Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z rozdzielnością majątkową
lub intercyzą? Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Czy warto przeprowadzić rozdzielność majątkową?

Autor: Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2015-05-17

Od kilkunastu lat prowadzę działalność gospodarczą; od pięciu lat jestem żonaty – nie przeprowadzaliśmy z żoną rozdzielności majątkowej. Jednak w obecnej sytuacji mocno się nad tym zastanawiamy. Mianowicie ze względu na zadłużenie mojej firmy, które powstało już w trakcie małżeństwa, byłem zmuszony zawiesić działalność. Gdybyśmy teraz przeprowadzili rozdzielność majątkową, a następnie żona założyłaby firmę, czy wierzyciele mieliby prawo zająć konto firmowe żony w związku z moimi zobowiązaniami? Czy w takiej sytuacji jak nasza warto jeszcze przeprowadzać rozdzielność?

Z opisu wynika, że jednoosobową działalność gospodarczą rozpoczął Pan jeszcze przed zawarciem małżeństwa i ustanowieniem wspólności majątkowej, która z tego zdarzenia wynika. W takim przypadku przedsiębiorstwo, które Pan prowadził, stanowi składnik Pana majątku osobistego, gdyż powstało (nabył je Pan) w całości przed zawarciem małżeństwa i z pieniędzy pochodzących z majątku osobistego. Już w czasie trwania małżeństwa i wspólności majątkowej działalność gospodarcza zaczęła przynosić straty i powstały długi, co wymusiło na Panu zawieszenie działalności gospodarczej.

Na samym początku należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 51 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – w razie umownego ustanowienia rozdzielności majątkowej, każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później. Ponadto każdy z małżonków zarządza samodzielnie swoim majątkiem.

Jeżeli więc Pana żona ustanowi rozdzielności majątkową, to nowo założona działalność będzie stanowiła jej majątek osobisty i za Pana długi z tej działalności co do zasady odpowiadać nie będzie.

Jednak przy zakładaniu działalności gospodarczej należy zaznaczyć, czy jest się w związku małżeńskim i ustroju rozdzielności majątkowej.

Jest to o tyle ważne, gdyż zgodnie z art. 47 zn. 1 Kodeksu cywilnego – małżonek może powoływać się względem innych osób na umowę majątkową małżeńską, gdy jej zawarcie oraz rodzaj były tym osobom wiadome.

Co ważne, umowa majątkowa małżeńska jest skuteczna wobec innych osób, jeśli jej zawarcie oraz jej rodzaj były im wiadome. Jeśli nie – pozycja tych osób względem małżonków, a chodzi przede wszystkim o możliwość ściągnięcia długów, będzie taka, jak gdyby parę łączyła wspólność ustawowa. W razie sporu ciężar udowodnienia, że dana osoba wiedziała o intercyzie i jej rodzaju (np. że umowa wprowadza całkowitą rozdzielność), spoczywa na małżonkach. Wierzyciel musi mieć wiedzę na ten temat zasadniczo w chwili zawierania umowy.

Zaznaczyć trzeba, że inaczej rzecz się ma w razie zniesienia wspólności majątkowej małżeńskiej wyrokiem sądu. Skutki takiego zniesienia dotykają wierzycieli małżonków bez potrzeby oddzielnego informowania ich o takim wyroku.

Osoby trzecie nie mogą się zasłaniać niewiedzą co do istnienia intercyzy, jeżeli wzmianka widnieje w jawnym rejestrze.

Wedle ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej informacja o istnieniu lub ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej musi znaleźć się też w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wśród danych dotyczących przedsiębiorcy figurującego w tej ewidencji. Chociaż obowiązuje domniemanie prawdziwości wpisów i każdy może otrzymać z CEIDG informację o przedsiębiorcach, ustawa o swobodzie działalności gospodarczej nie zawiera zapisu, że nikt nie może się zasłaniać nieznajomością wpisów w księgach czy KRS.

Jednak należy się skupić na kwestii odpowiedzialności Pana żony za obecnie występujące długi, gdyż ustanowienie rozdzielności majątkowej, jak już wspomniałem wywiera skutki jedynie na przyszłość.

Zgodnie z art. 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

„§ 1. Jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków.

§ 2. Jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie bez zgody drugiego małżonka albo zobowiązanie jednego z małżonków nie wynika z czynności prawnej, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw, o których mowa w art. 33 pkt 9, a jeżeli wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa.

§ 3. Jeżeli wierzytelność powstała przed powstaniem wspólności lub dotyczy majątku osobistego jednego z małżonków, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw, o których mowa w art. 33 pkt 9.”

Jak wynika z powyższego, zakres odpowiedzialności majątkiem wspólnym za długi małżonka (w tym również prowadzącego działalność gospodarczą) zależy od tego, czy zobowiązanie zostało zaciągnięte za zgodą współmałżonka, czy też bez jego zgody.

Osoby zawierające umowy z przedsiębiorcami pozostającymi w związku małżeńskim objętym wspólnością majątkową powinny zatem wykazać się zapobiegliwością i uzyskać zgodę małżonka przedsiębiorcy na zawarcie konkretnej umowy. Zgoda taka może zostać udzielona przed transakcją, przy lub po jej zawarciu, powinna jednak zostać udzielona w dokumencie prywatnym lub urzędowym. Na ogół zatem wystarczające będzie oświadczenie współmałżonka o wyrażeniu zgody w zwykłej formie pisemnej lub w formie z podpisem notarialnie poświadczonym.

Na podstawie takiej zgody sąd – zgodnie z art. 787 Kodeksu postępowania cywilnego – tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko Panu jako przedsiębiorcy nada klauzulę wykonalności również przeciwko Pana małżonce z ograniczeniem jej odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową.

Zatem zgoda małżonka na zobowiązanie zaciągnięte w ramach działalności gospodarczej otwiera wierzycielowi możliwość zaspokojenia wierzytelności z majątku osobistego dłużnika oraz majątku wspólnego dłużnika i jego małżonka. W takim przypadku zatem będzie on mógł skierować egzekucję do wszelkich składników majątku wspólnego małżonków, bez względu na to czy służą one prowadzonej przez dłużnika działalności gospodarczej, czy też zaspokajaniu potrzeb rodziny (np. nieruchomość, samochód itp.).

Jeśli Pana wierzyciele zgody Pana żony w odpowiedniej formie nie uzyskali, wówczas nie będą mogli się ubiegać o nadanie klauzuli przeciwko Pana żonie, a egzekucja będzie mogła być prowadzona jedynie:

  1. z Pana majątku osobistego,
  2. z Pana wynagrodzenia za pracę,
  3. z Pana dochodów uzyskiwanych z innej działalności zarobkowej,
  4. z korzyści uzyskanych przez Pana z praw autorskich i pokrewnych, z praw własności przemysłowej oraz innych praw twórcy,
  5. a także z przedmiotów majątkowych, wchodzących w skład przedsiębiorstwa.

Ten ostatni składnik majątkowy może zostać objęty egzekucją nawet w braku zgody małżonka, albowiem w myśl przepisu art. 787 zn. 1 Kodeksu postępowania cywilnego – tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim sąd nada klauzulę wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika z ograniczeniem jego odpowiedzialności do przedsiębiorstwa wchodzącego w skład majątku wspólnego małżonków, jeżeli wierzyciel wykaże dokumentem urzędowym lub prywatnym, że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa.

W Pana przypadku przedsiębiorstwo wchodzi i tak do Pana majątku osobistego, więc klauzula wykonalności na Pana żonę nie będzie konieczna.

Na zakończenie warto wskazać, że w żadnym przypadku wierzyciel nie będzie mógł skierować egzekucji do majątku osobistego Pana żony.

Odmienna zasada obowiązuje w przypadku zaległości publicznoprawnych (podatki, składki ZUS). Kwestie te reguluje generalnie Ordynacja Podatkowa (dalej – ord. pod.).

Odpowiedzialność ta obejmuje:

  1. podatki, opłaty oraz niepodatkowe należności budżetowe państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego, do których ustalania lub określania uprawnione są organy podatkowe,
  2. opłatę skarbową oraz opłaty, o których mowa w przepisach o podatkach i opłatach lokalnych,
  3. opłaty oraz niepodatkowe należności budżetu państwa, do których ustalania lub określania uprawnione są inne organy niż organy podatkowe (art. 2 § 1 i 2 ord. pod.).

Odpowiedzialność dotyczy podatnika za podatki wynikające z zobowiązań podatkowych (art. 26 ord. pod.), płatnika za podatek niepobrany lub podatek pobrany a niewpłacony (art. 30 § 1 ord. pod.) i inkasenta za podatek pobrany a niewpłacony (art. 30 § 2 ord. pod.).

Odpowiadają oni całym swoim majątkiem. W przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność obejmuje ich majątek osobisty oraz majątek wspólny tych osób i ich małżonków (art. 29 § 1 i 3 ord. pod.).

Skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem:

  1. zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej,
  2. zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu,
  3. ustania wspólności majątkowej w przypadku ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków,
  4. uprawomocnienia się orzeczenia sądu o separacji (art. 29 § 2 ord. pod.).

Ponadto zawarcie umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu wspólności majątkowej, jej zniesienie przez sąd lub orzeczenie separacji nie chroni małżonka podatnika od odpowiedzialności całym swoim majątkiem, solidarnie z podatnikiem, ograniczonej jednak tylko do wysokości uzyskanych korzyści, za zaległości podatkowe podatnika wynikające z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej i powstałe w okresie, w którym stale współdziałał z nim w wykonywaniu tej działalności, osiągając korzyści z jej prowadzenia (art. 111 § 1, 4 i 5 ord. pod.).

Należy też wspomnieć, że rozwiedziony małżonek podatnika odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z byłym małżonkiem za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych w czasie trwania wspólności majątkowej, jednakże tylko do wysokości wartości przypadającego mu udziału w majątku wspólnym (art. 110 § 1 ord. pod.).

W dwóch ostatnich wypadkach małżonek podatnika i rozwiedziony małżonek podatnika są traktowani jako osoby trzecie i o ich odpowiedzialności podatkowej organ podatkowy orzeka w odrębnej decyzji.

Egzekucja zobowiązania wynikającego z takiej decyzji może być wszczęta dopiero wówczas, gdy egzekucja z majątku podatnika okazała się w całości lub w części bezskuteczna (art. 108 § 1 i 4 ord. pod.).

Analogicznie sprawa jest rozwiązana w przypadku składek ZUS, gdyż przepisy w tym zakresie odsyłają do kwestii uregulowanych w Ordynacji.

Tak więc, jeżeli Pana żona nie będzie traktowana jako osoba trzecia, odpowiada za zaległości publicznoprawne z majątku osobistego, w pozostałym zakresie odpowiada jedynie Pan majątkiem osobistym i majątkiem przedsiębiorstwa.

Zupełnie inaczej kształtują się zasady odpowiedzialności małżonka prowadzącego działalność gospodarczą, jeżeli w jego małżeństwie ustanowiona została rozdzielność majątkowa. W takiej sytuacji każdy z małżonków zarządza samodzielnie swoim majątkiem, a co za tym idzie – ponosi pełną odpowiedzialność, ale tylko ze swojego majątku.

Jeżeli więc obecnie Pana żona nie jest odpowiedzialna za Pana długi (np. nie jest poręczycielem), to ustanowienie rozdzielności majątkowej i założenie nowej działalności moim zdaniem skutecznie uniemożliwi egzekucję z jej majątku osobistego, którym będzie przedsiębiorstwo (działalność gospodarcza).

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>


Podobne tematy

Unieważnienie umowy notarialnej o rozdzielności majątkowej

Pod koniec grudnia podpisaliśmy umowę notarialną o rozdzielności majątkowej. Czy możemy ją unieważnić, tzn. sprawić, by zaczęła obowiązywać...

Ustanowienie rozdzielności majątkowej

Ustanowienie rozdzielności majątkowej

Od dwóch lat jesteśmy małżeństwem. Chcielibyśmy ustanowić rozdzielność majątkową (intercyzę). Żona nie pracowała, tylko ja utrzymywałem rodzinę....

Zakończenie rozdzielności majątkowej

Ile kosztuje i jakie będą konsekwencje zakończenia rozdzielności majątkowej i powrotu do wspólnoty? Czy lepiej wrócić do stanu sprzed...

Koszty przeprowadzenia rozdzielności finansowej

Mój mąż zaciąga pożyczki i wydaje pieniądze bez opamiętania i konsultacji ze mną. Rozważam rozdzielność majątkową. Jak wygląda procedura jej...

Podział majątku gdy brak wspólnoty majątkowej

Mamy z żoną podpisaną intercyzę ustanowioną przed ślubem. Pracuję w firmie żony, w naszych zarobkach jest znaczna dysproporcja – żona...

Kredyt hipoteczny a rozdzielczość majątkowa

Bierzemy z mężem kredyt hipoteczny na dom w banku, w którym mąż ma już konto. Mąż chce, żeby kwota kredytu pobierana była właśnie...

Stare długi małżonków a intercyza i alimenty

Przed tygodniem wyszłam ponownie za mąż. Obydwoje z mężem mamy za sobą nieudane małżeństwa, po których zostały nam długi: niespłacone kredyty...

Konsekwencje włączenia darowizny do wspólnego majątku małżonków

Jesteśmy małżeństwem od kilkunastu lat. Dziesięć lat temu mąż otrzymał w darowiźnie od swoich rodziców działkę i dwa budynki gospodarcze. Jeden z nich...


Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »