Czy przedmioty handlowe z remanentu należą do majątku wspólnego?

Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2015-04-24

Jestem w trakcie rozwodu, chcemy wcześniej podzielić majątek. Prowadzę jednoosobową działalność gospodarczą, handluję sprzętem domowym z Niemiec. Czy przedmioty handlowe wyszczególnione w remanencie są zaliczane do majątku osobistego i nie podlegają podziałowi?

Z Pani pytania wynika zagadnienie, czy Pani prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą, nabywająca określone przedmioty majątkowe (m.in. środki trwałe), nabywa je do majątku wspólnego, czy też jego majątku osobistego jako osoby prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą.

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Z Pani informacji nie wynika, że działalność została założona w trakcie trwania wspólności i z majątku wspólnego (a nie np. z nakładów Pani, które posiadała Pani przed zawarciem małżeństwa). Przyjmuję jednak, że działalność gospodarcza została założona w trakcie trwania małżeństwa (wspólności majątkowej).

Na początku należy zaznaczyć, że kwestie przynależności przedmiotów majątkowych do majątków osobistych bądź wspólnego małżonków są uregulowane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

Stosownie do art. 31 § 1 „z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny)”.

„Do majątku wspólnego należą w szczególności:

1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,

2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków,

3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków,

4) kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych”.

Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Zgodnie z art. 33 tej ustawy „do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,

2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił,

3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,

4) przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków,

5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,

6) przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość,

7) wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków,

8) przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków,

9) prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy,

10) przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej”.

To, z jakiego majątku pochodziły nakłady na działalność, będzie miało duże znaczenie, gdyż działalność gospodarcza to określone środki trwałe nabywane za środki pieniężne lub w innej formie. Jeżeli przedsiębiorstwo w rozumieniu przedmiotowym zostało nabyte za środki pochodzące z majątku wspólnego, to wchodzi ono do majątku wspólnego i podlega podziałowi (ewentualnie środki uzyskane z jego sprzedaży). Niezależnie od tego, kto by w nim pracował. Ponadto wszelkie dochody pochodzące z działalności, a uzyskane w trakcie trwania wspólności stanowią majątek wspólny małżonków.

Nie ma znaczenia dla składu majątku wspólnego okoliczność, że to Pani zarządzała działalnością oraz że nabywała przedmioty majątkowe „na firmę”. Przedsiębiorstwo nie należy do Pani, a wchodzi do majątku wspólnego.

Reasumując, przedsiębiorstwo (firma) oraz inne przedmioty majątkowe nabyte na potrzeby prowadzonej przez jednego z małżonków działalności gospodarczej ze środków pochodzących z majątku wspólnego wejdą do majątku wspólnego i będą podlegały podziałowi w razie ustania wspólności (np. rozwód czy też separacja).

Kwestie rozliczeń w postępowaniu w sprawie o podział majątku zawsze są problematyczne, w szczególności gdy mamy do czynienia z działalnością gospodarczą prowadzoną przez jednego z małżonków. Dzieje się tak, że w sytuacji, gdy mamy do czynienia ze wspólnością majątkową, to występują trzy masy majątkowe:

  1. majątek osobisty Pani,
  2. majątek osobisty męża,
  3. majątek wspólny.

Zaś w trakcie małżeństwa dochodzi do mieszania się tych mas majątkowych. I w pewnym momencie trudno już ustalić, do kogo należą poszczególne składniki. Z przedsiębiorstwem (gdyż jednoosobowa działalność gospodarcza jest przedsiębiorstwem) jest podobnie.

Zgodnie z art. 551 Kodeksu cywilnego „przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników materialnych i niematerialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej. Obejmuje ono w szczególności:

1) oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa);

2) własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;

3) prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych;

4) wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne;

5) koncesje, licencje i zezwolenia;

6) patenty i inne prawa własności przemysłowej;

7) majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne;

8) tajemnice przedsiębiorstwa;

9) księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej”.

Generalnie więc, przedsiębiorstwo (samochody inne środki trwałe) należy do majątku wspólnego. Tak więc w tym przypadku całe przedsiębiorstwo wejdzie do majątku wspólnego.

Jak już także wspominałem, wszelkie kwoty uzyskane w związku z prowadzoną działalnością, a znajdujące się na rachunku firmowym będą należały do majątku wspólnego, tak więc idąc w ślad za powyższymi przepisami, spowoduje to, że wszystkie inwestycje w przedsiębiorstwo pochodzące z zysku, należeć będą do majątku wspólnego i będą podlegały rozliczeniu.

Wprawdzie jeżeli Pani jako prowadząca działalność gospodarczą skorzysta ze środków zgromadzonych na firmowym rachunku bankowym (czyli środków wspólnych), to nie będzie musiała się z nich rozliczać, jeżeli środki te przeznaczy Pani na prowadzoną przez siebie działalność (koszty prowadzenia działalności jak naprawy sprzętu, wydatki na benzynę, czy też inne wydatki lub nakłady). Wydatki te będą zakwalifikowane jako koszty uzyskania przychodu, co tym bardziej uzasadnia celowość ich poniesienia.

W Pani przypadku pieniądze na wyposażenie (krzesła, zegary itp.) pochodziły z majątku wspólnego. Tak więc według ogólnej zasady przedsiębiorstwo jako całość też wejdzie do majątku wspólnego.

Nie ma znaczenia na wejście majątku do wspólności fakt, że Pani mąż nie pracował w tej firmie. Ma to tylko takie znaczenie dla ewentualnej sprawy sądowej, że to Pani zostanie przyznane przedsiębiorstwo ze spłatą dla męża.

Zgodnie bowiem z art. 36 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego „przedmiotami majątkowymi służącymi małżonkowi do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej małżonek ten zarządza samodzielnie”. W razie przemijającej przeszkody drugi małżonek może dokonywać niezbędnych bieżących czynności.

Czyli, mimo że działalność gospodarcza wejdzie do majątku wspólnego, to Pani jako małżonek ją prowadzący ma przyznane uprawnienie do samodzielnego zarządzania przedmiotami majątkowymi służącymi do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej.

Zaznaczam, że wcześniejszy podział majątku (jeszcze przed uprawomocnieniem się wyroku rozwodowego) nie jest możliwy, gdyż nadal istnieje wspólność majątkowa.

Oczywiście po orzeczeniu rozwodu można podzielić majątek albo w umowie zawartej w zwykłej formie pisemnej (gdy do majątku nie wchodzi nieruchomość), albo w formie aktu notarialnego lub w braku zgody co do podziału – przed sądem.

Po rozwodzie (ewentualnym innym zdarzeniu powodującym ustanie wspólności np. separacja) powinno dojść do podziału majątku wspólnego. Jeżeli sprawa będzie odbywać się przed sądem, to w braku zgody będzie ona trwała dłuższy czas.

Jeżeli więc działalność gospodarcza (przedsiębiorstwo) należy do majątku wspólnego, to przy podziale, najpierw (jeżeli strony nie wycenią go polubownie) będzie podlegało wycenie, a następnie podziałowi (prawdopodobnie przez przyznanie działalności Pani prowadzącej je dotychczas z odpowiednią spłatą na rzecz Pani męża).

Biegli wtedy dokonają wyceny całości przedsiębiorstwa. Wycenią także dom. Poza tym przedsiębiorstwo to nie tylko środki trwałe, ale też inne aktywa i pasywa (np. długi, zobowiązania), które obrazują rzeczywistą sytuację firmy i od niej zależy decyzja, czy drugi współmałżonek będzie żądał podziału przy uwzględnieniu całego przedsiębiorstwa, czy tylko niektórych jego składników.

Jeżeli więc przedsiębiorstwo prosperuje korzystnie i są widoki na jego jeszcze lepsze prosperowanie w przyszłości, to biegli powinny wycenić całe przedsiębiorstwo oraz opracować prognozę zysków przedsiębiorstwa, która także będzie wpływać na jego wartość i spłatę.

Generalnie więc Pani mąż otrzyma spłatę z połowy przedsiębiorstwa. Sprawa o podział i rozwód z orzeczeniem o winie są sprawami skomplikowanymi, dlatego sugeruję skorzystać z pomocy fachowego pełnomocnika, chyba że polubownie Państwo załatwicie te sprawy.

Na marginesie dodam, że jeżeli Pani mąż nie podniesie roszczeń co do majątku firmy, to oczywiście proszę go w tym nie wyręczać.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>



Szukamy ambitnego prawnika » Zadaj pytanie »