerwca 2005 r., sygn. akt V CK 799/2004, Lexis.pl nr 1631409 oraz w wyroku z 6 grudnia 2012 r., sygn. akt III CSK 43/2012, Lexis.pl nr 5159579).

Odrębnie została uregulowana kwestia odpowiedzialności za zobowiązania zaciągnięte przez jedno z małżonków, gdy wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Poza majątkiem osobistym, wynagrodzeniem za pracę, dochodami osiąganymi z innej działalności zarobkowej oraz korzyściami osiąganymi z praw wymienionych w art. 33 pkt 9 wierzyciel może żądać zaspokojenia także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa (art. 41 § 2 in fine – chodzi oczywiście o przedsiębiorstwo stanowiące składnik majątku wspólnego).

W komentowanym przepisie mowa jest o przedsiębiorstwie w znaczeniu przedmiotowym, tak jak wynika to z art. 551 Kodeksu cywilnego. Te spośród składników przedsiębiorstwa, do których może być kierowana egzekucja (nieruchomości i rzeczy ruchome, wierzytelności, środki pieniężne itd.), zostały objęte odpowiedzialnością z art. 41 § 2 Kodeksu rodzinnego.

Wierzytelność ma pozostawać w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Chodzi zatem o wszelkie zobowiązania zaciągnięte w związku z bieżącą produkcją (np. zakup surowców lub maszyn) czy zobowiązania zaciągnięte w celu uzyskania środków, np. na remonty, jak również inne umowy związane z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa (np. z umów leasingowych). Mimo pewnych wątpliwości należy przyjąć, że także wierzytelności wynikające z umowy kredytu zaciągniętego na rozbudowę przedsiębiorstwa pozostają w związku z jego prowadzeniem.

W kwestii ewentualnej samej odpowiedzialności, w sytuacji, gdy dłużnikiem jest osoba pozostająca w związku małżeńskim i ustroju wspólności majątkowej, tytuł egzekucyjny może zostać opatrzony klauzulą wykonalności jedynie w stosunku do dłużnika albo także w stosunku do małżonka dłużnika.

W pierwszym przypadku tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko małżonkowi będącemu dłużnikiem uprawnia do egzekucji z majątku osobistego dłużnika oraz z pobranego przez niego wynagrodzenia za pracę, z dochodów z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw autorskich i praw pokrewnych, praw własności przemysłowej i innych praw twórcy (art. 7761 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Prowadzenie egzekucji we wskazanym zakresie nie wymaga uzyskania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, ułatwia zatem sytuację wierzycielowi.

Natomiast nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika możliwe jest, gdy czynność prawna została dokonana za zgodą współmałżonka (art. 787 Kodeksu postępowania cywilnego )oraz gdy wierzytelność pozostaje w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa (art. 7871 Kodeksu postępowania cywilnego).

W obu wypadkach odpowiedzialność małżonka niebędącego dłużnikiem zostaje ograniczona do majątku wspólnego bądź do przedsiębiorstwa wchodzącego w skład majątku wspólnego.

Nadanie klauzuli wykonalności następuje w stosunku do małżonka dłużnika, co oznacza, że dłużnik ma pozostawać w związku małżeńskim w chwili nadawania klauzuli wykonalności, ale także w chwili wydania tytułu egzekucyjnego. Ponadto, jak wskazał Sąd Najwyższy, zarówno w chwili wyrokowania, jak i nadawania klauzuli wykonalności pomiędzy małżonkami ma istnieć wspólność ustawowa (tak postanowienie SN z 26 czerwca 1974 r., sygn. akt III CRN 127/74, LexisNexis nr 309027, OSNCP 1975, nr 6, poz. 97).

Reasumując, to, czy komornik skieruje egzekucję do majątku wspólnego Pana i Pana żony, zależeć będzie od tego, kiedy powstało zadłużenie oraz czy Pana żona wyraziła zgodę na tę czynność (zaciągnięcie zobowiązania). W przeciwnym razie wierzyciel może żądać zaspokojenia jedynie z Pana przedsiębiorstwa oraz z Pana wynagrodzenia za pracę oraz innych przedmiotów majątkowych, o których mowa w art. 41 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>


Podobne tematy

Czy można zgłosić przemoc w rodzinie jakiś czas po fakcie?

Czy kobieta może zgłosić policji fakt, że została pobita przez męża oraz że użył w stosunku do niej przemocy fizycznej, by odbyć stosunek – po...

Szanse na adopcję ze wskazaniem

Mojej siostrzenicy zabrano dziecko i umieszczono je w rodzinie zastępczej, u której przebywa od 8 miesięcy. Obecnie ta rodzina stara się...

Wykonanie postanowienia o umieszczeniu w szpitalu psychiatrycznym

Trzy miesiące temu uzyskałam w sądzie rejonowym postanowienie o umieszczeniu mojej mamy w szpitalu psychiatrycznym w celu leczenia. Adwokat...

Zmiany w majątku a rozwód

Mam pytanie o zmiany w majątku. W 1988 roku zawarłem związek małżeński. Od 2002 roku posiadamy rozdzielność majątkową, akt notarialny....

Nieformalna separacja a problem z kryterium dochodowym

Z mężem nie mieszkamy i praktycznie nie utrzymujemy kontaktów od 10 lat. Nie mamy rozwodu ani separacji. Na pełnoletnie dzieci przesyła mi 1000 zł...


Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »